گەرمانيا كانتسلەرى فريدريح مەرتس ۇكىمەتتىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكادان باس تارتۋ تۋرا-لى شەشىمى ستراتەگيالىق قاتەلىك بولعانىن بۇعان دەيىن مالىمدەگەن ەدى. بيزنەس وكىلدەرىنە ارنالعان ۇندەۋىندە كانتسلەر بۇل ولقىلىقتى ەندى ەلدە اتوم ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ ارقىلى تولتىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. مەرتس بۇل سالانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ وڭاي بولمايتىنىن دا مويىنداپ وتىر.
ەسكە سالساق, 2011 جىلى ەلدىڭ سول كەزدەگى كانتسلەرى انگەلا مەركەل باستاعان گەرمانيا ۇكىمەتى 2022 جىلعا قاراي اتوم ەنەرگەتيكاسىن تولىعىمەن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بيلىك جاپونياداعى فۋكۋسيما-1 اتوم ەلەكتر ستانساسىنداعى اپاتتى العا تارتىپ, 2023 جىلدىڭ 16 ساۋىرىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءۇش اتوم ەلەكتر ستانساسىن – باۆارياداعى Isar 2, بادەن-ۆيۋرتەمبەرگتەگى Neckarwestheim 2 مەن تومەنگى ساكسونياداعى Emsland ستانسالارىن ءوشىردى.
ەكى جىلدان سوڭ گەرمانيا بيلىگى بۇل قادامنىڭ قاتە بولعانىن ءتۇسىندى. ويتكەنى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى شارىقتاپ, وندىرىسكە ايتارلىقتاي شىعىن كەلتىردى. Creditreform زەرتتەۋىنە سايكەس, 2024 جىلى شامامەن 200 مىڭ كومپانيا جابىلعان. ال وتكەن جىلى لەيبنيتس ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, 1 626 كومپانيا بانكروتقا ۇشىراعان. «بۇل ءتىپتى 2008 جىلى بولعان قارجى داعدارىسىنىڭ كورسەتكىشتەرىنەن دە اسىپ ءتۇستى» دەيدى ەكونوميكا ساراپشىلارى. سالدارىنان بىرقاتار كومپانيا ءوندىرىستى شىعىس ەۋروپا, ءتىپتى قىتايعا كوشىرىپ جاتىر. VW, Mercedes, BMW سەكىلدى اۆتوموبيل ونەركاسىپتەرى مىڭداعان جۇمىس ورنىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى. ويتكەنى «گەرمانيادا جاسالعان» ونىمدەر تۇتىنۋشىلارعا تىم قىمباتقا ءتۇسىپ وتىر.
ەلدىڭ ەكونوميكا جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى كاتەرينا رايحە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسىن تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىر. ول ونەركاسىپتىك ەلەكتر ەنەرگياسىن سۋبسيديالاۋدى ۇسىندى. سونداي-اق گازبەن جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتر ستانسالارىن سالعىسى كەلەتىنىن دە مالىمدەدى. بىراق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, گاز باعاسى قازىرگى ۋاقىتتا بۇرىنعىدان دا جوعارى. نەمىس ەكونوميسى دانيەل شتەلتەر: «گازبەن جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ورنىنا اەس-ءتىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ وڭ شەشىم بولار ەدى», دەدى Euronews-كە بەرگەن سۇحباتىندا. ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ساراپشىسى بورن پەتەرس تە وسى ارناعا بىلدىرگەن پىكىرىندە گازبەن عانا جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتر ستانسالارىمەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسىن تومەندەتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, قازىر گاز باعاسى قىمبات, ونىڭ ۇستىنە CO2 شىعارىندىلارىنىڭ قۇنى دا از ەمەس.
گەرمانيادا ەنەرگيا ءوندىرۋ قۋاتى تىم از. سوندىقتان ەل بيلىگى دە, ساراپشىلار دا اەس سالۋ كەرەكتىگىن العا تارتىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, ەلدەگى بروكدورف پەن ەمسلاند سەكىلدى اتوم ەلەكتر ستانسالارى بيىل قايتا ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن. بۇدان باسقا تاعى التى اەس جۇمىسى 2030 جىلدارعا دەيىن جالعاسۋى ىقتيمال.
سونداي-اق «گەرمانياعا بالاما» (AfD) پارتياسىنان سايلانعان بۋندەستاگ دەپۋتاتى كاي گوتتشالك Facebook پاراقشاسىندا جاريالاعان ۆيدەو مالىمدەمەسىندە ەلگە يادرولىق قارۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى. ول سوعىستان كەيىنگى ەۋروپا قورعانىسىن اقش-قا بەرۋ تۋرالى كونسەنسۋس پرەزيدەنت دونالد ترامپتىڭ گرەنلاندياعا قاتىستى تالاپتارىنا بايلانىستى جوعالىپ كەتكەنىن العا تارتتى.
«ترامپتىڭ گرەنلانديانى اننەكسيالاۋ جوسپارى پايدا بولعاننان بەرى ەلدەر اراسىندا دوستىق جوق, تەك مۇددەلەر عانا بار ەكەنى بارىنە تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك ەدى. ال اقش مۇددەلەرى بىزدىكى مەن ەۋروپانىكىنەن تۇبەگەيلى ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان ءبىز ەۋروپا قورعانىسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قايتارىپ الۋىمىز كەرەك», دەدى دەپۋتات.
الايدا بيلىكتەگى سوتسيال-دەموكراتتار مەن «جاسىلدار» پارتياسى گەرمانيانىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكاعا ورالۋىنا قارسى. ولار سالانىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەرى مەن رەاكتور قۇرىلىسىنىڭ ۇزاق ءارى كۇردەلى ۇدەرىسىن العا تارتادى.
ساياساتتانۋشى, پروفەسسور, رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى الەكساندر گۋسەۆ NOS باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا گەرمانيانىڭ يادرولىق ەنەر-گەتيكاعا جۋىق ارادا ورالۋى ەكىتالاي ەكەنىن ايتتى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەل يادرولىق ەنەرگەتيكادان باس تارتقاندا گەرمانياداعى بارلىق رەاكتوردىڭ جۇمىسى توقتاتىلعان. نەگىزى رەاكتوردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 25 جىل, سودان كەيىن بىرتىندەپ سالقىنداتۋ مەن پايدالانۋدان شىعارۋ كەزەڭى شامامەن تاعى 25 جىلعا سوزىلادى.
«فرانتسيا, پورتۋگاليا, يسپانيا, بولگاريا سەكىلدى ەو ەلدەرى رەسەي گازىن ءالى دە ساتىپ الىپ جاتىر, ال گەرمانيا ودان تولىعىمەن باس تارتتى. ەندى بۇل ەنەرگيا كولەمىنىڭ ورنىن بالاما كوزدەرمەن اۋىستىرۋى كەرەك. الايدا ولاردىڭ كۇشى جەتپەيدى», دەپ ءتۇسىندىردى پروفەسسور.
عالىم باسقا دا ماڭىزدى فاكتورلاردى ەسكەرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. مىسالى, يادرو-لىق نىسانداردى سالىپ, پايدالانۋعا قازىر زاماناۋي تەحنولوگيالار قاجەت. ال بۇل تەحنولوگيالار دۇنيەجۇزىندە بىرنەشە ەلدە عانا بار.
«رەاكتورلاردى سالقىنداتۋ ءۇشىن كوپ مولشەردە سۋ قاجەت. گەرمانيانىڭ نەگىزگى سۋ رەسۋرستارى شىعىس بولىگىندە شوعىرلانعان, ال ونداعى حالىقتىڭ كوپشىلىگى اتوم ەلەكتر ستانسالارىن سالۋعا قارسى. حالىق تىعىزدىعىنىڭ جوعارى بولۋى-نا بايلانىستى اەس سالاتىن بوس جەر تابۋ مۇمكىن ەمەس. ال 1980–1990 جىلدارى سالىنعان رەاكتورلاردى قايتا جانداندىرۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز, جاڭالارىن سالۋعا قاراعاندا قيىنىراق. كەز كەلگەن رەاكتوردى سالۋ ادەتتە كەم دەگەندە بەس جىلعا سوزىلادى. قازىرگى ەنەرگيا تاپشىلىعى مەن ونەركاسىپتىڭ تومەندەۋى ءتىپتى بۇل ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قيىنداتادى. قىسقاسى, گەرمانيانىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكاعا جۋىق ارادا ورالۋى مۇمكىن ەمەس», دەپ تۇيىندەدى عالىم.
قازىر 30-دان اسا ەل يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. دۇنيەجۇزىندە شامامەن 70 يادرولىق رەاكتور سالىنىپ جاتىر. بۇلاردىڭ كوپشىلىگى ازيا ەلدەرىندە سالىنىپ, ىستەن شىعارىلعان اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ورنىن اۋىستىرىپ وتىر. بۇل تىزىمدە قازاقستان دا بار.
