سۋرەت: gov.kz
رەفەرەندۋمعا دەيىن ءبىز جاستارمەن, كوللەدج ستۋدەنتتەرىمەن جانە وقىتۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, جاڭا كونستيتۋتسياداعى جاستارعا قاتىستى نورمالاردى اشىق تالقىلادىق. اسىرەسە ءبىلىم الۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى سۇراق كوپ بولدى. حالىقتى مازالاپ جۇرگەن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – ء«بىلىم مەن مەديتسينالىق كومەك ەندى تەك اقىلى بولادى ەكەن» دەگەن جاڭساق پىكىر. بىردەن ايتايىق: بۇل – فەيك اقپارات.
قازاقستان الەۋمەتتىك مەملەكەت بولدى جانە بولا بەرەدى. بۇل قاعيدا جاڭا كونستيتۋتسيادا دا ناقتى كورسەتىلگەن. اتا زاڭنىڭ 1-بابىندا: «مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى – ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» دەپ ايقىن جازىلعان. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شامامەن 40 پايىزى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالادى.
ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەپىلدىكتەر ساقتالادى. بۇل قىزمەتتەر «اقىسىز» دەپ كورسەتىلگەنىمەن, ولار مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن, ياعني سالىقتارىمىزدىڭ ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. ۇستازدار مەن دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى بار, كوممۋنالدىق شىعىندار بار. ال قاراپايىم ازاماتتارعا ءبىلىم ءارى قاراي دا قولجەتىمدى جانە تەگىن بولىپ قالا بەرەدى. سول سەبەپتى نەگىزگى قۇجاتتا ازاماتتار «اقى تولەمەي» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن.
ۇلتتىڭ بولاشاعى بىلىممەن, عىلىممەن, يننوۆاتسيامەن تىكەلەي بايلانىستى. كوپتەگەن ەلدىڭ قارقىندى دامۋى جان-جاقتى زەرتتەلگەن. ءارتۇرلى عالىمدار ءارتۇرلى فاكتوردى اتايدى. دەگەنمەن ءبارىن جيناقتاساق, ورتاق زاڭدىلىق انىق كورىنەدى.
جاپونيا, سينگاپۋر, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, تابىس پەن دامۋ ءۇش نەگىزگى تىرەككە سۇيەنەدى: ءتارتىپ پەن مەريتوكراتيا (زاڭ), ءبىلىم مەن قۇندىلىقتارعا ينۆەستيتسيا, قۇندىلىقتاردىڭ جاڭعىرۋى (اعارتۋ) جانە تۇلعادان بيىك تۇراتىن مىقتى ينستيتۋتتار.
ءدال وسى قۇندىلىقتار جاڭا كونستيتۋتسيادا كورىنىس تاپقان. سونىمەن قاتار قازىرگى زاماندا جاساندى ينتەللەكتىنى يگەرۋ عانا ەمەس, ونى دۇرىس باعىتتا قولدانا ءبىلۋ دە شەشۋشى فاكتورعا اينالىپ وتىر.
كونستيتۋتسيا كۇن سايىن جۇمىس ىستەۋى كەرەك. سەبەبى نەگىزگى زاڭ – ءبىر كۇننىڭ نەمەسە ءبىر ساياسي كەزەڭنىڭ قۇجاتى ەمەس, ول ۇزاقمەرزىمدى باعدار. اتا زاڭنىڭ ءار بابى مۇعالىمنىڭ سىنىبىندا دا, اۋرۋحانادا دا, سوت زالىندا دا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ كابينەتىندە دە ورىندالۋى قاجەت. ەندى ونىڭ نورمالارىن ناقتى زاڭدارعا اينالدىرۋ ماڭىزدى. ءارى سول زاڭداردىڭ ومىردە شىن مانىندە, مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن باسقارۋ مادەنيەتىن وزگەرتۋ, زاڭدى بارىنە بىردەي قولدانۋ, ينستيتۋتتاردى نىعايتۋىمىز قاجەت. بۇل – بيلىكتىڭ دە, ازاماتتاردىڭ دا ورتاق ءىسى.
اسحات ايماعامبەتوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
