جاقسىلىق ارقاۋى – ادىلدىك

مەملەكەت باسشىسى ءباسپاسوزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى ءرولى جايلى سۋديالاردىڭ VI سەزىندە: «بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنىڭ كۇش-جىگەرى ارقىلى قوعام­دا سوت بيلىگىنە جاعىمدى جانە ءىلتي­پات­تى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەپ ايتقانى بەلگىلى. ياعني, سۋديالاردىڭ ءبىر تاراپقا جاساعان جاقسىلىعىن عانا ەمەس, قانداي جانە كىمگە قاتىستى ءىستى قاراۋدا بولماسىن, تەك زاڭ تالابىنا ساي ءادىل شەشىم شىعارۋ ءۇردىسىن قامتاماسىز ەتۋدە اقيقاتتى ارقاۋ ەتۋ قاجەتتىگىن باس­تى نازارعا سالدى. الايدا قازىرگى كۇنى ەشكىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولا المايسىز. ودان دا قيىنى شىندىقتى تىپتەن جاسىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جۇرت ەڭ اۋەلى كوزىمەن كورىپ تۇرعان شىندىقتى ايتۋعا, جاريا قىلۋعا اسىعادى. بىرەۋگە جاقپاي جاتقان ءىس, ەكىنشى بىرەۋگە وڭ بولىپ كورىنۋى دە بەك مۇمكىن. بۇعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. دەمەك, قازىرگى ءومىر تىرشىلىگىنە ءبىر جاقتى قاراۋعا, ءاتۇستى باعا بەرۋگە استە بولمايدى. ال ادامداردىڭ اق تىلەگىنە قوسىلۋ – جاقسىلىقتىڭ مولايۋىنا قام جاساۋ دەگەن ءسوز. ەندەشە: «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى, جاقسىلىقتى پاش ەتۋ قاشاندا جان جادىراتادى. بىراق وسى ىزگىلىكتى ءىستى كورە تۇرا بولدىرماۋعا تىرىساتىندار دا بار. جانە ونى بۇرمالاپ ءسوز ەتەتىندەر قانشاما. اسىرەسە مىنا باستارى داۋعا قالعان جانداردىڭ قايسىسى ايىپتى, قايسىسى جابىرلەنۋشى ەكەنىن تاپ باسىپ ايىرىپ بەرەتىن بيلەردىڭ ءىسىن ءسوز ەتۋشىلەر كوپ. ويتكەنى, بۇرىن دا, ياعني سوناۋ اتام زاماندا دا, قازىر دە بي الدىنا كەلگەن تاراپتىڭ ءبىرىن اقتايدى, ءبىرىن جىعىپ بەرەدى. زاڭ تالابىنا سۇيەنىپ سۋديا نە دۇرىس, نە بۇرىس دەۋگە ءتيىستى. ويتكەنى, زاڭنىڭ اتى – زاڭ. ال سۋديالاردىڭ زاڭ تالابىنا عانا سۇيەنىپ ءادىل شەشىم شىعارىپ جاتقاندىعىن جۇرت قالاي انىقتاماق؟ ءبىز اۋەلى وسى جاعىنا كوز جۇگىرتتىك. سىرت كوز سىنشى دەگەندەي, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك جونىندەگى جاھاندىق يندەكسىنە جۇگىنسەك, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش بويىنشا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق سوت جۇيەسى رەيتينگى 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 25 پوزيتسياعا جاقسارىپتى. دەمەك, ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى ءادىل شەشىم شىعارۋدا ءبىراز شارۋالاردى جۇزەگە اسىرعان دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار, ەڭ باستىسى, ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى تىڭعىلىقتى جۇزەگە اسىپ جاتقاندىعىنا كوڭىل تولادى. ال ەلباسى قاشاندا