كەڭەستە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, تسيفرلىق تەتىكتەردى ەنگىزۋ, سالانىڭ ەكونوميكالىق وسىمگە قوساتىن ۇلەسىن ارتتىرۋ مىندەتىنىڭ ورىندالۋ ساپاسى مەن مەرزىمىنە باسا ءمان بەرىلدى. رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس, 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا كولىك پەن قويمالاۋ سەكتورىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 12,2 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بيىلعى قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا سالا ءوسىمى 12,8 پايىز بولدى.
اۆتوموبيل جولىنا قاتىستى اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. بىلتىر ەل ىشىندە 353 ملن توننا جۇك اۆتوكولىك ارقىلى تاسىمالدانعان. «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اتىراۋ – استراحان» مەن «قاراعاندى – الماتى» باعىتتارىن قامتيتىن جالپى ۇزىندىعى 2 مىڭ شاقىرىم بولاتىن ءتورت ءىرى جوبا اياقتالدى. قازىر «اقتوبە – قىزىلوردا», «بەينەۋ – سەكسەۋىل», «ورتالىق – باتىس», «قاراعاندى – جەزقازعان» باعىتتارى مەن سارىاعاش اينالما جولىن قامتيتىن ترانزيتتىك دالىزدەردى دامىتۋ جالعاسىپ وتىر. جالپى العاندا, جول جوندەۋ 13 مىڭ شاقىرىمدى قامتىدى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىشكى شەكارالارىنداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى جوبالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىپ جاتىر. وتكەن جىلى ەكى نىساندا جۇمىستار اياقتالدى. قازىر 37 بەكەتتە قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, تولىق اياقتاۋ 2027 جىلعا مەجەلەنگەن. پرەمەر-مينيستر وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باياۋ ءجۇرىپ جاتقانىن سىنعا الىپ, بارلىق وپەراتسيالىق ۇدەرىستەردى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.
تەمىرجول كولىگى ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ نەگىزگى تىرەگىنىڭ ءبىرى سانالادى. ۇلتتىق كومپانيا مالىمەتىنشە, 2025 جىلى ترانزيتتىك تاسىمال كولەمى 33 ملن تونناعا جەتىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 20 پايىزعا ارتقان. جالپى, تاسىمال كولەمىندەگى ءترانزيتتىڭ ۇلەسى 10 پايىز بولدى. بيىلعى العاشقى توقساندا ترانزيت 8 ملن توننادان 9 ملن تونناعا دەيىن ءوسىپ, 14 پايىزدىق ءوسىم كورسەتكەن. كونتەينەرلىك تاسىمال كولەمى دە 6 پايىزعا ۇلعايدى.
كەڭەستە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ, «التىنكول – پوتي/باتۋمي» باعىتىندا وتپەلى تاريفتەر ەنگىزۋ, ازەربايجان مەن گرۋزياداعى سەرىكتەستەردىڭ تسيفرلىق جۇيەلەرىمەن ىقپالداسۋ باعىتىندا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىر ۇزىندىعى 3,9 مىڭ شاقىرىم بولاتىن تەمىرجول جەلىلەرىندە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا «مويىنتى – قىزىلجار» مەن «باقتى – اياگوز» جاڭا جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى, «التىنكول – جەتىگەن», «شالقار – بەينەۋ», «بەينەۋ – ماڭعىستاۋ» ۋچاسكەلەرىن جاڭعىرتۋ بار.
ۇكىمەت باسشىسى «باقتى – اياگوز» تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى بارىسىندا رەسۋرس جەتكىلىكسىز جۇمىلدىرىلعانىن ايتتى. نىسانداعى تەحنيكا مەن جۇمىس كۇشىنىڭ تاپشىلىعى جوبانىڭ قارقىنىنا كەرى اسەر ەتىپ وتىرعانى ايتىلىپ, ءتيىستى شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى. مەملەكەتارالىق ءتۇيىسۋ بەكەتتەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 100 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەتتىگى دە نازارعا الىندى. بۇل قادام حالىقارالىق جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ, وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى راسىمدەردى جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
تەمىرجول ۆوكزالدارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. پرەمەر-مينيستر قۇرىلىس قارقىنىنىڭ باياۋلىعىن سىنعا الىپ, بيىل بارلىق قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن اياقتاۋدى تاپسىردى.
