شەتەل تاۋارىنىڭ تەكسەرۋسىز تارالۋىنا جول بەرىلمەيدى

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «ەاەو اياسىندا قازاق-قىرعىز شەكاراسىنداعى كەدەندىك كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ تۋرالى» ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. وعان قارجى مينيسترلىگى, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, يندۋستريالار جانە دامۋ مينيسترلىگى, سونداي-اق, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى وكىلدەرى قاتىستى. ەسكە سالساق, وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن عانا قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى شەكارادا كەدەندىك باقىلاۋلار الىنعان بولاتىن. ياعني, قازاقستان قىرعىز رەسپۋبليكاسىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قوسۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالادى. قىرعىز رەسپۋبليكاسى وداققا قوسىلعان كۇننەن باستاپ ونىڭ اۋماعىندا كەدەن وداعىنىڭ كەدەن زاڭنامالارىن قوسا العاندا وداقتىڭ حالىقارالىق شارتتارى كۇشىنە ەندى. قازىرگى تاڭدا وداق شەڭبەرىندە بىرىڭعاي كەدەندىك رەتتەۋ جۇزەگە اسىرىلا باستادى. كەدەندىك باقىلاۋدى جانە دەكلاراتسيالاۋدى قولدانباي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارى بويىنشا تاۋارلاردى ەركىن وتكىزۋ قامتاماسىز ەتىلۋدە. دەگەنمەن, بۇل شەتەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا بىردەن ەركىندىك بەرىلدى دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك. سەبەبى, قىرعىزستانعا ءوز شەكارالارى ارقىلى وداققا مۇشە ەمەس شەتەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلار ەلىمىزگە تىم تەكسەرۋسىز ءوتىپ كەتپەۋى ءۇشىن ءالى دە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. «قىرعىزستانمەن اراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىندە تەك كەدەندىك جانە كولىكتىك باقىلاۋ عانا توقتاتىلدى. بيىلعى ءساۋىردىڭ اياعىندا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلەتتى ورگاندارى مەن ەۋرازيالىق كوميسسيا تاراپى سانيتارلىق-كارانتيندىك, ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا احۋالدى زەرتتەدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا قىرعىزستانعا اتالعان قاداعالاۋ تۇرلەرىن ىسكە اسىرۋدا بىرىڭعاي تالاپتاردى ورىنداۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالاردى جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى. 17-20 تامىز ارالىعىندا اتالعان باقىلاۋ تۇرلەرىن جۇرگىزۋ تۇرعىسىندا قىرعىزستان اۋماعىندا قايتالاما زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى. وسى شارانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭ ناتيجە شىعارىلسا, وندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسى اتالعان قاداعالاۋ تۇرلەرىن دوعارۋدىڭ داتاسىن ايقىنداۋى ءتيىس», دەدى قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى قايرات ماۋباەۆ. ال اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ۆەتەريناريالىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ساقتاش حاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتا زاڭنامالىق بازاعا, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا جانە باسقا دا شارالارعا بايلانىستى اۋديت قامتىلماق. س.حاسەنوۆ اتالعان كورشى مەملەكەتكە ءتيىستى تەكسەرۋلەر جاسالعانىنا توقتالىپ, بارلىق ءۇش تەكسەرۋ بۇگىندە قىرعىزداردىڭ ءالى دە بولسا قاۋىپسىزدىكتىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن ۇيىمداستىرۋعا دا­يىن ەمەستىگىن كورسەتكەنىن جەتكىزدى. «ياعني, وتكىزۋ بەكەتتەرىندە قاجەتتى جابدىقتاردىڭ بولماۋى, كوپتەگەن ىندەتتەر بويىنشا جاعىمسىز جاعدايدىڭ قالىپتاسۋى سەكىلدى ماسەلەلەر بار»,  دەدى ول. بۇل ويدى قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلى دە قۇپتادى. «قىرعىزستان مەن قىتاي Xالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىندا ەكى اۆتوموبيل ءوتۋ بەكەتى بار. قىرعىز-قازاق ۋچاسكەسىندەگى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە ورنالاسقان كەدەندىك بەكەتتەردى تاراتۋدان ەلىمىزگە قىتاي تاۋارلارى كوپتەپ كىرگىزىلەدى دەپ ويلامايمىن. ءساۋىر ايىندا ءبىز ەاەو كوميسسياسى مۇشەلەرىمەن زەرتتەۋ جۇرگىزگەن بولاتىنبىز. سوندا قىرعىز ەلىنىڭ كەدەن بەكەتتەرى بىزدىكىنە قاراعاندا تەxنيكالىق قامتىلۋى تومەن ەكەندىگىن انىقتادىق. قازىر رەسەي 200 ملن. جانە قازاقستان 100 ملن. دوللار كولەمىندە قىرعىزستاننىڭ كەدەن بەكەتتەرىن جاراقتاندىرۋعا كومەك رەتىندە اقشا ءبولدى»,  دەدى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىندەگى باسقارما باسشىسى ق.ماۋباەۆ. بۇدان ءارى ءسوز العان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءبىرجان قانەشەۆ ءوز كەزەگىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسى تەxنيكالىق رەگلامەنتتەر مەن ەاەو ايماعىندا ساقتالاتىن قاۋىپسىزدىك شارالارىنىڭ بارلىعىن ساقتاۋ مىندەتىن مويىندارىنا العانىن اتادى. «ولار ەلدەرىنە كىرگەن تاۋارلاردى ارنايى لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەردەن وتكىزىپ, سودان كەيىن عانا ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ ايماعىنا اينالىمعا جىبەرە الادى. ول ءۇشىن ءبىز ولاردى تەxنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتاۋعا كومەكتەسەمىز», دەدى ب.قانەشەۆ. قازاق-قىرعىز شەكاراسى جايىندا ءسوز بولعاندا, اۆتوكولىكتىڭ الىس-بەرىسى  ايتىلماي قالماسى انىق. كەشەگى بريفينگ بارىسىندا دا بۇل ماسەلە نازاردان تىس قالمادى.  قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى قايرات ماۋباەۆ جۋرناليستەردىڭ ساۋالىنا وراي قىرعىزستانعا كىرگەن كولىكتەردى قازاقستاندا تىركەۋ ءۇشىن بۇل اۆتوموبيلدەر ەۋرو-4 ساناتىنا سايكەس كەلۋى كەرەكتىگىن ءمالىم ەتتى. «2014 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن قىرعىزستانعا كىرگەن جانە كەدەندىك رەسىمدەۋدەن وتكەن كولىك قۇرالدارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بارلىق اۋماعىندا ەركىن اينالىستا جۇرە الادى. بۇل كولىك قۇرالدارى كو تاۋارى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان كەيىن قىرعىزستانعا كىرگەن كولىكتەردى قازاقستاندا پايدالانۋ ءۇشىن اتالعان ەلدە تولەنگەن كەدەندىك باجدار مەن سالىقتار كولەمى جانە ەاەو-عا تولەنەتىن سالىقتار مەن باجداردىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىعىن تولەپ قانا ەركىن اينالىسقا ەنگىزۋگە, ياعني ونى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا تىركەۋگە قويۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, تىركەۋگە ەنگىزۋ ءۇشىن كولىك تەحنيكالىق تالاپتارعا, ەۋرو-4 ەكولوگيالىق ساناتقا سايكەس كەلۋى قاجەت. سول جاعدايدا قازاقستان ازاماتتارى وسى ەلدىڭ كولىك قۇرالدارىن ساتىپ الىپ, ءوز مەنشىگىنە تىركەي الادى»,  دەدى ول. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2014 جىلدىڭ قاڭتارىنان كەيىن قىرعىزستانعا كىرگەن كولىكتەر 2025 جىلدان باستاپ قانا ەاەو-نىڭ بارلىق اۋماعىندا ەركىن جۇرە الادى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».