جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن سىندارلى ءسات

جاڭا اتا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ماقساتىندا 130 ادامنان تۇراتىن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. كەيبىر ازاماتتار «نەگە كوميسسيا تەك زاڭگەرلەردەن تۇرمايدى؟» دەپ سۇرايدى. الايدا كونستيتۋتسيا – قۇقىقتىق نورمالار جيناعى عانا ەمەس, ول مەملەكەتتى باسقارۋ مودەلى, ەكونوميكالىق نەگىز جانە قوعامدىق قاتىناستار جۇيەسى. سوندىقتان ونى تالقىلاۋعا ءارتۇرلى سالانىڭ ماماندارى – زاڭگەرلەر, ەكونوميستەر, قوعام قايراتكەرلەرى, بيزنەس وكىلدەرى, ساراپشىلار تارتىلدى.

كوميسسيا قۇرامىنا پارلامەنتتەگى بارلىق پارتيا – «Amanat», «اق جول», «اۋىل», جسدپ, قكپ, «Respublica» وكىلدەرى ەندى. بۇل بىرجاقتى شەشىمدەردىڭ الدىن الىپ, جۇمىستىڭ ۇلتتىق مۇددە اياسىندا جۇرگىزىلگەنىن قامتاماسىز ەتتى. كوميسسيا وكىلدىك قاعيداتىمەن قاتار كاسىبيلىك پەن قوعامدىق بەدەل ولشەمدەرىن دە نەگىزگە الدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – فورمالدى كوپشىلىك ەمەس, مازمۇندى ءارى جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋ.

اشىقتىق رەفورمانىڭ باستى ۇستانىمى بولدى. كوميسسيا جۇمىسى تولىق جاريا فورماتتا ءوتتى. وتىرىستار كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ رەسمي رەسۋرستارىندا تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى. «كونستيتۋتسيالىق رەفورما – 2026» Telegram ارناسى اشىلىپ, بارلىق وزەكتى اقپارات جاريالاندى. كوميسسيا مۇشەلەرى باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تالقىلاۋلاردىڭ مازمۇنىن ءتۇسىندىرىپ, قوعاممەن تۇراقتى ديالوگ جۇرگىزدى.

اشىقتىق ترانسلياتسيا جاساۋ ەمەس. نەگىزگى ماقسات – قوعامدى شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە تارتۋ. ادامدار قانداي نورمالار قارالىپ جاتقانىن كورۋى, ءتۇسىنۋى جانە پىكىرىن ءبىلدىرۋى ءۇشىن قاجەت بولدى. بۇگىندە قوعامدىق ورتالاردا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجۇرىپ جاتقان پىكىرتالاستار – وسى اشىق جۇمىستىڭ ناتيجەسى.

جاڭا رەداكتسيا اياق استىنان پايدا بولعان جوق. 2025 جىلى 8 قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتى رەفورمالاۋ باستاماسىن جاريالادى. وسىدان كەيىن پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ازاماتتاردان ۇسىنىستار قابىلداي باستادى. E-Otinish پەن eGov پلاتفورمالارىندا ارنايى ءبولىم اشىلىپ, قازان ايى­نان باستاپ جۇزدەگەن ءوتىنىش كەلدى. ساياسي پارتيالار مەن باستاماشىل توپتاردان 1 600-دەن اسا ۇسىنىس جولداندى.

ۇسىنىستاردىڭ مازمۇنى جەكەلەگەن تۇزەتۋلەرمەن شەكتەلمەي, جۇيەلى وزگەرىستەر قاجەتتىگىن كورسەتتى. سوندىقتان تولىققاندى كونستيتۋتسيالىق رەفورما جۇرگىزۋ جانە ارنايى كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بارلىق ۇسىنىس ءبىرتۇتاس, لوگيكالىق ۇيلەسىمدى جوباعا بىرىكتىرىلدى. ناتيجەسىندە, وزگەرىستەر كونستيتۋتسيانىڭ بارلىق بولىمىنە اسەر ەتتى.

قوعامدى «نەگە جاڭا رەداكتسيا؟» دەگەن سۇراق الاڭ­داتاتىنى انىق. ۇسىنىلعان جوبادا كىرىسپە, 11 ءبولىم جانە 96 باپ بار (قولدانىستاعى رەداكتسيادا – 9 ءبولىم, 101 باپ). ەكى جاڭا ءبولىم ەنگىزىلدى: «قازاقستان حالىق كەڭەسى» جانە «كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ».

ءتورت ءبولىمنىڭ اتاۋى مازمۇندىق تۇرعىدان قايتا قارالدى. 77 باپقا وزگەرىس ەنگىزىلدى. بۇل ءماتىننىڭ 84 پايىزىن قامتيدى. زاڭناماعا سايكەس ەگەر نورماتيۆتىك اكتىنىڭ جارتىسىنان استامى وزگەرسە, جاڭا رەداكتسيا قابىلدانادى. دەمەك, ءسوز كونستيتۋتسيانىڭ لوگيكاسى, قۇرىلىمى جانە قاعيداتتارىن قايتا قاراۋ تۋرالى بولىپ وتىر.

كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا رەداكتسياسىن قابىلداۋ نەمەسە قابىلداماۋ تۋرالى سوڭعى ءسوزدى حالىق ايتادى. سوندىقتان 15 ناۋرىز داۋىس بەرۋ كۇنى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ساياسي دامۋى­نىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتەتىن تاريحي ءسات بولارى حاق.

جاناربەك ءاشىمجان,

ءماجىلىس دەپۋتاتى, كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى