فوتو: قسزي, تەلەگرام
تالقىلاۋ بارىسىندا بىلىمگە نەگىزدەلگەن قوعامدى دامىتۋ, يننوۆاتسيالاردى قولداۋ جانە ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
«جاڭا كونستيتۋتسيا ينستيتۋتتارى: ورنىقتى مەملەكەتتىڭ ارحيتەكتۋراسى» اتتى ءبىرىنشى پانەلدىك سەسسيادا ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان ءسوز سويلەپ, كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ازامات قۇقىقتارىن قورعاۋ باعىتىنداعى نەگىزگى جاڭالىقتارىنا توقتالدى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تەك قۇقىقتىق قۇجات قانا ەمەس, ادامعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا فيلوسوفياسىن قالىپتاستىرادى.
«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن نىعايتىپ, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ. نەگىزگى زاڭنىڭ پرەامبۋلاسىندا ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىقتارى رەتىندە بەلگىلەنگەن», دەدى ابزال قۇسپان.
ونىڭ ايتۋىنشا, جوبادا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. مەملەكەت ءاربىر ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا, جەكە ءومىرىنىڭ قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. سونىمەن قاتار زاڭ الدىنداعى تەڭدىك قاعيداسى كۇشەيتىلىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايدا ولاردى ءادىل قورعاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى قاراستىرىلعان.
رەفەرەندۋمعا دايىندىق: مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا قانداي جاعداي جاسالادى؟
دەپۋتات جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – جەكە تۇلعانى قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتتا حالىقارالىق تاجىريبەدە كەڭىنەن تانىمال «ميراندا قاعيداسىنا» ۇقساس نورمالاردى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
«بۇل قاعيدا بويىنشا ادامدى ۇستاۋ كەزىندە وعان ءوزىنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى ءتۇسىندىرىلۋى ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىڭ ۇندەمەۋ قۇقىعى, ادۆوكاتتىڭ كومەگىن پايدالانۋ قۇقىعى جانە قاجەت بولعان جاعدايدا تەگىن زاڭ كومەگىن الۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ادۆوكاتۋرا ينستيتۋتىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. ادۆوكاتۋرانى كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتۋ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قوسىمشا كەپىلدىكتەرىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوبادا قۇقىقتىق سۋۆەرەنيتەت قاعيداسىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. بۇل قاعيدا بويىنشا كونستيتۋتسيا مەملەكەت اۋماعىنداعى ەڭ جوعارى زاڭدىق كۇشكە يە بولادى, ال حالىقارالىق شارتتار ۇلتتىق نەگىزگى زاڭنان جوعارى تۇرماۋى ءتيىس.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – كونستيتۋتسيالىق سوت ينستيتۋتىن كۇشەيتۋ. ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەرگە سايكەس, كونستيتۋتسيالىق سوت مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار ازاماتتاردىڭ دا وتىنىشتەرىن قاراي الادى. ەگەر قانداي دا ءبىر نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن بۇزسا, ازامات تىكەلەي كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, جاڭا كونستيتۋتسيا قۇقىقتىق ءارى ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولماق.
«كونستيتۋتسيادا بەلگىلەنگەن تەڭدىك قاعيداسىنا سايكەس, ۇلتىنا, ءدىني نانىمىنا نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بىردەي قورعالۋى ءتيىس. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ باستى ماقساتى – ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز الەۋەتىن ىسكە اسىرۋىنا, جەكە تابىسقا جەتۋىنە جانە ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ادىلەتتى قۇقىقتىق جۇيە قالىپتاستىرۋ», دەپ تۇيىندەدى ابزال قۇسپان.
ساراپشىلار الاڭىنداعى تالقىلاۋ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تەك مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى جاڭعىرتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان قۇندىلىقتىق نەگىزدى قالىپتاستىرۋعا ارنالعانىن كورسەتتى.
قازاقستانداعى رەفەرەندۋمدى 38 ەلدەن كەلگەن 359 بايقاۋشى باقىلايدى
