ەڭبەك كوشى-قونىندا تاۋەكەل كوپ

حالىقارالىق كوشى-قون ۇيى­مىنىڭ (حكۇ) ەسەبىنە سايكەس, وتكەن جىلى شەتەلدە جۇمىس ىستەگەن 156,7 مىڭ ەل ازاماتى تىركەلگەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى رەسەيدە (128,8 مىڭ), كورەيادا (15,2 مىڭ), پولشا (2,6 مىڭ) مەن ۇلىبريتانيادا (1,4 مىڭ) ەڭ­بەك ەتكەن. ەڭبەك كوشى-قونىنا باي­لانىس­تى جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن قازىر ەل بيلىگى ەڭ­بەك ميگرانتتارى اعىلىپ جاتقان مەم­لە­كەتتەرمەن كەلىسىمدەر جا­سا­سۋعا كۇش سا­لىپ وتىر. ماسەلەن, قاتار, ۇلىبري­تا­­نيا­ ەلدەرىمەن ەكىجاقتى كەلىسىمدەرگە قول قويدى.

ال مامانداردىڭ ايتۋىنشا, پارسى شىعاناعى ەلدەرىندە جاعداي كۇردە­لىرەك. رەفورمالارعا قاراماستان, بۇل ەلدەر­دە جالاقى كەشىكتىرىلىپ, زاڭسىز رەكرۋ­تينگتىك تولەمدەر, تولقۇجاتتاردى تارتىپ الۋ مەن كاسىپوداقتىق قورعاۋدىڭ بولماۋى سەكىلدى ولقىلىقتار كەزدەسەدى. وسى تاۋەكەلدەردى ازايتۋ ماقساتىندا ەل ۇكىمەتى قاتارمەن كەلىسىمگە قول قويدى, سونداي-اق بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, ساۋد ارابياسى ەلدەرىمەن حالىقارالىق شارت جاساسۋعا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. وتكەن جىلى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەن ۇلىبريتانيانىڭ ەڭبەك زاڭناماسىن بۇزۋ مەن قاناۋعا قارسى قىزمەتى (GLAA) اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلعان.

قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەت كورەيا رەس­پۋب­لي­كاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. ەل بيلىگى تومەن جانە ورتا بىلىك­­تى جۇ­مىس­شىلاردى زاڭدى تۇردە جۇمىس­قا ورنا­لاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن Employment Permit System (EPS) جۇيەسىنە قوسى­لۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. ەگەر ەكى ەل كەلىسىمگە كەلسە, كورەيا­دا زاڭ­سىز جۇمىس ىستەپ جۇرگەن وتانداس­تارى­مىزدىڭ سانى ازايماق. كوشى-قون كومي­تەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە كورەيا­دا 7 مىڭنان 15 مىڭعا دەيىن ەل ازاماتى زاڭسىز ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ەندى ولاردى رەپات­رياتسيالاۋ, سەرتيفيكاتتاۋ, جۇمىسقا ورنا­لاستىرۋ تالاپتارىن بىرىزدەندىرۋ قاجەت. حالىقارالىق كوشى-قون ۇيىمىنىڭ دەرەك­تەرىنە ساي­كەس, ەل ۇكىمەتى سلوۆاكيا, جاپو­نيا, شۆە­تسيا, يتاليا, نورۆەگيا, پول­شا, چەح رەسپۋب­ليكاسى, رۋمىنيا, فينليانديامەن دە وسىنداي كەلىسىمدەر جاساسۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.

نەگىزى جالعان جۇمىس ۇسىناتىن الاياق­تىق جاعدايلار ازيا ەلدەرىندە ءجيى كەز­دەس­ەدى. ماسەلەن, بىلتىر ەلىمىزدىڭ وندا­عان ازاماتى ميانما مەن لاوستا ەڭبەك قاناۋىنىڭ قۇربانى بولعان. ساراپ­شىلاردىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى ايماقتا جوعارى جالاقى مەن تەگىن اۋە بيلەتتەرىن ۋادە ەتەتىن جالعان بوس جۇمىس ورىندارى كوبەيگەن, ول شىن مانىندە ادامداردى اۋىر قاناۋعا, ءتىپتى قۇلدىققا جەگۋگە سوقتىرىپ جاتىر.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوشى-قون كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسەت شونوۆ ماسەلەلەر شەكارادان وتپەي تۇرىپ-اق باستالاتىنىن ايتادى. كۇماندى ۇسىنىستارعا كەلىسەتىندەر – كوبىنە كەلىسىمشارتتاردى تەكسەرمەيدى, قۇقىقتارىن بىلمەيدى, ونىڭ ۇستىنە ءتىلدى دە مەڭگەرمەگەندەر. ونىڭ ۇستىنە تسيفرلىق, قارجىلىق ساۋاتتىڭ تومەندىگى جاعدايدى ودان ءارى كۇردەلەندىرە تۇسەدى. ويتكەنى ادامدار مۇنداي قۇرىققا تەز ىلىنەدى, اۋىر مىندەتتەمەلەر جۇكتەيتىن كەلىسىمدەرگە قول قويادى, دەلدالدارعا الدىن الا تولەم جاساپ, الەۋمەتتىك قورعاۋ قۇقىقتارىنان ايىرىلىپ قالادى.

«قازىر ءبىز ەڭبەك كوشى-قونىن زاڭدى ءارى قورعالعان ارنالارعا كوشىرىپ جاتىرمىز. كورەيامەن EPS جۇيەسى بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن جاسالعان كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق دايىندىعىن مەملەكەتتىك پلاتفورمالار ارقىلى كۇشەيتۋدەمىز», دەدى كوشى-قون كوميتەتىنىڭ توراعاسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قاراپايىم ەرەجە­لەردىڭ ءوزى قاۋىپتىڭ الدىن الادى. «دەلدال­دارعا قولما-قول اقشا بەرۋگە بولمايدى, ەلگە كىرۋدىڭ ەشقانداي «كولەڭكەلى» سحەمالارىنا جول جوق. تەكسەرىلگەن جۇمىس بەرۋشىلەر مەن ۆيزا نەمەسە رۇقساتى بار كەلىسىمشارتتار عانا بولۋعا ءتيىس. بۇل ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كە­پىل­دىك بەرەدى ءارى كونسۋلدىق قىزمەت كورسە­تۋدى جەڭىلدەتەدى», دەپ ەسكەرتتى ا.شونوۆ.

تابىس تابۋ ماقساتىندا شەتەلگە كەتە­تىندەر, ەڭ الدىمەن, جۇمىسقا ورنالاسۋ ارناسىنىڭ زاڭدىلىعىنا كوز جەت­كىزۋ قاجەت. بۇل مەملەكەتتىك جۇمىس­پەن قام­تۋ ورتالىقتارى ارقىلى نەمەسە ۇكى­مەت­ارالىق دەڭگەيدە جاسالعان كەلىسىم­دەر شەڭبەرىندە جۇزەگە اسۋعا ءتيىس. ماسە­لەن, كورەياعا جۇمىسقا ورنالاسۋعا EPS جۇيەسىمەن كەلىسسوزدەردىڭ بارىسىن, سەرتي­فيكاتتاۋ تالاپتارىن قاداعالاپ وتىر­عان ءجون. بۇدان سوڭ ساپار الدىنداعى باعدارلاۋ كۋرسىنان ءوتىپ, ونلاين-وقىتۋ باعدارلامالارىن مەڭگەرگەن دۇرىس. Skills.enbek.kz, migration.enbek.kz مەملەكەتتىك پلاتفورمالارىندا قاجەتتى اقپارات جيناق­تالعان, ال حقۇ-مەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرى­لاتىن «اشىق الەم» اقپاراتتىق ناۋقا­نى ميگرانتتار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا ارنالعان ماتەريالداردى ۇيلەستىرەدى.

مەملەكەت ءوز تاراپىنان ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەردى كەڭەيتىپ, قابىلداۋشى ەلدەرمەن جاڭا كۆوتالار بەكىتۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ميگرانتتار كوپ شوعىرلانعان ەلدەردە پوليتسيا اتتاشەلەرىن تاعايىنداۋ ارقىلى كونسۋلدىق جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتىپ جاتىر. وسىلايشا, ەلىمىز حالىقارالىق كەلىسىمدەر مەن ەل ىشىندەگى اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق جۇمىستى ۇشتاستىرا وتى­رىپ, قاۋىپسىز ەڭبەك كوشى-قونىنىڭ تۇتاس ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرىپ كە­لەدى. دەسە دە, زاڭسىز ەڭبەك كۇشىن ۇيىم­­داستىرىپ, الاياقتىق سحەمالارعا توس­قاۋىل بولماي تۇر. سوندىقتان ءار ازا­مات بارار ەلدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءوز بەتى­­مەن زەرتتەۋى قاجەت. ۇسىنىپ وتىر­عان جۇمىس ورنىنىڭ جالاقىسى, جۇمىس كەس­تەسى, تۇرعىن جاعدايى مەن مەديتسي­نالىق ساقتاندىرۋ شارتتارى ناقتى كورسە­تىلگەن ەكى تىلدەگى كەلىسىمشارت جاساۋ دا اسا ماڭىزدى. كوشى-قون ماماندارى جول­عا شىعار الدىندا تولقۇجات, ۆيزا, ساقتان­دىرۋدىڭ كوشىرمەلەرىن جاساپ, ساق­تاپ الۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتادى. سونداي-اق جاقىن ادامدارعا مەكەنجاي, جۇمىس بەرۋشىنىڭ بايلانىس دەرەكتەرىن حابارلاپ قويعان ءجون. مەملەكەت توتەنشە جاعدايلار ءۇشىن 1414 سەنىم تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ شەتەلدەگى مەكەمەلەرىنىڭ بايلانىستارىن قولدا ۇستاپ ءجۇرۋدى ۇسىنادى. ساقتىقتا قورلىق جوق.