حالىق قۇقىنىڭ بۇزىلماي قورعالۋىن تالاپ ەتەتىندىگى بەلگىلى. سوعان ساي ساراپشىلار ەلىمىزدەگى سوتتاردىڭ جۇمىسى تالاپقا ساي جۇرگىزىلىپ, ءوزىنىڭ وڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىرعانى سوڭعى كەزدە بايقالاتىندىعىن ايتادى. سوت وكىلدەرى سوتقا تۇسكەن ىستەردى ءوز مەرزىمىندە قاراۋ ءتارتىبى ساقتالىپ, قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوتتار تاراپىنان ولاردى قاراۋ مەرزىمدەرى بۇزىلعان جوق دەيدى. سونىمەن بىرگە, سوتتارعا كەلىپ تۇسكەن ازاماتتىق ىستەردىڭ سوت وندىرىسىندە التى ايدان استام ۋاقىت بولۋى ەداۋىر ازايعان. ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن سوتتارعا ءوتىنىش بەرۋى بارىنشا ارتىپ, ستاتيستيكالىق دەرەكتەر كورسەتكەندەي, سوتقا كەلىپ تۇسكەن ىستەر سانى ەداۋىر وسكەن. بۇل حالىق تاراپىنان سوتتارعا دەگەن سەنىمنىڭ ۇلعايعانىن بىلدىرەدى. بۇل تۇرعىدا: «ويتكەنى, ءبىز سوت اشىقتىعى مەن جاريالىلىعى جانە قولجەتىمدىلىگى تۋرالى كوپتەگەن ءىس-شارالاردى قولعا الىپ, ايقىن جۇرگىزىپ كەلەمىز. وسى تۇرعىدا سوتتاردىڭ قىزمەت دەڭگەيىن كوتەرۋ سىندى جۇمىستار دا تياناقتى اتقارىلۋدا», دەيدى جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى قايرات ءمامي. ال سوتتارعا سەنىم تەكتەن-تەككە پايدا بولمايدى. سەنىم ادامعا ناقتى ءىس ناتيجەسى ارقىلى عانا كەلەتىنى انىق. سونىڭ ءبىر كورىنىسىن رەداكتسيامىزعا تۇسكەن مىنا ءبىر حاتتان انىق بايقاي الامىز. وندا استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى كريستينا رومانوۆا جوعارعى سوتقا شەكسىز العىسىن بىلدىرگىسى كەلەتىندىگىن جازادى. ول دارىگەرلەردىڭ ساۋاتسىزدىعى مەن نەمقۇرايلىعىنان وزىنە قويىلعان قاتە دياگنوز سالدارىنان تەرىس ەمدەلىپ, ءولىم اۋزىنا تىرەلگەن. سودان دارىگەرلەر ساپ-ساۋ ادامدى قاتە ەمدەۋ ارقىلى 1-توپتاعى مۇگەدەكتىككە جەتكىزگەن. بۇل اششى بولسا دا شىندىق جاعداي. ويتكەنى, بىرقاتار دارىگەرلەردىڭ اۋرۋدى ەمدەي الماۋى بىلاي تۇرسىن, ونى تەرىس ەمدەپ و دۇنيەگە اتتاندىرعاندارى تۋرالى تالاي جازىلدى. سوندىقتان حالىقتىڭ كەيبىر بولىگى قازاقستاندىق دەنساۋلىق ىسىنە وتە سەنىمسىزدىكپەن قارايدى. ك. رومانوۆانىڭ دا باسىنا سونداي قاسىرەتتى دارىگەرلەر قولدان تۋدىرىپتى. بىراق ونىڭ ايتقانىن دارىگەر­لەر مويىنداسىن با؟ سونان ك.رومانوۆا ­اس­تانا قالاسىنىڭ سارىارقا اۋدان­دىق سوتىنا جۇگىنەدى. بۇل ءىستى اتالعان اۋداندىق سوت, ودان ءارى استانا قالالىق سوتى قاراپ, سۋديالار ج.كومەكوۆا, ا.رايىم­باەۆ, گ.قاجەنوۆا, ن.سۇلتانوۆا جانە ك.ميرزويان قارا قىلدى قاق جارىپ بەرەدى. ءسويتىپ, جابىرلەنۋشىنىڭ مە­ديتسينالىق مەكەمەسىنە قويعان تالابى قاناعاتتاندىرىلىپ, دارىگەرلەر جوعالتقان دەنساۋلىعىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە دەم بەرىلەدى. ەگەر وسىنداي ادىلدىكتى ارقاۋ ەتەتىن سۋديالار بولماسا, ك. رومانوۆا سەكىلدى ادامعا كىم قول ۇشىن بەرەر ەدى؟ ساپ-ساۋ ادامدى مۇگەدەك قىلىپ, ودان سوڭ ءتىپتى اجالىنان بۇرىن كوز جۇمسا دا «ءبىزدىڭ ەش كىنامىز جوق» دەپ قاراپ وتىرۋى عاجاپ ەمەس. جالپى, قازاقستان حالقىنىڭ اۋقاتتى, بەيبىت, مادەنيەتتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالعان. تەك كەيدە وسى ۇلگىلى ءۇردىستى بۇزعىسى كەلەتىن تەرىس نيەتتى جاندار بولاتىنى بار. مىنە, سونداي ادامداردىڭ قاتەرلى ايلا-امالدارىنان امان قالىپ, قورعالۋ ءۇشىن سوت تورەلىگىنىڭ بيىك, تالاپقا ساي دارەجەدە بولعانىن حالىق بارىنشا قالايدى. بىراق بارلىق ۋاقىتتا حالىقتىڭ دەگەنى بولا قويمايدى عوي. سۋديالاردىڭ اراسىندا دا بۇكىل سوت جۇيەسىنە كىر كەلتىرەتىن شىرىگەن «ءبىر قۇمالاقتاردىڭ» بولاتىنى راس. بىلتىرعى جىلى سونداي بىرقاتار سۋديانىڭ ۇستالىپ, جازاعا تارتىلعانى بەلگىلى. سوندىقتان حالىق سوت جۇيەسىندە تەك لايىقتى ادامدار عانا جۇمىس ىستەسە ەكەن دەپ ارماندايدى. سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە بىزگە اق تىلەگىن جولداعان قاراعاندى قالاسىنىڭ تۇرعىنى پاۆەل ءبابلوماشۆيليدى ايتا الامىز. ول ءوزىنىڭ قۇقىقتىق كومەك بەرەتىن زاڭ فيرماسىندا جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتادى. مۇنى ول تەككە ايتپاعانى بەلگىلى. ول وسى جۇرتقا قۇقىقتىق كومەك بەرۋ قىزمەتى ارقىلى تالاي سوت ينستانتسيالارىمەن بەتپە-بەت كەلگەن. سۋديالارعا, الدىمەن, ساپاعا باستى ءمان اۋدارۋ قاجەتتىگىنە نازار سالادى. ءتىپتى, كەيبىر كەزدە سۋديالاردىڭ قاراپايىم ىستەردى نەگىزسىز ساعىزداي سوزاتىنىن, كەيدە كەرىسىنشە نەگىزسىز قىسقارتىپ جابا سالاتىنىن, ال مۇنىڭ ءبارى سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى نىعايتۋعا ۇلەس قوسا المايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتەدى. ول ءوز ايتقانىنان قايتپايتىن قايسار, ادال دا ءادىل سۋديالاردىڭ بولاتىندىعىن دا جاسىرمايدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە قاراعاندى وبلىستىق سوتىندا سۋديا بولىپ قىزمەت ىستەيتىن راۋشان سەرعازينانىڭ اتىن اتايدى. پاۆەل ونىڭ بىرنەشە رەت اپەللياتسيالىق ساتىدا قاراعان ىستەرى ناتيجەسىنە كۋا بولىپتى. سۋديانىڭ ادامي قاسيەتىنە, كاسىبي بىلگىرلىگىنە ءتانتى بولعان. راسىندا, ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا قازىرگى كۇنى ناعىز شىنايى ادىلەتتىلىك پەن اردان تازا ادالدىق جەتىسپەيتىندىگى انىق. سوندىقتان دا حالىق ءۇشىن ادىلەتتىلىك دەگەن اۋاداي قاجەت-اق. بىراق ەكى تاراپتىڭ اراسىندا كەنەتتەن داۋ-جانجال تۋىنداعان كەزدە, كوبىنە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بۇرا تارتاتىنى جاسىرىن ەمەس. «اۋزى قيسىق بولسا دا باي بالاسى سويلەسىن» دەگەندەي, كەيدە كىمنىڭ توقپاعى مىقتى, سونىڭ ءسوزى سويلەنەتىنى دە بەلگىلى. امال نەشىك, «مەملەكەتتىك ءىس», «مەملەكەت بەدەلى», «حالىق مۇددەسى» دەگەن قاسيەتتى ۇعىمدار كەيىنگە شەگەرىلىپ قالادى. ويتكەنى, كەيدە مۇددەلى جاقتاستاردىڭ قالتاسى قالىڭ بولىپ كەلسە جانە بيلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان سوڭ, وندايلاردىڭ ىعىنا جىعىلۋ امالسىز جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنى ەشكىم جوققا شىعارا المايدى, سەبەبى ونى باسشى دا, قوسشى دا جاقسى بىلەدى. الايدا, وسى ءبىر شىرەنگەن شەنەۋنىكتەردىڭ قاتىپ قالعان ۇستانىمىنا قارسى شىعىپ, كەلەڭسىزدىكتى كەلمەسكە كەتىرۋگە اتسالىساتىن ابزال ازاماتتار دا بارشىلىق. سولاردىڭ دەنى ادىلەتتىلىك پەن ادالدىقتى ورناتۋدا, مەملەكەتتىڭ بەدەلىن نىعايتۋدا, حالىق مۇددەسىن ساقتاۋدا تۋرا جولدان تايماي, قارا قىلدى قاق جارىپ بەرە الاتىن قۇدىرەتتى كۇشتى ۇستاپ وتىرعان سۋديالار قاۋىمىنىڭ اراسىندا دەر ەدىك. ماسەلەن, باتىس قازاقستان وبلىسى, زەلەنوۆ اۋدانى, پەرەمەتنوە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ر.تاسانوۆا «قارا قىلدى قاق جارىپ, بۇرمالاۋشىلىققا جول بەرمەيتىن, تازالىق تارازىسىنان اۋىتقىماي اردى ويلاپ قىزمەت جاسايتىن, ءادىل شەشىم قابىلدايتىن سۋديالاردىڭ بار ەكەندىگىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى» دەيدى. ونى, ياعني 28 جىلعى ەڭبەك تاجىريبەسىندە بىردە-ءبىر رەت ەسكەرتۋ الىپ كورمەگەن, جوعارى ساناتتى اعىلشىن ءتىلىنىڭ مامان مۇعالىمى, مەكتەپ-گيمنازيادا 10 جىل بويى ديرەكتوردىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان, مەدال­دىڭ, قالالىق, وبلىستىق قۇرمەت گراموتالارىنىڭ يەگەرى, ەكى دۇركىن حالىقارالىق دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعاعان ۇستازدى, مەكتەپ ديرەكتورى قىزمەتىنەن ءبىر-اق كۇندە زەلەنوۆ اۋداندىق ءبىلىم بولىمىنە كەلگەن جاڭا باسشى الىپ تاستاعان. مۇنداي جاعداي تالاي جەردە قايتالاناتىنى انىق. بىراق زەلەنوۆ اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باستىعىنا ر.تاسانوۆانىڭ ورنى قاجەت بولعان. سوندىقتان تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, قالاي دا قىزمەتتەن كەتىرگەن. سودان جابىرلەنۋشى سوتقا جۇگىنەدى. زەلەنوۆ اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى س. قۇسايىنوۆ ارىزدى قاراپ, ر.تاسانوۆانىڭ قىزمەتتەن زاڭسىز شىعارىلعانىن انىقتايدى. بۇعان كەلىسەتىن زەلەنوۆ اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مە؟ ولار بىزدىكى دۇرىس دەپ وبلىستىق اپەللياتسيالىق سوتقا شىعادى. بىراق وبلىستىق سوتتا دا زاڭدى بىلەتىن, دۇرىس پەن بۇرىستى اجىراتا الاتىن, ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن سۋديالىق بالعانى ادال ۇستاپ وتىرعان ءادىل بيلەر بار عوي. ءابۇيىر بولعاندا ءىس سونداي جانداردىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا تۇسەدى. دەگەنمەن, راسىن ايتۋ كەرەك: «ومىردە ءتۇرلى كەلەڭسىز جاعدايلار مەن بۇرمالاۋشىلىقتار ورىن الىپ وتىرعاندىعىن كورىپ جۇرگەندە كەنەتتەن ادىلەتسىزدىككە تاپ بولامىن با دەگەن كۇدىك مەنى قاتتى مازالادى», دەيدى ر.تاسانوۆا. الايدا, سەنىمىنىڭ اقتالىپ, ءوز ىسىنە ادال, ادام تاعدىرىن ەشتەڭەمەن الماستىرمايتىن, اقتى اق, قارانى قارا دەپ تانيتىن كوزى اشىق س.قۇسايىنوۆ پەن ە.بورانباەۆ سىندى سۋديالاردىڭ زاڭدى شەشىمىن ەستىگەندە, شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنە دەگەن ريزاشىلىعىن جەتكىزۋ ءۇشىن قولىنا قالام الىپتى. ءسويتىپ, وبلىستىق اپەللياتسيالىق سوت جابىرلەنۋشىنىڭ جۇمىستان زاڭسىز شىعارىلعانىن ەكىنشى مارتە شەگەلەپ بەرىپتى. جوعارعى سوت توراعاسى قايرات ءمامي «سوت اشىقتىعى – قوعام ايناسى» اتتى ماقالاسىندا: «سوت بيلىگىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا قازىرگى تاڭداعى اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە سوت ادىلدىگىن جۇزەگە اسىرۋ بولماق. بۇل – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا بەكىتىلگەن, سۋديالاردىڭ ار-ۇجدانى, ادامگەرشىلىگىمەن ايقىندالاتىن ەڭ ءبىر قاسيەتتى مىندەت» دەپ اتاپ كورسەتىپ بەردى. الماتى قالاسىنان حات جازعان ج.سەيىتجاپپاروۆا مەن ك.وماروۆا تاعدىردىڭ تالكەگىمەن سوت الدىنا بارۋعا تۋرا كەلدى, دەيدى. «2014 جىلى بىرەۋلەردىڭ كەسىرىنەن سوتقا جۇگىندىك. ارينە, العاشقىدا قالاي بولار ەكەن دەپ قاتتى تولقىدىق, قارا ۋايىمعا سالىندىق. سەبەبى, قولىڭدا بيلىگىڭ, ياكي جوعارى بيلىك تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعان تانىسىڭ نەمەسە قالتاڭ قالىڭ بولماسا, ءبارى بەكەر دەگەن حالىق اراسىنا تاراپ كەتكەن پىكىرگە امالسىز الاڭداپ, كۇدىكتەنەسىڭ. الايدا, وسى قاپتاعان پىكىردىڭ جالعان ەكەندىگىنە الماتى قالالىق سوتىنا بارعاندا كوز جەتكىزدىك. ءسويتىپ, سۋديا ب.ەلشىباەۆقا جانە پروكۋرور ب.سارسەنبەكوۆكە ءىستى ادال قاراپ, داۋدىڭ اق, قاراسىن زاڭعا ساي ايىرىپ بەرگەنىنە, ادىلدىكتىڭ تۋىن كوتەرگەنىنە العىس بىلدىرەمىز» دەپ جازىپتى حاتتارىندا ج.سەيىتجاپپارو­ۆا مەن ك.وماروۆا اعىنان جارىلىپ. بۇل ورايدا ولار حالىققا سوتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن, اشىقتىعىن, باسقا دا قىزمەت كورسەتۋلەردى ويداعىداي ۇيىمداستىرا بىلگەنى ءۇشىن قالالىق سوتتىڭ توراعاسى اقجان ەشتايدىڭ ىسكەرلىگىنە دە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپتى. اتا زاڭىمىزدا بەلگىلەنگەندەي, ەلىمىزدىڭ ۇستانعان جولى – قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جانە ونى ودان ءارى دامىتۋ. بۇل ءۇشىن, الدىمەن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ءمىنسىز قورعاۋ كەرەك دەسەك, ونىڭ ەڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – سوت قىزمەتىنىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىلىعى ەكەنىندە داۋ جوق. سوت ءىسىن اشىق جانە جاريا جۇرگىزۋ قاشاندا شىندىققا تىكە قاراۋ ەكەنى بەلگىلى. سونداي ءبىر سوت قوستاناي وبلىسىنىڭ مەڭدىقارا اۋداندىق سوتىندا وتكەن ەكەن. ازاماتتىق تالاپ ارىز بەرۋشى ا. وماروۆتىڭ جەكە مەنشىگىندەگى جىلقىلارى كەنەتتەن باسقا بىرەۋدىڭ مالى بولىپ شىعا كەلىپتى. ونىڭ جەكە مەن­شىك شارۋاشىلىعىنداعى جىلقىلاردىڭ سانى تۋرالى مالىمەت «ەمدەۋ» مكك بازاسىنان ۇشتى-كۇيلى جوعالعان. مۇنى ەشكىم بىلمەيدى. ءتىپتى, ا.وماروۆ سوتقا ارىزدانعانىمەن دە سوت سۇراتۋىنا مۇلدە بۇرىس كورسەتكىشتەر جىبەرىلىپتى. جاۋاپكەردىڭ كۋاگەرلەرى تۋىسقاندارى بولىپ شىققان. بىراق سوت وسىنداي ادەيى قولدان جاسالعان بۇرمالاۋشىلىققا قاراماستان انىعىن انىقتاپ شىعارىپتى. ءسويتىپ, زاڭدى ءارى ءادىل شەشىمدى جاريا ەتىپتى. ا.وماروۆتىڭ جازۋىنا قاراعاندا, ول مۇنداي جاعدايمەن العاش رەت ۇشىراسقان ەكەن. سوندىقتان باستاپقىدا نە بولار ەكەن دەپ قاتتى الاڭداعان كورىنەدى. سويتسە: «سوت قاشاندا ادىلدىكتى تۋ ەتىپ ۇستايدى ەكەن عوي», دەيدى. سوندىقتان دا ا.وماروۆ مەڭدىقارا اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى ا.ساعىندىقوۆقا العىسىنىڭ شەكسىز ەكەندىگىن جەتكىزىپتى. ارينە, العىس حاتتارمەن قاتار, رەداكتسياعا ارىزداناتىندار سانى دا باسىم ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ولاردىڭ ءبارى بىردەي ارىزقوي دەپ ساناۋعا استە بولمايدى. بىراق ازىرگە قوعام سولاي بولعاندىقتان, ەشكىم مەنىكى دۇرىس بولماپتى عوي دەپ ايتا قويمايدى. مۇنى ساراپشىلار دا راستايدى. ءتىپتى, بۇل ايتىلعاندارعا جاۋاپ رەتىندە: «ارينە, سوت پروتسەسىندە ناقتى دالەلدەردىڭ ارقاسىندا زاڭدىلىققا ساي تالاپكەر جەڭىسكە جەتكەن جاعدايدا, ايىپكەر جاق وزدەرىنىڭ كوڭىلىنەن شىقپاعان سوت شەشىمىنە ريزا بولماي, شاعىم بەرۋى ورىندى. سولاي دەسەك تە, زاڭنىڭ اتى – زاڭ. تالاپ-ارىز بەرگەن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعانىڭ ءىسى كونستيتۋتسيالىق قۇقىققا ساي ءادىل شەشىلسە, زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرعانى. الايدا, بۇرىنعى ۇلى بيلەردەن قالعان: «پىشاق قىنىنا توقتايدى, داۋ شىنىنا توقتايدى», دەگەن اتالى سوزگە قۇلاق اسپايتىندار, ءىس سوت ساتىلارىندا قارالىپ بىتپەستەن, شىققان شەشىمدى «الەككە» تۇسىرەتىنى بار. ءوز كەزەگىندە ۇتىلعان جاق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى وزدەرىن «ءجابىر كورۋشىلەر» رەتىندە كورسەتۋشىلىك ءالى كۇنگە دەيىن ۇزىلمەۋدە. ەلىمىز قۇقىقتىق دامۋدىڭ جولىندا بولعاندىقتان, ءبىز مۇنداي كەمشىلىكتەر بىرتىندەپ تۇزەلەر دەگەن سەنىمدەمىز», دەيدى جوعارعى سوت توراعاسى. بۇعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق شىعار دەيمىز. ويتكەنى, قازاق حالقى قاشاندا ءجون سوزگە توقتاعان. ءومىر سولاي: بىرەۋدىكى دۇرىس, ەكىنشىسىنىكى بۇرىس بولادى. زاڭ دۇرىستى ايتادى. سۋديا ونى نەگىزدەيدى. سوندىقتان, مۇنداي ادىلدىك سالتانات قۇرعان كەزدە ەشكىمنىڭ تالاسى بولمايدى دەپ ويلايمىز. ءداپ وسىنداي سارىنداعى حاتتار كوپ. اراسىندا قىزىلوردا قالاسىنان ايمان توقتاروۆانىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنان العىس جاۋدىرعان جيىرما شاقتى ادامنىڭ حاتتارى بار. سولاردىڭ باستى تىلەگىمەن قورىتىندىلاي جاقسىلىعىمىزدى قايىرا ايتساق, جۇرت حاتتارىنىڭ توقەتەر ءتۇيىنى: «سەنىمدى اقتاۋ قيىن سىن, بۇل ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. ال قازاق ەلىندە سوت تورەلىگىن جۇرگىزىپ وتىرعان ءاربىر سۋديانىڭ زاڭ شەڭبەرىندە حالىق سەنىمىن اقتاۋى – ەڭ ۇلى قاسيەت» دەپ توقتالىپتى. وسىلايشا حات جازعاندار ەلباسىنىڭ اتىنا دا اق العىستارىن جاۋدىرىپ جاتىر. سەبەبى, كوزى اشىق وقىرماندار سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ جانە جەكە ەلباسىنىڭ نازارىنداعى ماسەلە ەكەنىن جاقسى بىلەدى. سونىڭ ارقاسىندا حالىق قازاقستاندا جەدەل جانە ءادىل سوت جۇيەسى قۇرىلعانىن دا جەتە تۇسىنۋدە. «مۇنى ءبىز ءوز باسىمىزبەن جەتە سەزىندىك, سوندىقتان ءادىل سوت قۇرۋ جولىنداعى قىرۋار كۇش-جىگەر تەككە جۇمسالماعان ەكەن. سوعان دا شۇكىر!» دەپ راحمەت ايتادى. بۇل ورايدا جوعارعى سوت توراعاسى قايرات ءمامي: «ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىن الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋدە كوپتەگەن كوشەلى مىندەتتەردى العا قويعانى بەلگىلى. ونىڭ جىل وتكەن سايىن سوت تورەلىگىندە ورنىعۋىن ءوزىنىڭ باقىلاۋىندا ۇستاۋدا. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جاريالانعان جاڭا ساياسي باعىتتىڭ بارلىق ۆەكتورى ءۇشىن باسىمدىقتار مەن مىندەتتەر ايقىندالعانى ءمالىم. سوتتار ءۇشىن مۇنىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – ءمىنسىز جانە ءتيىمدى ۇلتتىق سوت تورەلىگى ەكەنى داۋسىز. تاۋەلسىز جانە ادىلەتتى سوت – قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزى دەسەك, الەمدىك ۇلگى كورسەتكەندەي, ەڭ دامىعان مەملەكەتتەردىڭ التىن ارقاۋى – قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال تۋعىزۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ. وسىنداي بەرىك تۇعىر­دىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدى الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسۋ ءۇشىن, ەلباسى ايتقانداي, سوت جۇيەسىنىڭ بارلىق مىندەتتەرى مەن اتقارار جۇمىستارىن سوعان سايكەستەندىرىپ, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋ – ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز», دەيدى. بۇعان ەشكىمنىڭ دە الىپ-قوسارى بولماسى انىق. ويتكەنى, حالىققا كەرەگى – تاۋەلسىز جانە ادىلەتتى سوت. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».