فوتو: ن.بايبۋلين
وتىرىستى اشقان سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر قوعامنىڭ ساياسي جۇيەنى جاڭارتۋعا دەگەن سۇرانىسىنا بەرىلگەن جاۋاپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەكەلەگەن سالالارعا قاتىستى تۇزەتۋلەر ەمەس, مەملەكەتتىك مودەلدىڭ مازمۇنى مەن جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋعا باعىتتالعان جۇيەلى قادام.
«پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ جۋىردا وتكەن وتىرىسىندا اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار تۋرالى ايتتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىسىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالاتىنىن جەتكىزدى. بۇل ساياسي جۇيەمىزگە تەك تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ دەگەن ءسوز ەمەس. شىن مانىندە, بۇل الەمدەگى قازىرگى سىن-قاتەرلەرگە بەيىمدەلۋ ارقىلى تۇبەگەيلى جاڭعىرۋعا قادام باسۋ ەكەنى انىق. سوندىقتان, وسىنداي ماڭىزدى ساتتە بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋدا جۇدىرىقتاي جۇمىلۋ ايرىقشا مانگە يە», دەدى پالاتا سپيكەرى.
ماۋلەن اشىمباەۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ كەشەندى ءارى جۇيەلى سيپاتقا يە ەكەنىن ايتتى. الداعى وزگەرىستەر تەك پارلامەنتتىك رەفورمالار شەڭبەرىمەن شەكتەلمەي, اتا زاڭدى تۇتاستاي قامتىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە كونستيتۋتسيانىڭ 80-گە جۋىق نورماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنى بەلگىلى, بۇل نەگىزگى زاڭنىڭ شامامەن 84 پايىزىنا تەڭ.
سەنات توراعاسىنىڭ سوزىنشە, رەفورمانىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتىپ, ونىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ. سونىمەن قاتار زاڭنامالىق ۇدەرىستى وڭتايلاندىرۋ, دەپۋتاتتاردىڭ دەربەستىگىن ارتتىرۋ, پارتيالىق جۇيەنى دامىتۋ جانە ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
ماۋلەن اشىمباەۆ: پرەزيدەنت رەفورمالارىنىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىلىك پەن تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ
وتىرىستا مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى كەلىسىم مەن ديالوگ ينستيتۋتى رەتىندە حالىق كەڭەسىن قۇرۋ ۇسىنىسىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل الاڭدا يدەولوگيا, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن بىرلىك ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, كەڭەسكە زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىن بەرۋ ونى مازمۇندى ءارى پارمەندى ينستيتۋتقا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ايتىلدى.
ۇسىنىلعان وزگەرىستەر قاتارىندا ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ جانە كونستيتۋتسيانىڭ پرەامبۋلاسىن جاڭارتۋ باستامالارى دا بار. بۇل مەملەكەتتىلىكتىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن ايقىنداپ, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدى باستى ماقسات رەتىندە بەكىتۋگە باعىتتالعان.
«قازاقستان ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باسۋدا. وسى تاريحي ساتتە زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى ەرەكشە ءرول اتقارادى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ ءمانىن قوعامعا دۇرىس جەتكىزۋ اسا ماڭىزدى. قازىرگىدەي جاۋاپتى كەزەڭدە ۇلتتىق بىرلىكتى ودان ءارى بەكەمدەۋ وتە وزەكتى. قوعامدى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋ ىسىندە دە سىزدەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ساياسي جاڭعىۋدىڭ تۇپكى ماقساتى – مەملەكەتتىلىك پەن تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ. بۇل – ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەلگە كوشۋ كەزەڭى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
«ۇلتتىق مۇددە» ديالوگ الاڭىندا سەناتورلارمەن بىرگە بەلگىلى فيلولوگ, قوعام قايراتكەرى قويشىعارا سالعارا ۇلى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جامالادەن يبراگيموۆ, «ەل تاريحى» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەرلان سايلاۋباي, «قازاق گازەتتەرى» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى, پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى ورتالىعىنىڭ باسشىسى شولپان سايموۆا, Nazarbayev University جوعارى مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىنىڭ دوتسەنتى سەرىك ورازعاليەۆ جانە باسقا دا ساراپشىلار ءسوز سويلەپ, كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزىنا قاتىستى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
جيىن بارىسىندا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن تۇجىرىمدار ساياسي جاڭعىرۋدىڭ قوعام ءۇشىن اشىق ءارى تۇسىنىكتى جۇزەگە اسۋىنا, جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەلدىڭ مازمۇنىن تەرەڭ ۇعىندىرۋعا باعىتتالعانى اتاپ ءوتىلدى.
سەنات توراعاسى: كونستيتۋتسيالىق رەفورما – مەملەكەت قۇرىلىسىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى
