سىبايلاس جەمقورلىق – دارىمەن ەمدەيتىن دەرت ەمەس. قوعامدىق ورتانىڭ قالىپتى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, تىنىس-تىرشىلىگىن تارىلتاتىن, زاڭسىز ارەكەتتەرمەن قوعامدىق ورتانىڭ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇيىمداردىڭ, كاسىپكەرلەردىڭ, ازاماتتاردىڭ قىزمەت ەتۋىنە قاتەر توندىرەتىن قاۋىپكە توتەپ بەرۋدىڭ تەتىگى – حالىقتىڭ وزىندە. ولاي بولسا, دەرتتىڭ الدىن الىپ, ونىڭ قوعامعا تارالۋ جولدارىن كەسىپ, ۇلعايۋىنا جول بەرمەۋ – ورتاق مىندەت. بۇل باعىتتا جەمقورلىقپەن كۇرەسكە قوعام بەلسەندىلەرىن كەڭىنەن تارتىپ, ەل بولىپ اتسالىسىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلۋىمىز قاجەت. سوندا عانا ەل مۇددەسىن قورعاۋعا زور ۇلەس قوسىپ, كەلەشەك ۇرپاق تاربيەسىندە جاڭىلمايتىنىمىز انىق.
ادالدىق, زاڭدىلىق جانە پراگماتيزم ءاربىر ازاماتتىڭ ىشكى قۇندىلىعى مەن مىزعىماس سەنىمىنە اينالۋعا ءتيىس. قوعام سىبايلاس جەمقورلىقتى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى جەڭىلدەتىلگەن جولمەن شەشۋدىڭ كەپىلى رەتىندە قابىلداۋدان ارىلىپ, لاۋازىمدى قىزمەتتى جەكە باستىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسى مەن پروتەكتسيونيزم (تانىس-تامىرلىق) مۇددەسىمەن ۇشتاستىرماۋى شارت. وسى رەتتە جەمقورلىققا بوي الدىرعاندار قاتاڭ قوعامدىق ايىپتاۋعا ۇشىراۋى كەرەك. پاراساتتىلىق ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋدا سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە مۇلدەم جول بەرمەيتىن, جاڭا كوزقاراسى مەن سىندارلى ومىرلىك پرينتسيپتەرى بار وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ايرىقشا ءرول اتقارادى. سوندىقتان دا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياسات تۇجىرىمداماسىندا قۇقىقتىق مادەنيەتتى ارتتىرۋ, تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ شارالارىن جۇيەلەۋ, سول ارقىلى جاڭا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ساناسىندا جەمقورلىقتان ءابسوليۋتتى باس تارتۋ پسيحولوگياسىن ورنىقتىرۋ باستى مىندەت رەتىندە ايقىندالعان.
جەمقورلىقتىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە «مۇلدەم توزبەۋشىلىك» تانىتۋ – زامان تالابى. بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەز كەلگەن نىسانى مەن سيپاتىنان تولىق باس تارتۋ قاعيداتىن بەرىك ۇستانادى. وسى ورايدا وقۋ ورىندارىندا جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە وعان توسقاۋىل قويۋ شارالارى مىناداي نەگىزگى باعىتتار ارقىلى ىسكە اسىرىلادى:
تاربيەلىك جانە اقپاراتتىق قولداۋ: ۇجىم ىشىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ بويىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ارنايى تاربيە ساعاتتارى مەن تانىمدىق كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلادى.
قۇقىقتىق حاباردارلىق جانە بەلسەندىلىك: ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭناما ەرەجەلەرى كەڭىنەن ناسيحاتتالادى. مەكەمە تاراپىنان قىزمەتكەرلەر مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستاندارتتار مەن راسىمدەردى قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋى بارىنشا قۇپتالادى.
ساراپتاما جانە مونيتورينگ: ىشكى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە تۇراقتى تۇردە ساراپتاما جۇرگىزىلىپ, ءبىلىم الۋشىلار, وقۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەر اراسىندا جاسىرىن الەۋمەتتىك ساۋالنامالار ۇيىمداستىرىلادى.
ازاماتتىق قوعامدى تارتۋ: ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءارتۇرلى ينستيتۋتسيونالدىق نىساندار ارقىلى ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاسالادى.
باسشىلىقتىڭ ەسەپ بەرۋى (قوعامدىق باقىلاۋ): ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى باسشىلارىنىڭ ەسەپ بەرۋ قاعيداتى زاڭدى تۇردە ىسكە اسىرىلادى. وسى ارقىلى قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ (جاستار ۇيىمدارى, مەكتەپتەگى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى, قامقورشىلىق كەڭەستەر) ءرولى ارتىپ, ولاردىڭ ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋعا جانە مەكەمەدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى باسقارۋ ىسىنە تيگىزەر ىقپالى كۇشەيتىلەدى.
وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە, مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ كەشەندى جۇيەسى قالىپتاسىپ كەلەدى. ول وقۋ ورىندارى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ىقتيمال جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرى ارقىلى ۋاقىت تالابىنا ساي ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. ەڭ باستىسى, ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز ءىس-ارەكەتىنە قۇقىقتىق ءارى مورالدىق تۇرعىدان ەسەپ بەرە الۋى جانە زاڭسىزدىقتارعا ەشقانداي ىمىراسىزدىق تانىتۋى سىبايلاس جەمقورلىقتى قوعام ومىرىنەن ءبىرجولا الاستاتۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى بولماق.
نۇربول دۇيسەبەك,
ت.بيگەلدينوۆ اتىنداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ ديرەكتورى
تۇركىستان وبلىسى
