ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ باسىم باعىتى – بالالاردىڭ قۇقىعىن جانە بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بىزگە تۇرعىندار وسى ماسەلە بويىنشا ىلعي دا سۇراۋ سالادى, سەنىم تەلەفونىنا حابارلاسادى. وتكەن وقۋ جىلىندا 30-دان استام تەلەفون شالىنىپ, 26 شاعىم قارالدى. بۇل شاعىمداردىڭ بارلىعى دا بالالاردىڭ مەكتەپتە جانە مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە قۇقىقتارى بۇزىلعانىنا قاتىستى.
قازىر رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كامەلەتكە تولماعاندارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ ماسەلەسى ورىن الىپ وتىرعانى اشىق ايتىلۋدا. بۇل ماسەلە كامەلەتكە جاسى تولماعاندار قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميسسيادا ۇدايى قارالادى. قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, مۇنداي دەرەك ءبىرلى-جارىم بولسا دا كەزدەسەتىن كورىنەدى. كامەلەتكە جاسى تولماعانداردى زورلاۋعا باراتىندار نەگىزىنەن جۇمىسسىزدار, تەمىر توردىڭ ار جاعىندا بولىپ كەلگەندەر ەكەن. بالا تاربيەسىندە اتا-انانىڭ ءرولى زور. سوندىقتان اتا-انا بالالارىنىڭ مىنەز-قۇلقى, ءجۇرىس-تۇرىسىنا جەتە ءمان بەرۋى كەرەك. بالالاردىڭ باقىتتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قاۋىپسىز جاعداي جاسالدى ما؟ جىنىستىق زورلاۋ دەرەكتەرىنىڭ جيىلەپ كەتۋى نەلىكتەن؟ مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولعا الىنۋدا؟ بۇل قازىرگى تاڭدا ەشكىمدى دە بەيجاي قالدىرمايتىن وزەكتى ماسەلە ەكەنى ءسوزسىز. مەملەكەت بالالار ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن زاڭدى كۇشەيتىپ, بارلىق جاعدايدى جاساۋدا. بۇۇ-نىڭ «بالالار قۇقىقتارى تۋرالى» كونۆەنتسياسىندا «قاتاڭ ۇستاۋ» دەگەن تۇسىنىككە انىقتاما بەرەدى جانە بالالاردى قاتاڭ ۇستاۋدىڭ ءتۇرلى تاسىلدەرىنەن, سونىڭ ىشىندە, جىنىستىق زورلاۋدان قورعاۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار قولدانۋ قاجەتتىگى ايتىلادى. ەلىمىزدە بالالاردى دەنە, پسيحيكالىق زورلىق-زومبىلىقتان, قاتاڭ, دورەكى جانە نامىسىنا ءتيىپ ۇستاۋشىلىقتان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءبىرقاتار زاڭ قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بالا قۇقىقتارى تۋرالى», «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى» جانە باسقا زاڭدارىن جاتقىزۋعا بولادى. بالالار اتا-اناسىنىڭ جانە توتەنشە قىزمەتتەردىڭ ۇيالى تەلەفوندارىنىڭ ءنومىرىن ءبىلۋى كەرەك, ەرەسەك ادامدار بولماعان جاعدايدا ەسىكتى ەشكىمگە اشپاعانى ءجون, كۇنى بويى كىم تەلەفون شالعانىن ايتۋى قاجەت. بالالار پودەزگە, ليفتىگە بوتەن ادامدارمەن بىرگە كىرۋدەن ساق بولعانى ءجون. وبلىستا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى جانە اۋلا كلۋبتارى جۇمىس ىستەيدى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىن قورعاۋ باعىتىندا ءبىز اتا-انالار جينالىستارىندا جانە جازعى دەمالىس لاگەرلەرىندە بولىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءسوز سويلەيمىز. قازىر مەكتەپتەردە «وزىڭە ءوزىڭ كومەكتەس» ستەندتەرى تولتىرىلادى. قارعالى اۋدانى مەن وبلىس ورتالىعىندا «سەنىم» پسيحولوگيالىق بولمەسى جۇمىس ىستەيدى. كامەلەتكە جاسى تولماعاندارعا, جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق كورگەندەرگە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋدە سىنىپ جەتەكشىلەرىنىڭ, پسيحولوگتاردىڭ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, مەكتەپ ينسپەكتورلارىنىڭ, ارناۋلى پەداگوگتاردىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا مۇعالىم, وقۋشى جانە اتا-انا بىرلەستىگىندە جۇمىس ىستەۋدىڭ ءتاۋىر تاجىريبەسى بار. الدىن الۋ ماقساتىندا اتا-انالار اراسىندا جانە بالالار مەن وقۋشى جاستار اراسىندا لەكتسيالار, ترەنينگتەر, اشىق ەسىك كۇندەرى وتكىزىلىپ, ولاردىڭ نازارىنا وسى ماسەلەگە ارنالعان فيلمدەر, ديسكىلەر مەن روليكتەر ۇسىنىلادى. مۇنداي تاربيە جانە تۇسىنىك جۇمىستارى №32 مەكتەپ-گيمنازيادا, №7 جانە №39 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا, گۋمانيتارلىق, كولىك, كوممۋنيكاتسيا جانە جاڭا تەحنولوگيالار كوللەدجدەرىندە جانە باسقالارىندا دۇرىس جولعا قويىلعان. بىزگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بەلسەندى كومەك كورسەتۋدە. ولاردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وقۋ ورىندارىندا «ءوزىڭدى زورلىق-زومبىلىقتان قالاي قورعاۋعا بولادى؟» اتتى شارا وتكىزىلىپ, ارنايى بۋكلەتتەر تاراتىلدى. بۇدان باسقا بالالار ۇيلەرىندە, مەكتەپ-ينتەرناتتاردا «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق», «ادامدار ترافيگى» دەگەن تاقىرىپتا ترەنينگتەر وتكىزىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىر ايىندا اقتوبە قالاسىندا وتكەن ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق سەزدە بالالار قاۋىپسىزدىگى, اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىندەگى ءرولى ماسەلەلەرى كوتەرىلىپ, جان-جاقتى تالقىلاندى. بالا تاربيەسىندە اتا- اناعا باسىمدىلىق ماسەلەسى ءبىزدىڭ وقۋ ورىندارىندا ايرىقشا ورىن الادى. بالالاردىڭ ۇستازدار تاراپىنان جىنىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى اقپان ايىندا وتكەن كوللەگياسىندا جۇمىسقا قابىلداۋدا ەڭبەك كودەكسى تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋ, سونىڭ ىشىندە سوتتالعاندىعى بار-جوق ەكەندىگى تۋرالى انىقتاما ۇسىنۋ قاجەتتىگىنە تاپسىرما بەرىلدى. ءبىزدىڭ ەرتەڭى ەڭسەلى جاس مەملەكەتىمىزدە جاس ۇرپاق ءوزىنىڭ بولاشاعىنا سەنىمدى بولۋى ءتيىس. بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ءبىزدىڭ قولىمىزدا. سوندىقتان بىزدەر ەرەسەكتەر بالالاردىڭ جان-جاقتى دامۋى ءۇشىن قاۋىپسىز جاعداي تۋعىزۋعا اتسالىسۋىمىز كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ اتا-انالىق تا, ازاماتتىق تا پارىزىمىز بولماق.
شامشىراق سايعاليەۆا, اقتوبە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى. اقتوبە.
