– وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعاندارىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. شىعىس قازاقستان ءداستۇرلى تۇردە ەلدەرىمىز اراسىنداعى ماڭىزدى بايلانىستىرۋشى كوپىر قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. وسىعان وراي ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار باستاما ۇسىنامىز. ەڭ الدىمەن, بىرەگەي تابيعاتى بار مارقاكول مەن قاناس كولدەرىن ءوزارا بايلانىستىراتىن ترانسشەكارالىق تۋريستىك وتكەل اشۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدىڭ الەۋەتى زور باعىت دەپ سانايمىز. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ جاڭا حالىقارالىق تۋريستىك مارشرۋت قالىپتاستىرۋعا, شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ن.ساقتاعانوۆ.
سونىمەن قاتار ىسكەرلىك, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دامىتۋداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى «وسكەمەن – ءۇرىمجى – وسكەمەن» باعىتىندا تىكەلەي اۋە رەيسىنىڭ اشىلۋى بولماق.
چەن سياوتسزيان ءوز سوزىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جىل وتكەن سايىن قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن, ورتاق جوبالاردى بىرلەسە ىسكە اسىرۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,2 ملرد دوللارعا جەتكەن. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 20%-عا جوعارى. قىتاي ءوڭىردىڭ جالپى سىرتقى ساۋدا اينالىمىنداعى ەڭ ءىرى سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى.
وتكەن جىلى وبلىستىڭ قىتايعا ەكسپورت كولەمى 963,3 ملن دوللار بولىپ, 20%-عا ءوستى. يمپورت كولەمى 251,1 ملن دوللارعا جەتىپ, 13%-عا ارتتى. ناتيجەسىندە, ءوڭىردىڭ ساۋدا بالانسى وڭ كورسەتكىشكە يە بولىپ, 710 ملن دوللاردان اسىپ وتىر. قىتايعا ەكسپورتتالاتىن ونىمدەردىڭ باسىم بولىگىن مەتالل, مەتالدان جاسالعان بۇيىمدار قۇرايدى. ونىڭ ۇلەسى جالپى ەكسپورتتىڭ 78%-ىنا تەڭ.
رەسمي ءىسساپار باعدارلاماسىنا ساي, نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى تارباعاتاي وكرۋگى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى چجي سيانۆەيمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە تاراپتار ءتۇرلى باعىتتاعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جايىن تالقىلادى.
– جىلى قابىلداپ, قوناقجايلىلىق تانىتىپ جاتقاندارىڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستان مەن قىتاي تاتۋ كورشى, سەنىمدى سەرىكتەس ءارى جان-جاقتى ستراتەگيالىق وداقتاس مەملەكەتتەر. ەكى ەل باسشىلارى اراسىنداعى ءوزارا سەنىم مەن دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتەرىمىزدىڭ ىنتىماقتاستىعى بارلىق باعىتتا قارقىندى دامىپ كەلەدى. شىعىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ماڭىزدى سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى سانالادى. اسىرەسە شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىنىڭ شەكارالاس وڭىرلەرىمەن قالىپتاسقان تىعىز بايلانىستاردىڭ ماڭىزى زور, – دەدى ن.ساقتاعانوۆ.
ايماق باسشىسى شىعىس قازاقستاننىڭ الەۋەتىن تانىستىرىپ ءوتتى. ءوڭىر تابيعي رەسۋرستارعا باي. ەلدەگى سۋ قورىنىڭ 40%-دان استامى وسىندا شوعىرلانعان. سوندىقتان جاڭا سۋ ەلەكتر ستانسالارىن سالۋعا مۇمكىندىك مول. ماسەلەن, وبلىستاعى تيتان-ماگني كومبيناتى الەمدەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. ونىڭ ونىمدەرى «بوينگ», «ەيرباس» سەكىلدى جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالارعا جەتكىزىلەدى. قازاقستاندىق تيتاننىڭ الەمدىك نارىقتاعى ۇلەسى شامامەن
16%-دى قۇرايدى. ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتى دە جوعارى. تۇمسا تابيعاتى مەن تاريحي-مادەني مۇراسى ءتۋريزمنىڭ بارلىق دەرلىك باعىتىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
چجي سيانۆەي ينۆەستيتسيالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار ءبىر-بىرىنە ەستەلىك سىيلىقتار تابىس ەتتى.
Cاپار بارىسىندا وبلىس دەلەگاتسياسى «ۇلكەن التاي – 2026» حالىقارالىق وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىستى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا باسقارما باسشىلارى, اۋدان اكىمدەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ءتۇرلى كاسىپورىن باسشىلارى, جەكە كاسىپكەرلەر بولدى. التاي قالاسىندا وتكەن جيىنعا سونداي-اق رەسەي, موڭعوليا, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننىڭ وكىلدەرى كەلدى.
ءىس-شارا شىمىلدىعىن اشقان شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى چەن سياوتسزيان دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنە العىس ءبىلدىرىپ, ءوزارا قارىم-قاتىناستى دامىتا تۇسۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن, ءتۇرلى باعىتتاعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ازىرلىكتەرىن جەتكىزدى. جيىندا شقو اكىمى بايانداما جاساپ, ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى مەن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تانىستىردى.
