سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى جانە پرەزيدەنت ورتالىعى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان ەكسپوزيتسيانىڭ ماقساتى – 2025 جىلى ەل اۋماعىندا جۇرگىزىلگەن دالالىق ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن جانە ودان تابىلعان جادىگەرلەردى جالپى جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىستىرۋ.
كورمە تاس داۋىرىنەن باستاپ ورتا عاسىرلارعا دەيىنگى حرونولوگيالىق اۋقىمدى كەزەڭدى قامتىپ, كەيىنگى عىلىمي زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەجەلگى تاريحىنا قاتىستى جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«مەملەكەت ۇلتتىق تاريحقا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. ونى بىرەگەيلىكتىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرادى. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ پرەامبۋلاسىنداعى « ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ» دەگەن سويلەم – سونىڭ ايعاعى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى كورمەنىڭ اشىلۋ راسىمىندە.
كورمەدە العاش رەت كوپشىلىك نازارىنا تاس داۋىرىنە تيەسىلى بىرەگەي ولجالار ۇسىنىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «تيان-شان ورينياك» مادەنيەتى (ەرتە پالەوليت, جەتىسۋ), «شىدەرتى مادەنيەتى» (كەيىنگى مەزوليت, ەرتىس ماڭى) سەكىلدى ءىرى عىلىمي جاڭالىقتار, سونداي-اق تايسويعان قۇمدارىنان (اتىراۋ وبلىسى) تابىلعان ەنەوليت ءداۋىرىنىڭ جادىگەرلەرى بار.
كورمەنىڭ ساق-سارمات كەزەڭىنە ارنالعان بولىمىندە ارحەولوگيالىق دەرەكتەر ارقىلى قازاقستان اۋماعىنداعى كوشپەلى جانە وتىرىقشى مادەنيەتتەردىڭ قالىپتاسۋ ۇدەرىسى كورسەتىلگەن.
ورتا عاسىرعا ارنالعان بولىمدە قيماقتار مەن وعىزدار مادەنيەتىنە, سونداي-اق التىن وردا داۋىرىنە قاتىستى جادىگەرلەر ۇسىنىلعان. كەلۋشىلەرگە قازاقستان اۋماعىنداعى ورتا عاسىرعا تيەسىلى قالالىق مادەنيەت پەن كەرۋەن جولدارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە ۇلى جىبەك جولى تاريحىن پاش ەتەتىن ماتەريالدار تانىستىرىلعان.
«قازىرگى تاڭدا «قازاقستان تاريحى: ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگە دەيىن» اتتى جەتى تومدىق اكادەميالىق باسىلىم ازىرلەنىپ جاتىر. كورمەگە قويىلعان جادىگەرلەردىڭ دەنى, سونداي-اق سالادا كەيىنگى جىلدارى قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەر مەن جاڭالىقتار اتالعان ەڭبەكتىڭ 1 ميلليون جىلدىق تاريحي كەزەڭدى قامتيتىن ءبىرىنشى تومىنا ەنگىزىلەدى», دەدى كورمە جۇمىسىمەن تانىسقان ە.قارين.
ينتەراكتيۆتى ەكراندار ارقىلى ارحەولوگيالىق نىسانداردىڭ تسيفرلىق مودەلدەرى, قازبالاردىڭ ستراتيگرافياسى, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى مەن حالىقارالىق جوبالار كورسەتىلگەن. مۇنداي فورمات كورمەنى جاي عانا ەكسپوزيتسيا ەمەس, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن تولىقتىرىلعان عىلىمي-تانىمدىق كەڭىستىك رەتىندە قابىلداۋعا جول اشادى.
كورمەدە ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ كەيىنگى جىلدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ جەتەكشى مۋزەيلەرى مەن عىلىمي ۇيىمدارىنىڭ قورلارىنداعى بىرەگەي ارحەولوگيالىق جادىگەرلەر ۇسىنىلعان.