تەڭىز ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىنىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى. بيىل اقتاۋ پورتىندا 1,3 ملن تەكشە مەتر كولەمىندە سۋ ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەت باسشىسى «اقتاۋ – باكۋ» باعىتىنا ارنالعان التى كونتەينەر تاسىعىش كەمەنى ساتىپ الۋ راسىمدەرىنىڭ سوزىلىپ كەتكەنىنە نازار اۋدارىپ, جاڭا كەمەلەردى ىسكە قوسۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.
ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا دا ءوسىم بار. بىلتىر 20,8 ملن جولاۋشى تاسىمالدانىپ, اۋەجايلار 31,8 ملن ادامعا قىزمەت كورسەتتى. جولاۋشىلار اعىنىنىڭ باسىم بولىگى استانا مەن الماتى اۋەجايلارىنا تيەسىلى. 2028 جىلعا دەيىن 11 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە ءتورت جاڭا اۋەجاي سالۋ, ەكى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جاڭارتۋ مەن بەس قالاداعى ين- فراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ كوزدەلگەن. بيىل حالىقارالىق باعىتتار گەوگرافياسى 30 ەل بويىنشا 135 مارشرۋتقا دەيىن كەڭەيەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە اۋە كومپانيالارىنا اۆياوتىن باعاسى تومەندەتىلدى. قازىر اۋەجايلارداعى وتىننىڭ ءبىر تونناسى شامامەن 800 دوللاردى قۇرايدى, بۇل وڭىرلىك نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرا ءتۇستى. ناتيجەسىندە, ەل اۋەجايلارىنا جاڭا شەتەلدىك اۋە كومپانيالارى كەلە باستادى. ولاردىڭ قاتارىندا Centrum Air, Shiraq Avia, Martinair, One Air, Atlas Air, MNG Airlines بار.
«KTZ Air Cargo» جۇك اۋە كومپانياسىنىڭ مارشرۋتتىق جەلىسىن كەڭەيتۋ جوسپارى دا تالقىلاندى. بۇل باستاما كولىك جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. پرەمەر-مينيستر شاعىن اۆياتسياعا ارنالعان اۋە كەمەلەرىن ساتىپ الۋ ماسەلەسىندە دە ولقىلىقتار بار ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, قاجەتتى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
كولىك سالاسىن تسيفرلاندىرۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىر الەمنىڭ 42 ەلىنە جۇك تاسىمالدانادى. شەتەلدىك رۇقسات بلانكىلەرىنىڭ سانى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسە ارتقان. راسىمدەردى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا بلانكىلەردى بەرۋ ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرىلدى. CarGoRuqsat جۇيەسى ەنگىزىلىپ, قىتايمەن شەكسىز الماسۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلدى. شەتەلدىك رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ 70 پايىزى تسيفرلاندىرىلعان. بيىلعى ناۋرىزدا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرمەن e-Permit قاناتقاقتى جوباسى ىسكە قوسىلدى, حالىقارالىق جۇك تاسىمالىنا ارنالعان e-CMR جۇيەسى دە تاجىريبەلىك رەجىمدە ەنگىزىلە باستادى. بۇل شەشىمدەر راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, ۋاقىت پەن اكىمشىلىك شىعىنداردى قىسقارتۋعا باعىتتالعان.
ۇكىمەت باسشىسى حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ رۇقسات قۇجاتتارىن تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
«پرەزيدەنت ترانزيت الەۋەتىن ەلدىڭ نەگىزگى باسەكەلىك باسىمدىعى رەتىندە ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. دەگەنمەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بارىسىندا قارقىن جەتكىلىكسىز. بارلىق باعىت بويىنشا جۇمىستى شيراتىپ, ناتيجەگە قول جەتكىزۋ قاجەت. بۇل ماسەلەنى ءوزىم تىكەلەي باقىلاۋدا ۇستايمىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
