توي قازىنا دەسەك تە...

قازاق قوناق شاقىرىپ, توي وتكىزگەندى جاقسى كورەدى. انا ءبىر جىلدارى بانكتەر نەسيەنى كەز كەلگەن ادامنىڭ بەت-جۇزىنە قاراماي بەرە بەرگەن كەزدە, ۇل-قىزىنىڭ قۋانىشىن, الپىس-جەتپىس سەكىلدى مەرەيتويلاردى وتكىزىپ, وسى جۇرت دۇرىلدەتىپ جاتاتىن. ارتىنان تيىن ساناپ, العان نەسيەلەرىن قايتارۋ كەرەكتىگى ەستەرىنە ءتۇسىپ, قينالىپ قالعان ساتتەرى دە جوق ەمەس. ەندى, مىنە,... داعدارىس دەگەن ەسىك قاعىپ, تورىمىزگە شىعىپ, استا-توك توي وتكىزۋ ناۋقانى ءبىراز سايابىرسىعان سياقتى. بىراق, ەل بولعان سوڭ تويسىز بولا ما, جاعدايى بارلار مەيرامحانالاردا اتاپ ءوتىپ, قۋانىش جالعاسىپ جاتىر. بىراق, توي وتكىزۋ جالپى قازاقتىڭ اراسىندا ءوزارا باسەكە­لەس­تىككە, ماقتانشاقتىققا اينالىپ, بەلەڭ الىپ بارا جاتقانى ويعا تۇيتكىل سالادى. ءتىپتى كەيبىر توي­لارعا بارساڭ, كوڭىلىڭ ءپاس تارتىپ قايتا­تىنىن جاسىرا المايمىن. ەڭ باستىسى, توي جاساۋشى ادام لاۋازىمدى, جوعارى قىزمەتتە جۇرگەن ادامداردى كوبىرەك شاقىرۋعا تىرىسادى. نەگە شاقىردىڭ دەپ جازعىرۋعا قاقىمىز جوق, اركىمنىڭ ءوز ەركى. ولار بيىك ورىنتاق يەلەرى, شاقىرعان تويلارعا ءسوزسىز ءبىر ساعات, ءتىپتى ەكى ساعات كەشىگىپ كەلىپ, ەرتە كەلگەن ەلدى ەكى كوزىن ءتورت قىلىپ كۇتتىرىپ قويادى. ارەڭ باستالعان تويدىڭ باسىنان باستاپ شەنى مەن شەكپەنىنە قاراي ءسوز العان سىيلى ادامداردىڭ ءجارىسسوزى باستالادى. كەي جاعدايدا ماقتاعان سوزدەرى شىن جۇرەكتەن شىقپاعاندىقتان, تىڭداعان قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى دەپ ايتا المايمىن. بارلىق وسى ماقتاۋ اتى-ءجونى وزگەرتىلىپ, كۇنى ەرتەڭ باسقا ءبىر تويدا قايتا ايتىلا بەرەدى. وسىنداي ماقتاۋ سوزگە ەتىمىز ءولىپ كەتكەن, ۇيرەنىپ العان­بىز. ال, ودان كەيىن توي اياقتالماي جاتىپ, الگى ەرەكشە مارتەبەسى بار شەنەۋىكتەردىڭ ورىن­دا­رىنان تۇرىپ, اقىسى تولەنىپ قويعان اق داس­تار­قانعا قاراماي ۇيلەرىنە قايتۋ دۇربەلەڭى باس­تالادى. ءتىپتى ولار وتىرعان ورتانى مەنسىنبەي, قوڭىلتاقسىپ كەتىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. توي يەلەرى دە ءوز-وزدەرىنەن قوبالجىپ, وي­پىر­­ماي, تويىمىز ۇناماي قالدى ما, داستارقانىمىز ولقى بولىپ قالدى ما, مۋزىكا قاتتى ويناپ, باستارى اۋىرىپ قالدى ما دەپ زىر قاعىپ, سولاردىڭ الدىندا قۇرداي جورعالاپ جۇگىرىپ جۇرگەنى. ءدۇيىم كوپشىلىك ورتاسىندا مۇنداي وزدەرىنە ەرەكشە كوڭىل اۋدارتۋ مادەنيەتتىلىك پەن پاراساتتىلىقتىڭ قاي تارماعىنا جاتا­تىنىن بىلمەيدى ەكەنمىن. توي يەسىن سىيلاپ, قوشەمەت كورسەتۋگە كەلدىڭ بە, شىن پەيىلىڭمەن قۋانىپ, جىلى ءجۇزىڭدى اينالاڭا كورسەتىپ, جاناشىر نيەتىڭدى ءبىلدىرىپ وتىر. تاعى ءبىر پىكىرىم, پ ۇلىڭدى شى­عا­رىپ, استا-توك توي جا­سا­ساڭ, ەل­دىڭ وي­ىن­دا قالىپ, سا­ناسىنا ءساۋ­­لە تۇسىرەتىندەي ەتىپ ءوت­­­كىزگەن دۇرىس شىعار. قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, تويدى ءماندى وتكىزۋگە شەبەر ونەرلى جان­دار دا جەتەرلىك بولدى عوي. كەلگەن قوناقتار جالىقپايتىن, اسابانىڭ ايتقان سوزدەرى ورنەكتى ويلارعا تولى, مازمۇنى باي توي وتكىزۋ ءداس­تۇ­رىنە ساي, ايتىلاتىن ءانى ءماندى, بيلەنەتىن ءبيى ءساندى بولسا, نەگە تاماشالاپ, دەم الىپ قايتپاسقا. مەنىڭ تالدىقورعان قالاسىندا وتكەن كىش­­كەنە ءسابيدىڭ ءبىر جاسقا تولعان تويىنا بارعا­نىم بار. بۇل ءسابيدىڭ تويى تەاتر ارتىستەرىنىڭ ورىنداۋىندا ءۇش اۋليە – ەسكەلدى بي, بالپىق بي, قابان جىراۋ بابالارىمىزدىڭ باتا بە­رۋىمەن باستالدى. ارتىنان تۇيە مىنگەن, قازاق­تىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيگەن ءبۇلدىرشىن اتاسى مەن اپاسىنىڭ جەتەگىمەن توي تورىنە شاقىرىلدى. تۇساۋكەسەر ءراسىمى دە ۇلاعاتتى اتا مەن اپالار­دىڭ قاتىستىرىلۋىمەن وتكىزىلدى. تويباستاردى كىشكەنە ويىنشىق ات مىنگەن جاڭاعى ءسابي ءاربىر ۇستەلگە ارنايى تىگىلگەن قورجىنمەن الىپ كەلگەندە قوشەمەتپەن قول سوعىپ, ەلجىرەمەگەن, سۇيسىنبەگەن ادام قالمادى. ءانى, كۇيى ءبارى رەت-رەتىمەن, اق تىلەك بىلدىرگەن قوناقتاردىڭ قۇرمە­تىنە ورىندالىپ تۇردى. مىسالى, ۇستاز سويلەپ ەدى, ۇستازعا ارنالعان ءان ورىندالدى, اتا اق تىلەگىن ايتىپ ەدى, اكە تۋرالى, اق جاۋلىقتى انا سويلەسە انا تۋرالى اندەر شىرقالىپ, كۇيشىلەر كۇيىن كۇمبىرلەتىپ, دۋمان جالعاسا بەردى. ەڭ باستىسى, كوپىرمە كوپ ءسوز بولعان جوق, ءبىر توپ ادام­نىڭ اتىنان ءبىر عانا ادام اق تىلەگىن ايتىپ, ارتىنان باتا بەرەدى. سول تويدا ءىشىپ قويايىق, كوتەرىپ قويايىق دەگەن سوزدەر مۇلدەم ايتىل­ما­دى. ەسەسىنە داستارقانعا قىمىز, شۇبات قويىل­دى. ۇرپاعىمىزعا دەگەن وسى قۇرمەت ۇلگى الار­لىق ەمەس پە؟ ارينە, ءسوزسىز. تويدىڭ قىزىقتى وتكەنى سونشالىق, ورتا شەنىنەن قىرىق سىلتاۋ ايتىپ, ۇيىنە قايتىپ كەتكەن قوناقتاردى كورە المادىم. بۇل دا قۋانىش يەلەرىنە, جينالعان قاۋىمعا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءبىر ءتۇرى. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان, جەتىسۋ وڭىرىنە بەلگىلى, ەڭبەك ەرى, باتىر اپامىز زاكاريا سەيىتوۆانىڭ تويى وتكەن كۇز ايىندا وتكىزىلدى. اتى اڭىزعا اينالعان اپامىزدىڭ بۇكىل ءومىرى ساحنا تورىندە, كوكسۋ اۋدانىنىڭ اۋەسقوي ارتىستەرىنىڭ ورىنداۋىندا, ارنايى جازىلعان ستسەناري بويىنشا وتكىزىلدى. وسى كورىنىستەردى تاماشالاعان ادامداردىڭ كوڭىلدەرى تولقىپ وتىردى. اپامىزدىڭ جاس كەزىندەگى اندەر شىرقالىپ, ءومىر تاريحىنىڭ بەتتەرى قالىڭ جۇرتشىلىققا تانىستىرىلدى. كەيىنگى جاستارعا ۇلگى-ونەگە بەرەتىن مۇنداي تويلار جينالعان حالىقتىڭ جادىندا جاتتالىپ قالارى ءسوزسىز. توي وتكىزۋ مادەنيەتىن ءتيىستى دەڭگەيگە كوتەرۋ بارى­سىن­دا ءبىز قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرىن كەڭىنەن پايدالانىپ, ورتامىزعا قايتا ورالۋىنا ىقپال ەتۋىمىز كەرەك. وسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا الماتى قالاسىندا ءبىر زامانداسىم ءوزىنىڭ الپىس جىلدىق مەرەيتويىن جاساپ, شاقىرعان ەدى. ءوزىنىڭ عىلىمي اتاعى بار, قولى شيپالى دارىگەر-حيرۋرگ بولاتىن. تويعا جينالعان قاۋىم­نىڭ دا باسىم كوپشىلىگى ارىپتەستەرى ەكەن. ماعان ءبىر ۇناعانى, قازاقتىڭ بەتكە ۇستار دارىگەر-حيرۋرگتەرى ءاربىر ايتىلعان تىلەكتەرىمەن قوسا گيپپوكراتتىڭ انتىن قايتالاپ وتىردى. ءاربىر تىلەك ايتۋشى ادامداردىڭ سوزىنەن ۇلكەن پاراساتتىلىقتىڭ, مادەنيەتتىلىكتىڭ, ادامشى­لىق­تىڭ لەبى بايقالىپ تۇردى. ءازىل بولسا دا سول مەديتسينا سالاسىنىڭ جانىپ تۇرعان جۇلدىز­دارىنىڭ بارلىق جەر بەتىندەگى ادامزات قاۋىمى اۋرۋ-سىرقاۋدان ءبىرجولاتا قۇتىلىپ, دارىگەر-حي­رۋرگتەر جۇمىسسىز قالسا ەكەن دەگەن ءبىر ار­مان-قيالدارى بار ەكەن. جاقسى ءسوز جارىم ىرىس دەي­مىز, ارينە, ادامزاتتىڭ ءومىرى ءۇشىن كۇن ساي­ىن, ساعات سايىن كۇرەسىپ جۇرگەن اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ اۋزىنان ونداي سوزدەردى ەستۋ كىمنىڭ بولسا دا كوڭىلىنە تولعانىس اكەلەرى زاڭدى. ءيا, قازاق توي جاساماي وتىرا المايدى. توي قازىنا ەكەنى داۋسىز. قۋانىشقا بارلىق جا­قىن-جۋىقتارىمىزدى, تانىس-تامىرىمىزدى شا­­­قىرىپ جاتامىز. توي وتكىزۋدى قازاق ومىردەگى ءبىر قىزىق بەلەسىندەي, الدىنا قويعان ماق­سا­تىنداي كورەدى. ءبارى دۇرىس, ءبارى ورىندى. قۋا­نىشقا قۇمارلىق, جاقسىلىققا جاقىندىق قا­زاقتىڭ مەنتاليتەتىندە بار. بىراق, ونى ماقتان جارىسىنا, بايلىق پەن بارلىعىن كورسەتۋگە اينالدىرۋدىڭ ەشبىر قاجەتى جوق. توي وتكىزۋدىڭ مادەنيەتىن جاقسارتىپ, ماڭىزى مەن ءمانىن قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنە ساي, استا-توكپەلىككە جول بەرمەي, ۇلگىلى, ءساندى-سالتا­نات­تى قىلىپ وتكىزسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. نۇريلا بەكتەمىروۆا. الماتى وبلىسى, كوكسۋ اۋدانى.