شاڭىراق ۇيىتقىسى

اقىلدى انالارىمىز قاشاندا ەرىن سىيلاۋمەن, قۇرمەتتەۋمەن ەرەكشەلەنگەن. سول اقىلماندىعى ۇرپاعىنىڭ ءىلتيپاتىنا بولەپ, انا دەگەن ءتاڭىر اتاندىرعانى تاعى بار. ءاماندا, ادامزاتتىڭ انانى سىيلاۋى, تابىنۋى تابيعي زاڭدىلىق. بىلە-بىلسەك, بۇل قۇندىلىقتىڭ ءتۇپ-توركىنى ىقىلىم زاماننان بەرى ۇرپاق ساباقتاستىعىمەن وزىندىك جولىن تاۋىپ وتىرعان. كوكىرەك كوزى اشىق انالار ءار بۋىننان سۋىرىلا شىعىپ, ىشكى تۇيسىگىنە ەرىك بەرە وتىرىپ, پەرزەنتتىك پارىزىن وتەي بىلگەن. مىنە, سونداي ابزال جانداردىڭ ءبىرى بۇگىندە 91 جاسقا تولىپ, نەمەرە, شوبەرە, شوپشەك ءسۇيىپ وتىرعان ءنۇربۇبى انامىز. «بەس جاسىمدا كىشى اكەمنىڭ كومەگىمەن ساۋاتىمدى اشىپ, ءارىپ تانىدىم. 7 جاسىمدا اكەم جۇماعۇل قاريا قولىمنان جەتەلەپ اۋىل مەكتەبىنە وقۋعا كىرگىزدى. قالاي ەكەنىن قايدام, كىتاپقۇمار بولدىم. ەرتەگى جىر, داستاندار جازىلعان كىتاپتار ۇيدەگى ەڭ كورنەكتى جەردە تۇراتىن. ءبىر كۇنى ءبىزدىڭ شاڭىراققا ءبىراز كورشىلەر جينالدى. اس-سۋدان سوڭ تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەن جاندار ءبىر سەرپىلگىلەرى كەلدى مە ەكەن مەنەن «الپامىس باتىر» جىرىن وقىپ بەرۋىمدى ءوتىندى. مانەرلەپ داۋىس ىرعاعىن كەلتىرە وقىعانىمدا ەر ازاماتتار بىردە قۇشىرلانىپ, بىردە تىپىرشىپ, ال ايەلدەر سۋلانعان كىرپىكتەرىن ورامالدارىنىڭ ۇشىمەن ءسۇرتىپ تە وتىردى. جىر وقىلىپ ءبىتتى. ەل سىلتىدەي تىنا قالدى. سوندا بۋرىل ساقالدى قاريا تولە ءبيدىڭ ماقامىنا سالىپ اق باتاسىن بەردى», دەگەن ەدى ءنۇربۇبى انا وتكەن كۇندەرىنەن سۋىرتپاقتاي سىر تارتقانىمىزدا. ەڭ باستىسى, بالالىقتان باستاۋ العان اسىل ارمانىنا قالايدا جەتۋگە ۇمتىلعان جان ءساتى ءتۇسىپ ۋاقىت اعىمىمەن اۋىل مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى بولدى. بۇل ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستالعان كەزى-ءتىن. «شاكىرتتەرىمنىڭ قۋانىش-قايعىسىنا ورتاقتاسىپ, قولىمداعى ءبىر جاپىراق ناننىڭ تەڭ جارتىسىن ءبولىپ بەرىپ ءجۇردىم. ارقايسىسىنىڭ ۇيلەرىنە بارىپ, انالارىمەن جۇزدەسىپ, سىرلاسىپ, مۇڭداسىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمدەرىن سەتىنەتپەي, رۋحتاندىرا ءبىلدىم. سول شاكىرتتەرىمنىڭ ءبىرى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولعان ءماريا جۇيرىكتاەۆا: «ءسىز بالالىق شاعىمنىڭ كۋاسى رەتىندە ماعان ايرىقشا ىستىق جانسىز. ۇلاعاتتى ۇستازىم بولدىڭىز. مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەنىمىزدە سىزگە ەلىكتەيتىن ەدىك. بۇل دا مەن ءۇشىن باقىت ەمەس پە؟!» دەيدى. «1939 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقى­رىلعان ءومىرجان مەدەۋ ۇلى مايدانعا اتتانىپ, سوعىستا اۋىر جارالى بولىپ, 1942 جىلدىڭ كوكتەمىندە ورالدى. گوسپيتالدا ەمدەلگەن سوڭ التى ايلىق دەمالىس بەرىپتى. ۋادەسىنە بەرىك جىگىت اتا-انامنىڭ الدىنان ءوتىپ, ءوز اكەسىنىڭ دە باتاسىن الىپ, ەكەۋمىز نەكەمىزدى قيعىزىپ, شاڭىراق كوتەردىك. ارادا ەكى اي وتكەن سوڭ, ءومىرجان اسكەري كوميسسارياتقا بارىپ قايتادان سوعىسقا اتتاندى. بۇل جولى بىشكەكتەگى ۇشقىشتار دايارلايتىن ۋچيليششەنىڭ كۋرسانتى بولدى. سوندا جۇرگەندە دەنساۋلىعى جارامسىز دەپ تانىلىپ, 1943 جىلى كوكتەمدە ەلگە ءبىرجولا ورالدى. مەن قاراساي اۋدانى, جاندوسوۆ اتىنداعى باستاۋىش مەكتەپتىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەپ جۇرگەنمىن. سودان جۇبىمىز جازىلماي 60 جىل وتاسىپ, ەرلى-زايىپتى بولدىق. وتاعاسى 2001 جىلى ءپاني دۇنيەدەن وزدى» دەدى. ءيا, ايتار اۋىزعا وڭاي بولعانىمەن الپىس جىل از مەرزىم ەمەس. قۋانارلىعى سول ءومىرجان اتا مەن ءنۇربۇبى انا ونەگەلى ومىرلەرىن بوس وتكىزگەن جوق. امانكەلدى, ەسەنكەلدى, ۇسەنكەلدى, ىرىسكەلدى, ءداۋ­لەت­كەلدى, قىدىركەلدى اتتى 6 ۇل جانە ءحانىمبۇبى, گاۋحار, گۇلنار, مەي­رام­گۇل دەگەن 4 قىز ءوسىرىپ, ءوندىرىپ وركەن­دەتىپ,نەمەرە, شوبەرە, شوپشەك ءسۇيىپ, ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسىنا اينالىپ, بەرەكە بۇلاعىن اعىزا بىلگەن جاندار. قازاقى سالت-ءداستۇردى بەرىك ۇستانعاندىعىن ءومىر بەلەستەرى راستايدى. شىنى كەرەك, سول ۇستانىم باقتارىن اشتى. «باعامداپ وتىرسام, نەمەرە, شوبەرە ءسۇيۋدىڭ قىزىعى, راحاتى تىم بولەك ەكەن. ارقايسىسىنىڭ ماڭدايىنان سۇيگەندە ءبىر ارمانىڭا جەتكەندەي بولاسىڭ.ولاردى ۇيدە كۇتىپ وتىرۋدىڭ ءوزى ءبىر باقىت. نەمەرە جان دۇنيەڭدى جاۋلاپ الىپ, ەرەكشە ەلجىرەتىپ قوياتىن ايرىقشا قۇدىرەتتى سەزىم ەكەن!» دەپ انامىز اعىنان جارىلعاندا ويلاۋ قابىلەتىنىڭ تەرەڭدىگىنىڭ, ورەسىنىڭ بيىكتىگىن ءھام بولەكتىگىن بىلدىرەدى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەك, ءنۇربۇبى انامىزدىڭ تۇلا بويىنداعى قازاقى قاراپايىمدىلىق پەن زيالىلىق سىندى قۇندىلىقتار ءبىز تەلەفون ارقىلى تىلدەسكەن ۇلى قىدىركەلدى مەن ونىڭ جۇبايى كۇلباعيلا كەلىنىنىڭ بويىنا جۇعىستى بولعانىن اڭعاردىق. كىشىپەيىل جانداردىڭ ءار سوزىنەن اناعا دەگەن قۇرمەت پەن ءىلتيپات تانىلادى. بۇل قۋانا قۇپتارلىق جايت. ارينە, ابزال انانىڭ وزگە ۇلدارى مەن قىز-كەلىندەرى جايلى اڭگىمە بولەك. ءبىز بىلەتىن اكادەميك ەسەنكەلدى اعا دا ۇلت زيالىلارىنىڭ ءبىرى. تۇتاستاي العاندا, قۇداي ءتىل, كوزدەن ساقتاسىن, مەدەۋوۆتەر اۋلەتى وسكەن وركەندەگەن ونەگىلى شاڭىراق. ءبۇتىن قازاق­قا ۇلگى تۇتارلىق جاندار. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز ءنۇربۇبى انامىز­دىڭ سۇيەگىنىڭ اسىلدىعى, قازاقى دارحان مىنەزدىلىگى بولىپ وتىر. اللا ءناسىپ ەتىپ 10 بالانى دۇنيەگە اكەلىپ ءوسىردى. 1941 جىلى الماتىداعى پەداگوگيكالىق  ۋچيليششەنى, 1958 جىلى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىن وقىپ, ءبىتىردى. 34 جىل مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتىپ, زەينەتكەرلىككە شىقتى. «ارداقتى انا» اتاندى. «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن». «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالدارىمەن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ «ۆەليكايا ەكاتەرينا» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى, جاندوسوۆ اۋىلى.