الماتىدا كەزىندە ەرمۇحان بەكماحانوۆ تۇرعان پانفيلوۆ كوشەسىندەگى №126 ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى
سالتاناتتى جيىندا ءسوز ءسويلەگەن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش امانجولوۆا ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋىن – قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلعانىنا 550 جىل تولۋى مەن بەلگىلى تاريحشى ەرمۇحان بەكماحانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
ەرمۇحان بەكماحانوۆ 1915 جىلى پاۆلودار وبلىسىندا ءدۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن الماتىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋشى بولىپ باستادى. 1946-1947 جىلدارى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىندا جاڭادان قۇرىلعان تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى, 1947 جىلدان 1966 جىلعا دەيىن قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوزى ۇيىمداستىرعان قازاقستان تاريحى كافەدراسىن باسقاردى. عالىمنىڭ ەڭ باستى ەڭبەگى 1947 جىلى الماتىدا ورىس تىلىندە جارىق كورگەن «XIX عاسىردىڭ 20-40-جىلدارىنداعى قازاقستان» اتتى مونوگرافياسى بولدى. وسى تاقىرىپتا 1946 جىلى ءماسكەۋدە تاريح ماماندىعى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان. الايدا, 1951 جىلى كسرو-نىڭ باستى باسىلىمى – «پراۆدا» گازەتىندە سىن ماقالا جاريالانىپ, عالىمدى ۇلتشىل دەپ قۋدالاۋ باستالدى. سول جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەگى جۇمىسىنان بوساتىلىپ, پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. اقىر سوڭىندا جوعارىداعى ايىپتاۋ نەگىزگە الىنىپ, 1952 جىلى ە.بەكماحانوۆ 25 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ءسويتىپ گۋلاگ-تىڭ سىبىردەگى بولىمشەسىنە ايدالدى. 1954 جىلى ءىس قايتا قارالىپ, اقتالىپ شىقتى.
ەسكەرتكىش تاقتانى اشۋ كەزىندەگى جيىندا كينورەجيسسەر ساتىبالدى نارىمبەتوۆ تاياۋدا ەلىمىز بويىنشا پروكاتقا «امانات» ءفيلمىنىڭ شىعاتىنىن ايتتى. كينو شەبەرىنىڭ ۇلى تۇلعانىڭ بەينەسىن سومداۋ جولىندا ۇزاق جىلدار تەر توككەنىنەن ونەرسۇيەر قاۋىم حاباردار. رەجيسسەر باستى رولگە تانىمال اكتەر بەرىك ايتجانوۆتى تاڭداپتى. كەنەسارى حاندى تاعى ءبىر بەلگىلى اكتەر سانجار ماديەۆ سومدايدى. قاپشاعاي جاعاسىندا سوڭعى كادرلارى تۇسىرىلگەن تۋىندىدا قارلىعاش مۇحامەتجانوۆا, ءازىز بەيشەناليەۆ, ەردەن تەلەمىسوۆ, ارتەم ميتنەۆ جانە دميتري سكريتا سياقتى ونەر يەلەرى وينادى.
جينالعان قاۋىم ءومىرى شىرعالاڭعا تولى ۇلت قايراتكەرىنىڭ رۋحىنا باس ءيىپ, تاعزىم ەتتى.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن ايتجان مۇرزانوۆ.
سالتاناتتى جيىندا ءسوز ءسويلەگەن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش امانجولوۆا ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋىن – قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلعانىنا 550 جىل تولۋى مەن بەلگىلى تاريحشى ەرمۇحان بەكماحانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
ەرمۇحان بەكماحانوۆ 1915 جىلى پاۆلودار وبلىسىندا ءدۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن الماتىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋشى بولىپ باستادى. 1946-1947 جىلدارى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىندا جاڭادان قۇرىلعان تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى, 1947 جىلدان 1966 جىلعا دەيىن قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوزى ۇيىمداستىرعان قازاقستان تاريحى كافەدراسىن باسقاردى. عالىمنىڭ ەڭ باستى ەڭبەگى 1947 جىلى الماتىدا ورىس تىلىندە جارىق كورگەن «XIX عاسىردىڭ 20-40-جىلدارىنداعى قازاقستان» اتتى مونوگرافياسى بولدى. وسى تاقىرىپتا 1946 جىلى ءماسكەۋدە تاريح ماماندىعى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان. الايدا, 1951 جىلى كسرو-نىڭ باستى باسىلىمى – «پراۆدا» گازەتىندە سىن ماقالا جاريالانىپ, عالىمدى ۇلتشىل دەپ قۋدالاۋ باستالدى. سول جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەگى جۇمىسىنان بوساتىلىپ, پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. اقىر سوڭىندا جوعارىداعى ايىپتاۋ نەگىزگە الىنىپ, 1952 جىلى ە.بەكماحانوۆ 25 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ءسويتىپ گۋلاگ-تىڭ سىبىردەگى بولىمشەسىنە ايدالدى. 1954 جىلى ءىس قايتا قارالىپ, اقتالىپ شىقتى.
ەسكەرتكىش تاقتانى اشۋ كەزىندەگى جيىندا كينورەجيسسەر ساتىبالدى نارىمبەتوۆ تاياۋدا ەلىمىز بويىنشا پروكاتقا «امانات» ءفيلمىنىڭ شىعاتىنىن ايتتى. كينو شەبەرىنىڭ ۇلى تۇلعانىڭ بەينەسىن سومداۋ جولىندا ۇزاق جىلدار تەر توككەنىنەن ونەرسۇيەر قاۋىم حاباردار. رەجيسسەر باستى رولگە تانىمال اكتەر بەرىك ايتجانوۆتى تاڭداپتى. كەنەسارى حاندى تاعى ءبىر بەلگىلى اكتەر سانجار ماديەۆ سومدايدى. قاپشاعاي جاعاسىندا سوڭعى كادرلارى تۇسىرىلگەن تۋىندىدا قارلىعاش مۇحامەتجانوۆا, ءازىز بەيشەناليەۆ, ەردەن تەلەمىسوۆ, ارتەم ميتنەۆ جانە دميتري سكريتا سياقتى ونەر يەلەرى وينادى.
جينالعان قاۋىم ءومىرى شىرعالاڭعا تولى ۇلت قايراتكەرىنىڭ رۋحىنا باس ءيىپ, تاعزىم ەتتى.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن ايتجان مۇرزانوۆ.
