بايىرعى كاسىپتىك ءبىلىم ورداسى

قورداي اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجى – ەلىمىزدەگى بايرىعى كاسىپتىك وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. بۇل وقۋ ورنى ەڭ باسىندا 1957 جىلى اڭىراقاي ستانساسىندا اشىلعان ەكەن. 1964 جىلى قورداي كەنتىنە, سونان كەيىن 1966 جىلى ىرعايتى اۋىلىنا كوشىرىلىپ, كراسنوگور سوۆحوز-تەحنيكۋمى دەپ اتالادى. قازىرگى مەكەندەگەن جەرىن ۇلى اباي اتامىز اتاپ كورسەتىپ بەرىپ كەتكەن ەكەن دەگەن ەل اراسىندا ءسوز بار. اباي اتامىز ءسۇلۋتوردىڭ كوك جايلاۋىندا ءبىر جەتىدەي ءجۇرىپ, اس پەن تويلاردى كورىپ, ەلدىڭ وزىندىك داستۇرىمەن تانىسادى, تىرشىلىگىنە ۇڭىلەدى. اقىرىندا ەل اعاسى نوعايبايعا: – نوقا, جەرىڭىز دە, ەلىڭىز دە تاماشا. بايلىق تا, باتىرلىق تا, اقىندىق تا حالىق اراسىندا بار ەكەن, بىراق, جاستار وقۋسىز ەكەن. بايلىق كوزى – وقۋ مەن بىلىمدە. ولاي بولسا بالالاردى وقىتۋ, قۇنارلى جەرگە ەلدى قونىستاندىرۋ كەرەك. سىزدەردە ۇلگى الارلىق مۇمكىنشىلىك كوپ, الماتى مەن پىشپەك اراسىندا وتىرسىزدار. تۇبىندە باياندى ەڭبەك – ەگىن سالعان, جاسىنان وقۋ وقىپ ءبىلىم العان, بي بولعان, بولىس بولعان ونەر ەمەس, ەڭبەكتىڭ بۇدان وزگە ءبارى جالعان, – دەپ ماقالداتا, ۇيقاستىرا سويلەگەندە نوعايباي دانانىڭ ءسوزى­نە باسىن يزەپ, ماقۇلداپتى دەسەدى. وسى وقۋ ورنىنىڭ قۇرىلىپ, الپىس جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەپ كەلە جاتۋىنىڭ ءوزى كەمەڭگەر ابايدىڭ كورەگەندىگىنىڭ ءبىر بەلگىسى بولسا كەرەك. ال ونىڭ قۇرىلىپ, دامۋىنا ەرەكشە ەڭبەك سىڭىرگەن ازامات – ءۋاليحان راحىم ۇلى قاينازاروۆ. قورداي جۇرتشىلىعى ول كىسىنى قازاقستاندا قۇرىلعان ءبىرىنشى سوۆحوز-تەحنيكۋمنىڭ ديرەكتورى دەپ بىلەدى. وقۋ ورنىن نوعايباي اۋىلىنا كوشىرگەن دە سول كىسى ەكەن. جەتپىسىنشى جىلدارى كۇندىزگى بولىمىندە ءبىر مىڭنان استام, ال سىرتتاي وقۋ بولىمىندە جەتى جۇزگە جۋىق ادام وقىدى. سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق ءبىلىم جەتىل­دىرۋ مەكتەبى بولدى. وسى ماق­ساتتا قىسقا مەرزىمدى كۋرستار ۇيىمداستىرىلدى. وقۋشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالىندى. 960 وقۋشىعا ارنالعان تيپتىك وقۋ كورپۋسى, اكت جانە سپورت زالدارى, وقۋ-ءوندىرىس شەبەرحاناسى, ەكى جاتاقحانا, ستاديون, اسحانا, مونشا جۇمىس ىستەدى. وقۋشىلاردىڭ بارلىعى اۋىلدا تۋىپ-وسكەندىكتەن شارۋا­شىلىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىس ەدى. ولاردىڭ ىشىنەن ەسىمدەرى ەلىمىزگە بەلگىلى باسشى ازاماتتار, مىقتى ماماندار كوپ شىقتى. ماسەلەن, ەڭبەك مايتالماندارى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ورىنحان ەرەكەنوۆتى, قوي قىرقۋدان دۇنيەجۇزىنىڭ چەمپيونى شوتا تايباعاروۆتى ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. اناتولي تۋمانوۆ, مۇرات بابەتوۆ, ءۋاليحان راحىم ۇلى قاي­نازاروۆ, ءابدىبولات يمانقۇلوۆ, سايلاۋ ىسقاقوۆ, نازكەن يسانوۆ, تۇرعانبەك بايزاقوۆ, ۇزاق يما­ناليەۆ سەكىلدى مۇعالىمدەر وقۋ ورنىنىڭ تاريحىندا ءوز ىزدەرىن قالدىردى. ال روزا جاقساتوۆا, ساپاش بەركىمباەۆا, يمانقۇل قوشماعامبەتوۆ, بولات ءبايسۇ­گىروۆ, تىلەۋجان بادەنوۆ, ال­­بەرت كرياكۆيچەۆ, تاتيانا كۋ­ليچ­­كينا, ءلاززات سالاماتوۆا, ءشا­­مىل يمانعازيەۆ جانە تاعى باس­قالاردىڭ ەسىمدەرى دە تۇلەك­تەر جادىندا ءجۇر­گەن بولار. سول سەكىلدى ۆلاديمير شتەرتسەر, نيكو­لاي قاسىمبەكوۆ, ەلەنا سەر­گەەۆنا پرياتكينا, مۇحاممەد اليەۆ, مۇسكەتاي تاتەپ­باەۆ, ءون­دىرىس شەبەرلەرى ادولف شۋللەر, باقبەرگەن جۇندىباەۆ, ۆلا­ديسلاۆ پەتروۆ, نۇسقاۋشىلار ۆلاديمير پلۋجنيك, امانتاي ءجۇنىس­قۇلوۆتار تاجىريبە ساباقتارىن جاعىمدى دا قىزىقتى وتكىزەتىن. مەن ءوزىم وسى وقۋ ورنىندا 1973 جىلدان زەينەتكە شىققانشا جۇمىس ىستەدىم جانە قىيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ونى باسقاردىم. سوۆحوز-تەحنيكۋمنىڭ ماقساتى – وقۋشىلارعا تەوريالىق ءبىلىم بەرۋمەن بىرگە, ولاردى وندىرىسكە داعدىلاندىرۋ بولدى. كەڭشار, ۇجىمشارلاردىڭ تاراۋىنا بايلانىستى قيىندىقتار پايدا بولعان كەزدە بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىنشا اۋىرلادى. ءتىپتى, وقۋ ورنىن ساقتاپ قالۋدىڭ ءوزى ەكىۇشتى ماسەلەگە اينالدى. جاڭا قۇرىلعان شارۋا قوجالىقتارى پراكتيكاعا كەلگەن وقۋشىلاردى جۇمىسشى رەتىندە سانادى. سوندىقتان, سوۆحوز-تەحنيكۋمنىڭ نەگىزگى ماقساتى كەنجەلەپ قالدى, مامانداردىڭ وندىرىسكە بەيىمدەلۋ ۋاقىتى سوزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا دا وسى ماسەلە وزەكتى بولىپ تابىلادى. 1984 جىلى وقۋ ورنىنا كەنەن ازىرباەۆ اتامىزدىڭ اتى بەرىلدى. 1996 جىلدان باستاپ قورداي اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجى بولدى. جايباراقات كۇندەردىڭ ورنىنا, قيىن ۋاقىت كەلدى. ءبىز­دى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­ترلىگىنىڭ وبلىستىق باسقار­ما­سىنىڭ قاراۋىنا بەردى. وقۋ ورنى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن بولدى. قارجىنى ۇنەمدەۋ ءۇشىن بىزدەگى زووتەحنيك جانە ۆەتەريناريا مامان­دىقتارى لۋگوۆوي تەحنيكۋمىنا بەرىلدى. ءبىز اگرونوم ماماندارىن دايىندايتىن بولدىق. اۋىل شارۋاشىلىعىن ەلەكترلەندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ ماماندىعى جابىلدى. جۇمىس كولەمى ازايىپ, شتات قىسقاردى. جاستاردى وقۋعا تارتۋ ءۇشىن زامانعا ساي جاڭا ماماندىقتاردى اشۋعا بەت بۇردىق. بار بىلگە­نىمىزدى سالىپ, ماسەلەنى شەشتىك. ولار – فەرمەر, توۆارتانۋ, قام­تاماسىزداندىرۋ جانە وتكىزۋ, كوممەرتسيا جۇمىسى, اگرونوميا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسى, بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە اۋديت ماماندىقتارى ەدى. سونىمەن قاتار, تاعى دا ءبىر ايتارلىقتاي وقيعا بولدى. سوۆ­حوز-تەحنيكۋم تارادى. ءسويتىپ وقۋ­شىلار ماشىقتاناتىن بازادان ايىرىلدىق. جىلۋ جۇيەسى, اسحانا, مونشا جۇمىس ىستەمەيتىن بولدى. قول قۋسىرىپ وتىرساق, جابىلاتىن ءتۇرىمىز بار. وسى ماسەلەنى وبلىس, اۋدان اكىمشىلىكتىڭ الدىنا قويىپ ءجۇرىپ, وقۋ ورنىنا 500 گەكتار جەر, ءبىر قوي قورا, 500 باس قوي, ەكى جىلقى, ءبىر قازاق ءۇي بەرىلسىن دەگەن شەشىم شىعارتتىق. بىراق سوۆحوزدان العانىمىز – 500 گەكتار جەر جانە قوي قورا بولدى, قالعانىن بەرمەدى. قويعا دەپ قىسقا دايىنداعان الپىس توننا ءشوپتى مۇعالىمدەرگە ساتتىق. 1997 جىلى العان جەردى پايدالانىپ, 76 توننا بيداي, 24 توننا ارپا, 3 توننا سافلور وندىردىك, 130 گەكتارعا كۇزدىك بيداي ەكتىك. العان ونىمدەردى وڭدەپ, ۇن, سۇيىق ماي, جەم, سابان رەتىندە ۇجىم مۇشەلەرىنە ساتتىق. تۇسكەن اقشا كوللەدجدىڭ كەرەگىنە جاراتىلدى. 1996 جىلدىڭ ورتاسىندا ءبىزدى وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى باسقار­ماسىنان الىپ, ءبىلىم دەپارتامەنتىنە بەردى. قورداي اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجى دەپ اتالدىق. بىراق وقۋشىلاردىڭ سانى كوبەيگەن جوق. سەبەبى, جاس­تاردىڭ وقۋعا ىنتاسى تومەندەدى, وقۋ اقىلى بولدى, تۇرمىستىق كەمشىلىكتەر ەتەك الدى, اۋىلداعى كوللەدجگە باسقا جەردەن وقۋعا كەلۋدىڭ ءوزى قيىندادى. سوندىقتان, اۋدان ورتالىعىنان كوللەدجدىڭ فيليالىن اشىپ, سو­نىڭ ارقاسىندا تولىق ەكى توپ قابىل­دادىق. نەگىزگى كورپۋستا ءتورت اۋديتورياعا قويشىلاردىڭ ءتورت تەمىر پەشىن قويىپ وقىتتىق. كورپۋستىڭ شاتىرىنان تامشى ءوتىپ, تەرەزە اينەكتەرى سىنعان. سۋ كوزى رەتىندە ەسىكتىڭ الدىنداعى ءبىر قۇدىققا قاراپ قالدىق. عيمارات كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتىپ تۇردى. ونىڭ ۇستىنە, ەندى ءبىزدى جام­بىل گيدرومەليوراتيۆتىك ينستيتۋتىنا قوسىپ, سونىڭ كوللەدجى بولدىق. جاعدايدى جوندەۋ ءۇشىن ءارتۇر­لى تاسىلدەردى قولداندىق. شا­رۋا قوجالىقتارى اقشا بولما­عاندىقتان وقۋ اقىسىن قولىنداعى بارىمەن تولەدى. سۇرانىسقا بايلانىستى توكار, گاز دانەكەرلەۋشى, ەلەكتريك, كومپيۋتەر وپەراتورى سەكىلدى قىسقا مەرزىمدى كۋرستاردى اشتىق. امالىن تاۋىپ, كەدەندىك ءىسى ماماندىعىن اشتىق. ادام كوپ كەلدى. بىراق, كوبىسى وسى ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا تۇرا المادى. تالاپكەرلەر تارتۋ ءۇشىن اۋدان كولەمىندەگى وتكەن بارلىق ءىس-شارالاردا كوللەدجدى ناسيحاتتادىق. مامان دايىنداۋ ىسىندە مەملە­كەتىڭ كومەگى كەرەك ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. الدىمەن وقۋ كور­پۋسىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن سمەتا جاسادىق. سول قۇجاتپەن جوعارىداعى ءبىراز باسشىلارعا باردىق. بارلىعى قاراجاتقا كەلىپ تىرەلەتىندىكتەن جولىمىز بولمادى. وقۋ ورنىنىڭ باعىنا 1999 جىلى اقپان ايىندا وبلىس اكىمى بولىپ سەرىك ۇمبەتوۆ تاعايىن­دالدى. ون كۇننەن كەيىن قۇجاتتاردى سول كىسىگە جەتكىزدىك. سول جىلى قاراجات ءبو­لىنىپ, كور­پۋستىڭ شاتىرى, 1-2 قاباتتاردىڭ جىلۋ جۇيەسى جوندەلدى جانە 50 ادامعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بە­رىلدى. كەلەسى ەكى جىلدىڭ ىشىندە, 3-4 قاباتتار, وقۋ ءوندىرىس شەبەر­حاناسىنىڭ, سپورت جانە اكت زالداردىڭ شاتىرى جوندەۋدەن ءوتتى. تاۋەلسىز توق كوزى, ياعني ديزەل ەلەكتروستانساسى ورناتىلدى. ويتكەنى, ول كەزدە توق تۇراقسىز بەرىلەتىن, سوندىقتان, سۋدىڭ قاتىپ قالاۋى مۇمكىن ەدى. ەڭ باستىسى, اۋىلدىڭ قارا دومالاقتارىنا ءبىلىم بەرىپ كەلگەن بايىرعى وقۋ ورنىنىڭ تاعدىرى شەشىلىپ, ول ساقتالىندى! وسى جەردە مەن سەرىك ءابى­كەن­­ۇ­لىنىڭ ادامگەرشىلىك قا­سيەت­تەرىن ايتقىم كەلەدى. ول كىسىڭ قا­بىلداۋىندا جۇمىس بابىمەن ءبىر-ەكى رەت بولدىم. سوندا حالىققا دەگەن شىنايى ىقىلاسى مەن قامقورلىعىن, قاراپايىمدىلىعىن بايقاپ, ءسۇيسىندىم. جۇمىسىمىز وڭالا باستادى. ۇيدە وتىرعان ارىپتەستەرىمىزدى جۇمىس­قا قايتا قابىلداپ, كو­ڭىلىمىز ورنىنا ءتۇستى. وقۋ ۇدەرى­سىندە جاڭا تەحنولوگيا­لار قولدانىلا باستادى. كومپيۋ­تەرلەر, ەلەكتروندى وقۋلىقتار الدىق, قازاق توپتارى اشىلدى. جۇيەلى تۇردە, كادر رەزەرۆىن دايىندادىق. جۇمىسقا كونكۋرس­پەن قابىلدايتىن بولدىق. ءتاجى­ريبەسى بار مۇعالىمدەر باسق­ارۋ­شىلىق قىزمەتتەرگە تاعايىن­دالدى. جۇمىس وڭالعان سوڭ مەن ديرەكتور مىندەتىنەن بوساتۋعا ءوتىنىش بەردىم. ونىما ەشبىر وكىنبەيمىن. وقۋ ورنىنىڭ ۋاقىت سۇزگىسىنەن شىرمالماي ءوتىپ, امان ساقتالعانىنا قۋاندىم. قازىر كوللەدجدىڭ جاعدايى جاقسى. تۇراقتى تۇردە قارجى­لان­­دى­رىلادى. الپىستان استام مۇ­عالىم بەس جۇزگە تارتا شاكىرتكە ساباق بەرەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋگە ەرەكشە ءمان بەرۋدە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلىمىزدەگى ەڭ بايىرعى كاسىپتىك ءبىلىم وردالارىنىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ قيىن كەزەڭىنەن ءوتىپ, تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى. وسى ءۇشىن اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇمىتىلماس دەپ ويلايمىن. بارلىباي رىسبەكوۆ, زەينەتكەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. جامبىل وبلىسى.