كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
ءىس-شاراعا اتالعان ينستيتۋتتىڭ باسشىلىعى مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىستى. كەزدەسۋ پانارالىق ديالوگ فورماتىندا ءوتتى. زاڭگەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى انا, اكە مەن بالانى قورعاۋعا, سونداي-اق نەكەنىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسىنە قاتىستى ۇسىنىلعان باپتاردىڭ تۇجىرىمدامالارىن ەگجەي-تەگجەي تالدادى.
پىكىرتالاستى اشا وتىرىپ, زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ينديرا اۋباكىروۆا كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى عىلىمي پىسىقتاۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى – جاي عانا جاڭارتىلعان نورمالار جيىنتىعى ەمەس, بۇل مەملەكەتتىلىگىمىز ەۆوليۋتسياسىنىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ كورىنىسى. بۇگىن زاڭگەرلەر مەن الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق نوۆەللالاردىڭ زاڭدىق تۇرعىدان ءمىنسىز جانە ومىرشەڭ بولۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ءبىز وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قورعايتىن نورمالارعا ەرەكشە نازار اۋدارامىز. ويتكەنى وتباسى – قوعامنىڭ تابيعي جانە ىرگەلى ۇياسى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – مۇنداي ينستيتۋتتارعا زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن حالقىمىزدىڭ داستۇرلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن سەنىمدى كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىك بەرۋ», دەدى ينستيتۋت ديرەكتورى.
ءوز كەزەگىندە ققدي باسقارما توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا رەفورمالاردىڭ الەۋمەتتىك ولشەمىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«كونستيتۋتسيا ازاماتتاردىڭ ۇمىتىمەن ۇندەسۋگە ءتيىس. زاڭناما ينستيتۋتىمەن بىرلەسكەن جۇمىس قۇقىقتىق تۇجىرىمداردى قوعامنىڭ ناقتى سۇرانىستارىمەن ۇيلەستىرۋگە, جەكە تۇلعانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ مەن ۇلتتىڭ مادەني كودىن ساقتاۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ج.ىسقاقوۆا.
سونداي-اق قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى وتباسى جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى اقنۇر يمانقۇل دا ويىن ورتاعا سالىپ, وتباسى جانە گەندەرلىك ساياسات توڭىرەگىندەگى زەرتتەۋلەر تۋرالى ايتتى.
«كونستيتۋتسياداعى 30-باپتىڭ 2-تارماعىنا قاتىستى كوپتەگەن پىكىر تۋىنداپ جاتىر. دەگەنمەن دە ءبىزدىڭ ەلدە وتباسىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان ءتۇسىنۋ باسىم. ياعني ينستيتۋتسيونالدىق ءتۇسىنۋ دەگەنىمىز – اتا-اناسى, بالالارىنان تۇراتىن كلاسسيكالىق تۇسىنىكتەگى وتباسى. ءبىز 2023 جىلى 3 مىڭ ادامدى قامتىعان زەرتتەۋ جۇرگىزدىك. وندا اتا-انالارعا بالالارىنا قاتىستى سۇراقتار قويدىق. ياعني «سىزدەر بولاشاقتا بالالارىڭىزدىڭ ءبىلىم العانىن, ءوزىن دامىتقانىن, وتباسىن قۇرعانىن قالايسىز با؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەدىك. سوندا رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى ءبىرىنشى كەزەكتە بالالارىنىڭ وتباسى قۇرعانىن قالايتىنىن ايتتى», دەيدى ا.يمانقۇل.
سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا, اتا-انالار بالالارىنىڭ ءداستۇرلى ەمەس قۇندىلىقتاردان دا اۋلاق جۇرگەنىن قالايدى ەكەن.
«بالالارىڭىزدىڭ باسقا وريەنتاتسياداعى ادامدارمەن بىرگە تۇرعانىن قالايسىز با؟» دەگەن دە سۇراق كوتەرىلدى. بۇل ماسەلە قوعامىمىزدا وتباسى ينستيتۋتىن ءداستۇرلى تۇرعىدا ءتۇسىنۋ ءالى دە باسىم ەكەنىن كورسەتەدى. ياعني ءداستۇرلى ەمەس قاتىناستارعا قاتىستى قوعامدىق ايىپتاۋ كوزقاراسى ساقتالىپ وتىر. مۇنداي قۇبىلىس – كەز كەلگەن قوعامنىڭ ءداستۇرلى وتباسىلىق مودەلدەن زاماناۋي قوعامدىق قاتىناستارعا ءوتۋ كەزەڭىندە بايقالاتىن زاڭدى تەندەنتسيا. بۇل ۇدەرىس بىردەن ەمەس, ۇزاق ۋاقىت ارالىعىندا قالىپتاسادى. سوندىقتان ءدال قازىرگى كەزەڭدە كونستيتۋتسيامىزدا قۇندى باعدارلاردى ايقىندايتىن, ەرتەڭگى كۇنى ەلىمىز, وتباسىمىز قانداي بولاتىنىن باعدارلايتىن ۇستانىمداردى بەكىتۋ ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان العاندا, اتا زاڭعا اتالعان ەكىنشى تارماقتى ەنگىزۋ ەڭ وڭتايلى شەشىم دەپ ەسەپتەيمىن», دەيدى ا.يمانقۇل.
جيىن بارىسىندا زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلميرا نۋباەۆا, وسى ينستيتۋتتىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD تاڭات نۇرعازيەۆ, ينستيتۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ارمان باتراحانوۆ, وزگە دە قىزمەتكەرلەر ءسوز سويلەپ, شاڭىراقتىڭ شىرقىنا, وتاننىڭ اماندىعىنا قاتىستى عىلىمعا نەگىزدەلگەن ويلارىن ءبولىستى.
