جەتى ءدالىز بەن جاڭا سەرپىن
وتىرىستا كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانباەۆ اۆتوجول سالاسىنىڭ قازىرگى جاعدايى مەن الداعى مىندەتتەر تۋرالى باياندادى. ەل اۋماعىنداعى جول ينفراقۇرىلىمى, وڭىرلىك جەلىنى جاڭعىرتۋ جوسپارى, حالىقارالىق دالىزدەردىڭ الەۋەتى كەڭىنەن ءسوز بولدى. رەسپۋبليكادا 95 مىڭ كم اۆتوموبيل جولى بار. سونىڭ 25 مىڭ شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار باعىتتار. بۇل جەلىنىڭ 94%-ى نورماتيۆتىك تالاپقا ساي. قالعان 70 مىڭ كم وبلىستىق ءارى اۋداندىق دەڭگەيدەگى جولدار جەرگىلىكتى ورگان قۇزىرىندا.
الداعى ءۇش جىلدا وڭىرلىك جولداردى جوندەۋ كولەمىن بەس ەسە ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. جوسپار جۇزەگە اسسا, 32 مىڭ كم جولدىڭ ساپاسى جاقسارىپ, نورماتيۆتىك دەڭگەي 95%-عا دەيىن كوتەرىلەدى. وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆولىق نورماتيۆتەر قايتا قارالعان. ستاندارتقا وزگەرىس ەنگىزۋ اياقتالۋعا جاقىن. اكىمدىكتەرمەن وتكەن كەڭەستە ورتاق ۇستانىم قالىپتاسىپ, جەرگىلىكتى قۇرىلىمدار ناقتى جۇمىسقا كىرىسكەن.
«ەل اۋماعىندا جەتى حالىقارالىق اۆتوموبيل ءدالىزى ءتۇزىلىپ وتىر. كەيىنگى كەزدە ءتورت ءىرى جوبا مارەسىنە جەتتى, «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اتىراۋ – استراحان», «قاراعاندى – الماتى». بۇل باعىتتاردىڭ جيىنتىق ۇزىندىعى ەكى مىڭ شاقىرىمعا جۋىق», دەگەن نۇرلان ساۋرانباەۆ, كولىك اعىنى ۇلعايعان ۋچاسكەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, دالىزدەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭعىرتۋ جوسپارى بار ەكەنىن العا تارتتى.
بۇعان قوسا, جەكەلەگەن بولىكتەردە وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ, جول جابىنىن كۇشەيتۋ, قاۋىپسىزدىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ شاراسى قاراستىرىلعانىن ايتتى. اۆتوجول سالاسىنداعى بۇل قادامدار ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن نىعايتىپ, وڭىرلەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋدى كوزدەيدى.
«قازاۆتوجول» ۇك باسقارما توراعاسى دارحان يماناشەۆ جول سالاسىندا اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىناتىنىن مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي 8 مىڭ 900 كم اۆتوجول جوندەلەدى. بۇل – قۇرىلىس, قايتا جاڭعىرتۋ, كۇردەلى ءارى ورتاشا جوندەۋدى قاتار قامتيتىن كەڭ كولەمدى شارا.
«جوسپارعا سايكەس 3 مىڭ 400 كم-دە قۇرىلىس پەن رەكونسترۋكتسيا جۇزەگە اسادى. 324 كم جول كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى. 5 مىڭ 200 كم-دە ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. مۇنداي اۋقىم كولىك قاتىناسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, توزىعى جەتكەن ۋچاسكەلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى باسقارما توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان 53 كوپىر ەرەكشە نازارعا الىنعان. ولاردى قالپىنا كەلتىرۋ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋمەن قاتار, وڭىرلەر اراسىنداعى ۇزدىكسىز بايلانىستى ساقتاۋعا جول اشادى. جوسپارلانعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا 10 ملن تەكشە مەتر فراكتسيالىق قيىرشىق تاس, 210 مىڭ توننا بيتۋم, 230 مىڭ تەكشە مەتر تەمىر-بەتون بۇيىمدارى دايىندالىپ جاتىر. ماتەريالدىق بازا ەرتە قامدالىپ, قۇرىلىس قارقىنىن باسەڭدەتپەۋ كوزدەلگەن.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
جول-قۇرىلىس ماۋسىمىندا شامامەن 12 مىڭ ارنايى تەحنيكا, 25 مىڭ جول مامانى, 193 اسفالتبەتون ءارى بەتون زاۋىتى ىسكە قوسىلادى. بۇل ەڭبەك پەن تەحنيكانىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىلدىرىلۋى جۇمىس ساپاسىن ساقتاي وتىرىپ, جولدى پايدالانۋعا تاپسىرۋ مەرزىمىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان.
«ۇكىمەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە «ورتالىق – باتىس» جوباسىنا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. وزگە باستامالارعا قاتىستى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى مەن ەلىمىزدىڭ دامۋ بانكى قاتىساتىن كونكۋرستىق راسىمدەر قولعا الىنعان. ينۆەستيتسيالىق تەتىكتەردى ءارتاراپتاندىرۋ ءىرى جوبالاردىڭ قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى د.يماناشەۆ.
شەكارالىق ينفراقۇرىلىم دا جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باسقان. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمەن اۆتوموبيل وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭارتۋ ءىسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر ەكەن. 2028 جىلعا دەيىن 37 پۋنكتتى جاڭعىرتۋ مەجەلەنگەن. بىلتىردان بەرى 14 نىساندا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جالعاسىپ كەلەدى. بەس بەكەتتە جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان سەرۆيستىك ايماقتار سالىنىپ جاتىر. قالعان 23 پۋنكتتە دايىندىق كەزەڭى باستالعان.
كومپانيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە جالپى ۇزىندىعى 4 مىڭ 900 كم بولاتىن 26 اقىلى جول تەلىمى جۇمىس ىستەپ تۇر. دەسە دە, اقاۋلارى بار اقىلى ۋچاسكەلەر بويىنشا جول ءجۇرۋ اقىسىن الۋدى توقتاتا تۇراتىن نورما ەنگىزىلگەنىن جاسىرمادى. ماسەلەن, اقاۋلاردىڭ تىركەلگەن كولەمى 1 ملن 100 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى ەكەن. بارلىعى 14 ۋچاسكە – 477 كم, ولارعا قاتىستى جول-قۇرىلىس جۇمىسى جوندەۋ ماۋسىمىندا باستالادى.
ساپا, قاۋىپسىزدىك پەن سەرۆيس
ءوز كەزەگىندە پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەڭەيتىلگەن جيىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنا توقتالىپ, جاڭا اۆتوجول جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءىسىن جەدەلدەتۋدى تالاپ ەتتى. نەگىزگى حالىقارالىق كولىك دالىزدەرى ستراتەگيالىق ارقاۋعا اينالىپ كەلەدى. ەندىگى مىندەت – وڭىرارالىق بايلانىستى كۇشەيتىپ, ەل ىشىندەگى قوزعالىس جەلىسىن جاڭارتۋ.
«قاراعاندى – جەزقازعان», «بەينەۋ – سەكسەۋىل» باعىتتارىندا بيىل جوبالىق قۇجاتتامانى تولىق اياقتاپ, قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ايقىنداۋ, جەر تەلىمدەرىن رەزەرۆكە قويۋ قاجەت. استانا, ارقالىق پەن ىرعىزدى جالعايتىن «ورتالىق – باتىس» جوباسى دا جەدەل قارقىن الۋعا ءتيىس. ۇكىمەت باسشىسى جاۋاپتى تۇلعالارعا بۇل باستامالاردى جەكە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
«جول ساپاسى قوعام نازارىنان تۇسكەن ەمەس. بىلتىر جەرگىلىكتى جولدار مەن كوشەلەردىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى شاعىمدار سانى ءبىر جارىم ەسەگە ءوسىپ, 60 مىڭعا جۋىقتاعان. بيىلدىڭ وزىندە 7,5 مىڭ ءوتىنىش تىركەلدى. دوسسور – اقتاۋ, اتىراۋ – ورال باعىتتارى ءجيى سىنعا ىلىگىپ وتىر. تۋريزم سالاسىنىڭ وكىلدەرى جەتىسۋ مەن اباي وبلىستارىنداعى, اسىرەسە الاكولگە اپاراتىن جولداردىڭ كۇتىمى كوڭىل كونشىتپەيتىنىن جەتكىزگەن. اكىمدىكتەر تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە دەر كەزىندە جاۋاپ بەرىپ, جوندەۋ بارىسىن اشىق باقىلاۋدا ۇستاۋعا مىندەتتى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
ساپالى جول – قاۋىپسىز قوزعالىس كەپىلى عانا ەمەس, وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ وسىمىنە, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىن فاكتور ەكەنىن ايتقان ۇكىمەت باسشىسى, قۇرىلىس پەن جوندەۋ كەزىندە تەحنولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ, جوبالاردى مەرزىمىندە اياقتاۋ – ورتالىق ورگانمەن قاتار ايماق باسشىلارىنىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى ەكەنىن ەسكە سالدى.
جول بويىنداعى سەرۆيستى دامىتۋ دا وزەكتى ماسەلە رەتىندە كوتەرىلدى. ۇلتتىق ستاندارتتارعا ساي نىساندار كوبەيگەنىمەن, ولاردىڭ باسىم بولىگى ءىرى ەلدى مەكەندەر ماڭىندا شوعىرلانعان. تراسسالار بويىندا سەرۆيستىك ورتالىقتاردى بىركەلكى ورنالاستىرۋ, جانارماي بەكەتتەرى مەن قوناقۇيلەرگە دەيىنگى اراقاشىقتىقتى كورسەتەتىن اقپاراتتىق بەلگىلەر ورناتۋ قاجەت. شەكارا ماڭىنداعى وتكىزۋ بەكەتتەرى توڭىرەگىندە جۇرگىزۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن نىساندار اشۋ دا كۇن تارتىبىندە. ترانزيتتىك جۇك كولەمى ارتقان شاقتا اۋىر كولىكتەرگە ساپالى قىزمەت ۇسىنۋ – تابىستى بيزنەس باعىتىنا اينالۋى مۇمكىن.
پرەمەر-مينيستر اۆتوجولداردىڭ نورماتيۆتىك جاي-كۇيىن ساقتاۋ باستى مىندەتتىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. «ساپانى باقىلاۋدا جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن كەڭىنەن قولدانۋ تاپسىرىلدى. تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جوبالاۋ مەن جوسپارلاۋدان باستاپ, پايدالانۋعا بەرۋ, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ كەزەڭدەرىنە دەيىن باسقارۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس. جىل سوڭىنا دەيىن رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى ءارى قالالىق جەلىلەر تۋرالى دەرەكتەردى بىرىكتىرەتىن بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورما ىسكە قوسىلادى. بۇل جۇيە جولداردىڭ ناقتى جاعدايىن جەدەل باقىلاپ, اقاۋلاردى دەر كەزىندە جويۋعا جول اشادى», دەدى ول.
قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە وتكىر تۇر. بىلتىر 36 مىڭنان استام جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. اپات قاۋپى جوعارى ۋچاسكەلەردە ينجەنەرلىك شەشىمدەردى كۇشەيتۋ, جىلدامدىق رەجىمىن قاتاڭ قاداعالاۋ, ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرىن ەنگىزۋ قاجەت. كولىك, ىشكى ىستەر, توتەنشە جاعدايلار ورگاندارى مەن اكىمدىكتەر مامىر ايىنىڭ باسىنا دەيىن جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن جاڭارتۋعا ءتيىس. اسىرەسە كولىك اعىنى تىعىز اۆتوماگيسترالدار مەن ءىرى قالالارعا كىرەبەرىستەرگە ايرىقشا كوڭىل بولىنبەكشى.
جالپى, اۆتوجول جوبالارىن كەشەندى ىسكە اسىرۋ ينفراقۇرىلىم ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى كوزدەيدى. جاۋاپكەرشىلىك پەن باقىلاۋ كۇشەيمەيىنشە, مەجەلەنگەن ماقساتقا جەتۋ قيىن. ۇكىمەت باسشىسى بۇل باعىتتاعى جالپى ۇيلەستىرۋدى ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا جۇكتەدى.
