OPEC قورىمەن ىنتىماقتاستىق كەڭەيەدى
الدىمەن سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن OPEC حالىقارالىق دامۋ قورى اراسىنداعى جەكە سەكتورداعى وپەراتسيالاردى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قارادى. بۇل كەلىسىم ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا, ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋعا جانە ىنتىماقتاستىقتىڭ يكەمدى شارتتارىنا كەپىلدىك بەرەدى.
«قارالعان زاڭ ەلىمىز بەن OPEC حالىقارالىق دامۋ قورىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن ازىرلەندى. كەلىسىم ەلىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن جوبالاردى حالىقارالىق قوردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى جان-جاقتى رەتتەلىپ وتىر. جالپى, زاڭنىڭ ماقۇلدانۋى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
زاڭ نورمالارىنا سايكەس, ورەس قورى ءاربىر جوبانى قارجىلاندىرماس بۇرىن ۇكىمەتكە ناقتى سوما كورسەتىلگەن جازباشا جوبالىق ۇسىنىس جىبەرەدى. قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسى جىلدىق 2,5 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن, جەڭىلدىك كەزەڭى 6 ايدان 24 ايعا دەيىن قاراستىرىلىپ وتىر. قارىز الۋ مەرزىمى 22 جىلعا دەيىن بولۋى مۇمكىن.
دەپۋتات ساكەن ارۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ورەس قورىنان بولىنگەن قارجى ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارعا جۇمسالىپ, قاتاڭ باقىلانادى.
«بۇل زاڭ قارجى تارتۋ كوزدەرىنىڭ كەڭەيۋىنە, قارجى ۇيىمدارى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋىنا, جەكە سەكتورعا ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىنە, جاڭا كاسىپورىندار مەن جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا, اراب ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا, ينۆەستيتسيالىق احۋال مەن ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ءتۇسىندىردى سەناتور.
سونىمەن قاتار سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كۇزەت قىزمەتى, تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى جانە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قارادى. ونىڭ نورمالارى كۇزەت قىزمەتى مەن قارۋ اينالىمى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە, كۇزەت قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. زاڭنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ قاتارىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى كادر ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سياقتى ناقتى باعىتتار بار.
«بۇل زاڭدا كۇزەت قىزمەتىن رەتتەۋ مەن قارۋ يەلەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن نورمالار بار. سونىمەن بىرگە قۇجاتتا اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ, قۇقىق قورعاۋ, ارناۋلى مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان تۇزەتۋلەر قاراستىرىلعان. جاڭا نورمالار اتالعان سالادا مەملەكەتتىك رەتتەۋ جانە باقىلاۋ جۇرگىزۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماقۇلدانعان زاڭ تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن م.اشىمباەۆ.
سونداي-اق سەناتور سوۆەتبەك مەدەباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, «تەمىرجول كولىگى تۋرالى» زاڭىندا «اسكەريلەندىرىلگەن تەمىرجول كۇزەتى» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلىپ, ونىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بەكىتىلەدى.
«بۇدان باسقا وعان ترانزيتتىك تەمىرجول جۇك تاسىمالدارىن جۇزەگە اسىرۋعا تارتىلعان تەرمينالدار اۋماقتارىندا ءۇشىنشى تۇلعالارعا جۇكتەردى جانە تەمىرجول كولىگى وبەكتىلەرىن كۇزەتۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى كورسەتۋ قۇقىعى بەرىلەدى», دەدى دەپۋتات.
وتىرىس بارىسىندا ايتىلعانداي, اتالعان وزگەرىستەرمەن قاتار زاڭدا كادر جۇمىسىندا انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ جاۋاپتىلىعىن كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق ۇكىمەتكە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن بەرۋ, ەسەپتەۋ, تاعايىنداۋ, قايتا ەسەپتەۋ, جۇزەگە اسىرۋ, توقتاتۋ, توقتاتا تۇرۋ جانە قايتا باستاۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى بەرۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بۇدان باسقا, ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋ يەلەرىنە, سونداي-اق جەكە كۇزەت ۇيىمدارىنا قاتىستى قوسىمشا مىندەتتەر بەكىتىلدى.
ينۆەستورلار قۇقى قورعالۋعا ءتيىس
سەناتور اندرەي لۋكين ۇكىمەتكە جولداعان ساۋالىندا ينۆەستورلار قۇقىعى بۇزىلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە اكىمشىلىك كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى جوبالاردى «جوسپارلاۋ جوبالارىنا نەمەسە جەر ساناتىنا سايكەس كەلمەيدى» دەگەن سىلتاۋمەن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتاردى كەلىسۋدەن باس تارتادى. ال مۇنداي شەشىمدەر قالا قۇرىلىسى زاڭناماسىنا قايشى كەلەدى. زاڭ بويىنشا نەگىزگى قۇجات باس جوسپار بولىپ سانالادى, ال ەجج-عا تۇزەتۋلەردى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاسالعاننان كەيىن دە ەنگىزۋگە بولادى.
«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى زاڭدا كوزدەلمەگەن تالاپتار قويىپ وتىر, ال بۇل نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋ اكتىلەرىن تىركەۋدەن باس تارتۋعا اكەلىپ سوعادى. سونداي-اق تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسۋدان نەگىزسىز باس تارتىپ, ينۆەستورلاردى زاڭسىز اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جاعدايلارى تىركەلگەن», دەدى ا.لۋكين.
سونىمەن قاتار سەناتور كەلىسىمشارتتاردى بۇزۋ تۋرالى شەشىمدەر كوبىنە بىرجاقتى قابىلداناتىنىن العا تارتتى. وسى ورايدا, دەپۋتات ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, كەلىسىمشارتتاردى جاساسۋ كەزىندە ينفراقۇرىلىمدى ناقتىلاپ الۋدى ۇسىندى.
