ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن سۋ ارتەرياسى – ەرتىس وزەنىندە مۇز كوبەسىنىڭ سوگىلىپ, سەڭ ءجۇرۋ ۇدەرىسى كەيىنگى جىلدارى ەرتە باستالىپ ءجۇر. اۋا رايىن بولجاۋشى ماماندار مۇزدىڭ ءجۇرۋى شامامەن 19 ساۋىردەن باستالۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى قاردىڭ جىلدام ەرىپ, ەرتىس بويىنا كوكتەم ەرتە كەلەتىنىنە بايلانىستى تابيعي فاكتورلار وزگەرگەن.
– ءبىزدىڭ بولجاۋىمىزشا, پاۆلودار قالاسىنىڭ ماڭايىندا سەڭنىڭ ءجۇرۋى شامامەن 8 ساۋىردە باستالىپ, 15 ساۋىرگە دەيىن جالعاسادى. وتكەن جىلى ول 7 ساۋىردە باستالىپ كەتكەن. بىزدەن جوعارى 200 شاقىرىم جەردە تۇرعان جەتىجاردا ءسال ەرتەرەك باستالۋى مۇمكىن. تومەنگى اعىستا ورنالاسقان ەرتىس اۋدانى اۋماعىندا دا سول شامادا بولۋى كەرەك. نەگىزى وزەندەگى سۋ تومەنگى جاعىنان باستاپ قاتىپ, جوعارى جاعىنان ەريدى. ەرتىس وزەنىنە پاۆلودار قالاسى ماڭىندا جىلى اعىس كەلىپ قوسىلاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل تابيعي جاعداي بۇزىلادى. اۋماقتا مۇز اسا قاتا قويمايدى. كوكتەمدە بۇل جەردىڭ مۇزى تەز سوگىلىپ, اعىپ كەتەدى. نەگىزگى قاۋىپ – ارنانىڭ جوعارى جاعىنان كەلەتىن مۇز قوزعالىسى, – دەيدى «قازگيدرومەت» رمك وبلىستىق فيليالىنىڭ ينجەنەر-گيدرولوگى مارينا مينچاكەۆيچ.
ەرتىستىڭ گيدرولوگيالىق رەجىمى سۋ قويمالارىنىڭ كاسكادىمەن رەتتەلەدى. ولاردىڭ نەگىزگىسى – شىعىستاعى ءشۇلبى سۋ قويماسى. شۇلبىدەن قىستىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە سۋ جىبەرىلە بەرەدى. قازىر سەكۋندىنا 650 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلىپ جاتىر. ونىڭ ناتيجەسىندە ەرتىس سۋى كۇن سايىن ورتاشا ەسەپپەن 1–3 سانتيمەترگە كوتەرىلەدى. ماماندار بۇل قالىپتى جاعداي دەپ ەسەپتەيدى, سەڭنىڭ جۇرۋىنە اسا اسەر ەتپەيدى. دەگەنمەن كەي جاعدايدا وزەن ارناسىنىڭ تار, تاياز جەرلەرىندە مۇزدار كەپتەلەتىن بولسا, ول سۋ دەڭگەيىنىڭ قاۋىپتى دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتىپ, ەلدى مەكەندەردى, جايىلىمداردى, جولداردى, ينفراقۇرىلىمدى سۋ باسۋ قاۋپىن تۋدىرادى. ءبىر جىلدارى ماي اۋدانىندا سونداي وقيعا بولعان. ونىڭ ۇستىنە ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنا قاراي شىعىس قازاقستانداعى سۋ قويمالارىنىڭ بارلىعى اشىلىپ, ەرتىس وزەنىنە نەگىزگى سۋ بوساتۋ شاراسى باستالادى. جىلدامدىعى سەكۋندىنا 3 600 تەكشە مەترگە دەيىن جەتەتىن مول سۋ جەتكەنشە وزەندەگى مۇز اعىپ كەتۋگە ءتيىس.
پاۆلودار وبلىسى
