ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا جوبا ازاماتتاردان, ساياسي پارتيالاردان, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ساراپشىلاردان تۇسكەن ۇسىنىستاردى ۇزاق ءارى اشىق تالقىلاۋ ارقىلى قالىپتاستى. ەكى مىڭنان استام ۇسىنىس قارالىپ, جۇيەلەندى. وسى ۇدەرىستىڭ ءوزى كونستيتۋتسيانىڭ تەك مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ ورتاق كەلىسىمى ەكەندىگىن ايقىن كورسەتەدى.
«بۇل رەفورما مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ جونىندەگى باستاماسىنان باستاۋ الدى. 2025 جىلعى 8 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا پرەزيدەنت ساياسي جۇيەنى كەشەندى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ, بۇل قادامدى جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سەرپىنمەن تىكەلەي بايلانىستىردى», دەپ ەسكە سالدى پروفەسسور.
باستاپقىدا كونستيتۋتسيانىڭ شامامەن 40 بابىنا وزگەرىس ەنگىزۋ جوسپارلانعانىمەن, تالقىلاۋ بارىسىندا وزگەرىستەردىڭ اۋقىمى الدەقايدا كەڭ ەكەنى انىقتالدى. ناتيجەسىندە كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ 84 پايىزىن قامتيتىن, 77 باپقا قاتىستى تۇزەتۋلەر ۇسىنىلىپ, ءىس جۇزىندە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ماعىنالىق وزەگى – ادامعا باعدارلانعان مەملەكەت تۇجىرىمداماسى. ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى العاش رەت كونستيتۋتسيانىڭ پرەامبۋلاسىندا مەملەكەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعى رەتىندە جاريالانىپ وتىر. بۇل دەكلاراتيۆتى فورمۋلا ەمەس, بۇكىل كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇنىن ايقىندايتىن قۇندىلىقتىق باعدار. بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىق, ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەتاسى رەتىندە بەكىتىلەدى. ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك, ۋنيتارلىق سيپات پەن اۋماقتىق تۇتاستىق وزگەرمەيتىن قۇندىلىقتار قاتارىنا جاتقىزىلعان», دەپ جازدى ول.
جوبا ماتىنىندە ادىلەتتىلىك, زاڭ مەن ءتارتىپ, تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ سياقتى قاعيداتتاردىڭ كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلۋى ەرەكشە مانگە يە. بۇل نورمالار قۇقىقتىق مەملەكەت ۇعىمىن تەك ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىم رەتىندە ەمەس, قوعامنىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن رەتتەيتىن قۇندىلىقتار جۇيەسى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا ماتىنىندە ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت پەن يننوۆاتسيا مەملەكەتتىڭ باستى دامۋ باعىتى رەتىندە ايقىندالعان. بۇل – قازاقستاننىڭ بولاشاعى ادامي كاپيتالمەن ايقىندالاتىنىن قۇقىقتىق دەڭگەيدە مويىنداۋ. سونىمەن قاتار, تسيفرلاندىرۋعا بايلانىستى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن تسيفرلىق ورتادا قورعاۋ جونىندەگى نورمانىڭ ەنگىزىلۋى – زاماناۋي قۇقىقتىق ويلاۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋشىلىق, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ ماسەلەلەرى ەندى تەك سالالىق زاڭدارمەن ەمەس, تىكەلەي كونستيتۋتسيامەن كەپىلدەنەدى», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان العاندا, ەڭ ءىرى جاڭالىق – 145 دەپۋتاتتان تۇراتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنت – قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋى. ول پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى جاساقتالىپ, دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى بەس جىل بولىپ بەلگىلەنەدى. بۇل مودەل ساياسي پارتيالاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, كادرلىق ساياساتتى جەتىلدىرۋگە جانە وكىلدى بيلىكتىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار, قازاقستان حالىق كەڭەسى اتتى جاڭا جالپىۇلتتىق ديالوگ الاڭى ەنگىزىلەدى. ول زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنا يە جوعارعى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان رەتىندە قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى. بۇل ورگان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ستراتەگيالىق فۋنكتسيالارىن لوگيكالىق تۇردە جالعاستىرادى.
جوبادا ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ ەنگىزىلۋى دە ەرەكشە نازار اۋدارتادى. بۇل لاۋازىم مەملەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى قوعامدىق-ساياسي, عىلىمي جانە مادەني بايلانىستارىن دامىتۋدا پرەزيدەنتتىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەتىن ماڭىزدى بۋىنعا اينالادى.
قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى كۇشەيتۋ تۇرعىسىنان العاندا, ادۆوكاتۋرا تۋرالى ارنايى باپتىڭ كونستيتۋتسيادا العاش رەت بەكىتىلۋى, زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ, كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسىن ناقتىلاۋ, «ميراندا ەرەجەسىنىڭ» ەنگىزىلۋى – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋ دەڭگەيىن ساپالى تۇردە ارتتىرادى. سونىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭدارعا كەرى كۇش بەرۋگە تىيىم سالۋ قاعيداتى ناقتى ءارى جۇيەلى تۇردە بەكىتىلگەن.
«جالپى العاندا, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قازاقستاننىڭ تاريحي دامۋىنا, قازىرگى مەملەكەتتىك قۇرىلىمىنا جانە حالىقارالىق بەدەلىنە قۇرمەتپەن قاراي وتىرىپ, بولاشاققا باعىتتالعان قۇقىقتىق مودەل ۇسىنادى. بۇل قۇجاتتا مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى, ازاماتتىڭ قادىر-قاسيەتى جانە قوعامنىڭ ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەرى ءوزارا ۇيلەسىم تاپقان», دەدى جانار امانجانقىزى.