بالەت جانە تسيرك ونەرى قولداۋعا ءزارۋ
ال بيبىگۇل جەكسەنباي ەلىمىزدىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى پروبلەمالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مادەنيەت ەلدىڭ رۋحاني, زياتكەرلىك جانە حالىقارالىق بەدەلىن قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىنا قاراماستان, زاماناۋي ماماندىقتار مەن تەحنيكالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋدەن باستاپ, ينكليۋزيا مەن جەكەلەگەن شىعارماشىلىق ماماندىق يەلەرىنە ارنالعان الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرگە دەيىنگى بىرقاتار باعىت ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە جەتكىلىكتى رەتتەلمەي وتىر.
«مەملەكەت باسشىسى V ۇلتتىق قۇرىلتايدا ونەر مەن مادەنيەت ۇلتتىڭ رۋحاني كودى ەكەنىن, ال مەملەكەتتىڭ وركەنيەتتىلىك دەڭگەيى ونىڭ مادەنيەتكە دەگەن كوزقاراسىمەن ايقىندالاتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى مادەنيەت سالاسىن قوسالقى باعىت ەمەس, ورنىقتى مەملەكەتتىك دامۋدىڭ وزەگى رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. سالا وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەردە بىرقاتار ماسەلە انىقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا مادەنيەت سالاسىندا تسيفرلىق كونتەنت پروديۋسەرلەرى, ساحنالىق تسيفرلىق تەحنولوگيالار ينجەنەرلەرى, ينكليۋزيۆتى مادەنيەت ماماندارى, مادەني دەرەكتەر تالداۋشىلارى سياقتى جاڭا زاماناۋي ماماندىقتار زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلمەگەن. استانا قالاسىنداعى بىرقاتار تەاتردا, كونتسەرتتىك ۇيىمدار مەن فيلارمونيالاردا ساحنالىق جارىقتاندىرۋ جانە دىبىس جۇيەلەرى ەسكىرگەن, تسيفرلىق ترانسلياتسيا مەن مۇراعاتتاۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى, حالىقارالىق گاسترولدەر مەن كوپرودۋكتسيالارعا تەحنيكالىق دايىندىق دەڭگەيى تومەن», دەدى ب.جەكسەنباي.
سونداي-اق دەپۋتات مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ ونەرگە قاتىسۋى, ينكليۋزيۆتى تەاترلار مەن شىعارماشىلىق ستۋديالار مەملەكەتتىك ساياساتپەن, تۇراقتى قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, بالەت جانە تسيرك ونەرىنىڭ وكىلدەرى الەۋمەتتىك, كاسىبي تۇرعىدان قورعالماعان كۇيدە قالىپ وتىر. سونداي-اق ديريجەرلەردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرى مەن كاسىبي دامۋ ماسەلەلەرى دە تولىق رەتتەلمەگەن.
وسىعان بايلانىستى سەناتور زاماناۋي مادەني جانە تسيفرلىق ماماندىقتاردى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىپ, ديريجەرلەر ءۇشىن قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر ورناتۋدى, مادەنيەت ۇيىمدارىنا ارنالعان ەڭ تومەنگى ۇلتتىق تەحنيكالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋدى ۇسىندى. سونداي-اق سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە ينكليۋزيۆتى مادەني ورتانى دامىتىپ, بالەت جانە تسيرك ونەرىنىڭ وكىلدەرىنە ارنايى الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەت.
ءدارى-دارمەك ۋاقىتىندا جەتكىزىلمەي وتىر
سەناتور اينۇر ارعىنبەكوۆا ناۋقاستاردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءدارى-دارمەكتەردى جەتكىزۋدە كەدەرگىلەر وتە كوپ. اسىرەسە سوزىلمالى جانە سيرەك كەزدەسەتىن دەرتكە شالدىققان پاتسيەنتتەر ومىرلىك ماڭىزى بار ءدارى-دارمەكتەردى ۋاقتىلى الا الماي وتىر. ال بۇل ماسەلەلەر ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
ا.ارعىنبەكوۆانىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي ولقىلىقتار ءدارى-دارمەك ساياساتىنىڭ جۇيەلى ماسەلەلەرىن – يمپورتقا جوعارى تاۋەلدىلىك, تىركەۋ, باعا بەلگىلەۋ مەن ساتىپ الۋدا كەزدەسىپ وتىر. بۇل ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ۇزاقمەرزىمدى ءارى جۇيەلى ستراتەگيانىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى.
ء«دارى-دارمەكتەردىڭ ۋاقىتىندا جەتكىزىلمەۋى نەمەسە جەكەلەگەن پرەپاراتتاردىڭ بولماۋى مەديتسينالىق ۇيىمدار مەن دارىگەرلەر جۇمىس رەجىمىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەدى. مىسالى, سوزىلمالى اۋرۋى بار پاتسيەنت جوسپارلى قابىلداۋعا كەلەدى. ەم-دوم تاعايىندالعان, الايدا قاجەتتى پرەپارات جوق. سوندىقتان دارىگەر ەمدەۋگە كوڭىل بولە الماي, ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتكە الاڭداپ كەتەدى. ناتيجەسىندە, «بولارى بولىپ, بوياۋى سىڭگەن» جاعدايعا دۋشار بولامىز», دەدى دەپۋتات.
سەناتور ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جۇيەسىنە قوسىپ, ومىرلىك ماڭىزى بار پرەپاراتتاردىڭ كەشىكتىرىلمەي جەتكىزىلۋىن قاداعالايتىن ناقتى الگوريتمدەردى ازىرلەۋدى ۇسىندى. سونداي-اق تمككك جانە ءمامس شەڭبەرىندە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە قارجى تۇراقتى ءبولىنىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋدى ۇسىندى.