– التاي قازاقستان, قىتاي, رەسەي, موڭعوليا حالىقتارىن بىرىكتىرەدى. بۇگىندە ول تابيعي باي مۇراسى اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارمەن ۇيلەسىم تاپقان جاڭا مۇمكىندىكتەر مەكەنىنە اينالىپ كەلەدى. شىعىس قازاقستان ءۇشىن 2026–2027 جىلدارى ء«بىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز – التاي» حالىقارالىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋ ۇلكەن مارتەبە. بۇل جاۋاپتى مىندەتتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا, سەرىكتەستىك بايلانىستاردى نىعايتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك رەتىندە قاراستىرامىز, – دەدى ن.ساقتاعانوۆ.
شىعىس قازاقستان وكىلدەرى قىتاي, رەسەي, موڭعوليا, ورتالىق ازيا ەلدەرىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكالىق توراپتاردىڭ ءبىرى رەتىندەگى الەۋەتىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ جولىندا وڭىردە زاماناۋي كولىك ينفراقۇرىلىمى جۇيەلى تۇردە دامىپ كەلەدى. 2024 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن بۇقتىرما سۋقويماسى ارقىلى وتەتىن ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى كوپىر پايدالانۋعا بەرىلدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا 1,5 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوكولىك جولى جوندەلىپ, قايتا جاڭعىرتىلدى. سونىمەن قاتار شەكارا ماڭىنداعى كاتونقاراعاي, زايسان اۋداندارىندا ەكى اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
– جوبالاردىڭ ناتيجەسى قازىردىڭ وزىندە ايقىن سەزىلىپ وتىر. نەگىزگى كولىك دالىزدەرى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ ۋاقىتى ءبىر تاۋلىككە جۋىق قىسقاردى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن شەكاراداعى «مايقاپشاعاي» اۆتوكولىك وتكىزۋ بەكەتىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا رەسەي فەدەراتسياسىمەن شەكاراداعى «ۋبا» وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ, شەمونايحا اۋدانىنداعى ءۇلبى وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىردى جوندەۋ جوسپارلانعان. ءبىز جىلىنا 1 ميلليونعا دەيىن تۋريست قابىلداۋعا دايىنبىز. مارقاكول مەن كاتونقاراعايدان بولەك, ريددەر قالاسىنىڭ ماڭى مەن بۇقتىرما سۋقويماسىنىڭ جاعالاۋى دا ءوڭىردىڭ بىرەگەي تۋريستىك باعىتتارىنىڭ قاتارىندا. قىتاي, رەسەي, موڭعوليا ينۆەستورلارىن وبلىس اۋماعىندا زاماناۋي تۋريستىك ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جوبالاردى بىرلەسە ىسكە اسىرۋعا شاقىرامىز, – دەدى وبلىس اكىمى.
وبلىس اكىمى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ باسقا دا بىرنەشە ىسكەرلىك كەزدەسۋ وتكىزدى. موڭعوليا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نيامتايشيرىن نومتويبايارمەن جۇزدەسىپ, «وسكەمەن – بايان ولگەي» باعىتىندا اۋە رەيسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇل باستاما قوس تاراپتا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشپاق.
شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىنداعى التاي وكرۋگى حالىق ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىمبەك مۇحتارمەن كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى شىعىس قازاقستاننىڭ الەۋەتىن جان-جاقتى تانىستىردى. بۇگىندە ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى بەريللي ءوندىرىسى بار الەمدەگى ءۇش كاسىپورىننىڭ قاتارىنا كىرەدى. بۇل تمد ەلدەرىندەگى تانتال ونىمدەرىن شىعاراتىن جالعىز كاسىپورىن, اتوم ەلەكتر ستانسالارى قولداناتىن ۋران وتىنىن وندىرەتىن بىرەگەي ءوندىرىس ورنى. سونداي-اق ءوڭىر وسىمدىك مايى, بال, مارال پانتىسى ءوندىرىسى جونىندە دە كوشباسشى.
كارىمبەك مۇحتار ءوزارا دوستىققا وتە جوعارى ءمان بەرەتىندەرىن ايتىپ, قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ۆيزاسىز رەجىمنىڭ ارقاسىندا سەرىكتەستىكتىڭ كۇشەيە تۇسكەنىن جەتكىزدى.
بۇدان سوڭ وبلىس اكىمى Jinlu Environmental Technology Co, LTD, Fuyun County Civil Explosive Materials Sales سىندى قىتايلىق كومپانيالار وكىلدەرىمەن B2B فورماتىندا كەلىسسوز جۇرگىزدى. وندا بالىق شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ, وسكەمەندە قوقىس سۇرىپتاۋ, كولىك قۇراستىرۋ زاۋىتتارىن سالۋ باعىتىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىكتەرى تالقىلاندى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى –
قحر, شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى
