جاستارعا ەڭبەگىنە ساي سىيلىق جاراسادى
– بىلتىر «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعىن الدىڭىز. بۇل ماراپاتتى كەش الدىم دەپ ويلاعان جوقسىز با؟
– شىنىمدى ايتسام, ونداي وي بولعان ەمەس. 1998 جىلى بۇل اتاق الىنىپ تاستالدى. الايدا وعان بولا ەشتەڭەمىز كەتكەن جوق. ەل قاتارلى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتىرمىز. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن بۇل ماراپات قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. ءبىر جاعىنان, جاقسىلىقتىڭ ەرتە-كەشى جوق. ايتپەسە, وسى اتاققا لايىق قانشاما تالانتتى تۇلعا ومىردەن ءوتىپ كەتتى. سولاردىڭ اراسىندا جاقىن دوستارىم دا بار ەدى. سوندىقتان شۇكىرشىلىك دەيمىن. بۇعان دەيىن دە ماراپاتتان كەم بولعان جوقپىن. 1994 جىلى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرىن» الدىم. ودان كەيىن «پاراسات» وردەنىن يەلەندىم. كەيدە ەل ىشىندە «ونەر ادامدارى عانا ماراپاتتالادى» دەگەن ءسوز ايتىلادى. ەلىمىزدە وسى كەمىستىكتىڭ ورنى تولعان سەكىلدى. بىلتىر «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» اياسىندا پرەزيدەنت قولىنان ەڭبەكتىڭ قازانىندا قايناپ جۇرگەن ءتۇرلى سالا وكىلى ماراپات الدى. وسىنى تەلەديداردان كورىپ, قۋاندىم. قانداي كوڭىلگە شۋاق قۇياتىن كورىنىس!
– جالپى, اتاققا قالاي قارايسىز؟
– شەتەلدە كونتسەرتكە كورەرمەندەر ونەرپازدىڭ دۇركىرەگەن اتاعىنا كەلەدى. ويتكەنى اتاقتىڭ اينالاداعى ادامدارعا اسەرى بار. ارينە, ەڭبەگىمنىڭ مەملەكەت تاراپىنان باعالانعانى – مەرەيىمدى ءوسىردى. وتباسىم دا قۋاندى. دەگەنمەن قانداي اتاق السام دا وزگەرگەن ەشتەڭەم جوق. بۇرىن قاندايمىن, قازىر دە سوندايمىن. ادام ءوزى ءۇشىن ەڭبەكتەنەدى. بىرەۋ بىزگە ونى مىندەتتەپ جاتقان جوق. ەڭبەگىمدى ەلگە ەتكەن قىزمەتىم دەپ بىلەمىن. شىندىعىندا, ونەر ادامدارىنا حالىقتىڭ شىنايى ىقىلاسىنان ارتىق قۇرمەت جوق.
وسى ماراپات جونىندە ءبىر ايتارىم بار. بۇرىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» ناعىز ونەر مايتالماندارىنا بەرىلەتىن. قازىر ونى ساحناعا ەندى شىققان جاستار دا الىپ جاتىر. سودان كەيىن بۇل ماراپاتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلدى. جالپى, اتاق ساتى-ساتىمەن بەرىلگەنى دۇرىس. ماسەلەن, ساحنادا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن جاستارعا وزدەرىنىڭ ەڭبەگىنە ساي سىيلىق جاراسادى.
– ونەر ادامعا بەكەر قونبايدى. قانداي وتباسىندا ءوستىڭىز؟ اتا-اناڭىز كىمدەر ەدى؟
– ءبىز وتباسىمىزدا ون ءۇش بالامىز. مەن – ۇلدىڭ ۇلكەنىمىن. كوزىمدى اشقاننان دومبىرانىڭ داۋىسىن ەستىپ ءوستىم. اكە-شەشەمدە ونەردەن قارا جاياۋ ەمەس. انامنىڭ ءان سالاتىن اۋەزدى ادەمى داۋىسى بار-تىن. حالىق اندەرىن كەرەمەت شىرقايتىن. ال اكەم مۇحيتتىڭ اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندايتىن. سونداي-اق ۇيگە اۋىلداعى كۇيشى قاريالار ءجيى كەلەتىن. بالا كۇنىمنەن سولاردىڭ كۇي تارتقانىن تىڭدادىم. سوسىن ەلكەلدى مەڭدياروۆ دەگەن تۋىس اعام بولدى. بۇل كىسى جىلىوي اۋدانىندا العاشقى دومبىرا وركەسترىن قۇرعان. داۋلەسكەر كۇيشى بولاتىن. ءوز بەتىمەن نوتا ۇيرەنىپ, كۇيلەردى وركەسترگە تۇسىرگەن. سونىڭ دا ىقپالى ءتيدى. مەكتەپتە جۇرگەننەن دومبىرا, بايان, ماندولينادا وينادىم. 9-سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ايتۋىمەن ونەرلى وقۋشىلاردان دومبىرا ءانسامبلىن ۇيىمداستىردىم. ءسويتىپ, ۇجىممەن جۇمىس ىستەۋ وقۋشى كەزىمنەن باستالدى. وقۋ بىتىرگەسىن اۋىلداعى مەكتەپتە ەكى جىل مۋزىكا مەن بەينەلەۋ ونەرىنەن ساباق بەردىم. ودان كەيىن اتىراۋداعى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە ءتۇستىم. بۇل وقۋعا بارۋىمنىڭ ءوزى قىزىق. 1968 جىلى وبلىستىق مۇعالىمدەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ كۋرسىنا كەلدىم. سوندا ۋچيليششەنىڭ ديرەكتورى, ۇستازىم سەيىلحان قۇسايىنوۆتى كەزدەستىردىم. بۇل كىسى مەنى بۇرىننان تانيدى. تالاي كونتسەرتكە قاتىسقانىمدى كورگەن. «ايتقالي, سەن مۇندا ناعىپ ءجۇرسىڭ؟», دەپ سۇرادى. وعان وسىندا وقۋعا كەلگەنىمدى ايتتىم. «وندا ءجۇر» دەپ قولىمنان جەتەكتەپ, ءوزى قىزمەت ىستەيتىن ۋچيليششەگە الىپ كەلدى. تامىز ايى. وقۋ ورداسىنا تالاپكەرلەردى قابىلدايتىن ەمتيحان الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن. سوعان قاراماستان كوميسسيا مۇشەلەرىن قايتا شاقىرىپ, جالعىز وزىمنەن ەمتيحان الدى. اعايىم: «وقۋعا ءتۇستىڭ. ەندى كۇزدە قۇجاتتارىڭدى الىپ كەل», دەدى. سوسىن مەن ول كىسىگە: «گۇلجان دەگەن قارىنداسىم بار ەدى. بيىل 8-سىنىپتى ءبىتىردى. ول دا دومبىرا تارتادى» دەپ, ەدىم: «ونى دا وقۋعا الامىز, كەلسىن» دەپ, ك ۇلىمسىرەدى. ءسويتىپ, قارىنداسىممەن مۋزىكالىق ۋچيليششەدە بىرگە وقىدىم. اتالعان وقۋدى بىتىرەردە بەلگىلى مۋزىكاتانۋشى, پروفەسسور بولات سارىباەۆ الماتىدان كەلىپ, كونسەرۆاتورياعا تۇسۋگە جولداما بەردى. بىراق ونىڭ رەتى كەلمەدى. اۋدان باسشىلارىنىڭ ۇسىنىسىمەن اۋىلعا ورالىپ, اۋداندىق مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولدىم. اۋدان وركەسترىن باسقاردىم. بىراق «قازاق راديوسىن» تىڭداعان سايىن كوڭىلىم بۇزىلادى. الماتىنى اڭسايمىن. اۋدان باسشىلارى مەنى جىبەرگىلەرى كەلمەدى. سوسىن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ سىرتتاي بولىمىنە وقۋعا تۇسەيىن دەپ ويلادىم. الايدا كوميسسيا مۇشەلەرى مەنى كۇندىزگى بولىمگە وقۋعا الىپ قالدى.
ديريجەر – ورىنداۋشىلىق ماماندىق
– ءبىر باسىڭىزدا سان ءتۇرلى ونەر توعىسقان. بىراق سونىڭ ىشىندە ديريجەرلىگىڭىز بولەك. وسى تۋرالى ايتاسىز با؟
– ەلىمىزدەگى ديريجەرلىك مەكتەپتىڭ ىرگەتاسىن كورنەكتى ونەر زەرتتەۋشىسى, عالىم احمەت جۇبانوۆ قالادى. ول 1934 جىلى العاش 11 ادامنان قۇرالعان دومبىراشىلار ءانسامبلى نەگىزىندە قازاق ۇلتتىق حالىق وركەسترىن قۇردى. ونەر ۇجىمىنىڭ العاشقى ديريجەرى بولدى. 1944 جىلى قازىرگى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى اشىلدى. وسى كەزەڭدە ارنايى ديريجەرلەر كلاسى اشىلىپ, كاسىبي تۇردە وقىتىلا باستادى. ودان كورنەكتى كومپوزيتور لەونيد شارگورودسكي ساباق بەردى. وتاندىق ديريجەرلىك مەكتەپ وسىلاي قالىپتاستى. بۇل مەكتەپتەن شامعون قاجىعاليەۆ, فۋات مانسۇروۆ سەكىلدى ايتۋلى ديريجەرلەر شىقتى. اتاقتى نۇرعيسا تىلەنديەۆ ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىندا وقىدى. سونىمەن قاتار نۇرعيسا مەن شامعون اعامىز داۋلەسكەر كۇيشىلەر بولاتىن. ال فۋات مانسۇروۆ بۇكىلوداقتىق ديريجەرلەر فەستيۆالىندە لاۋرەات اتانىپ, ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنىڭ اسپيرانتۋراسىن ءتامامدادى. سوندا ۇستازدىق قىزمەت اتقاردى. ۇلكەن تەاتردا ديريجەر بولدى. مەن ول كىسىمەن الماتىدا 1976 جىلى تانىستىم. 1978 جىلى كونسەرۆاتوريانى بىتىرگەندە فۋات شاكىر ۇلى ماسكەۋدەن مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ توراعاسى بولىپ كەلدى. ايگىلى ونەرپاز الماتىعا كەلگەن سايىن قاسىندا ءجۇرىپ, ديريجەرلىك ونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىم.
– بۇل ونەردىڭ ەرەكشىلىگى قانداي؟
– الدىمەن ديريجەرگە كاسىبي مۋزىكالىق ءبىلىم قاجەت. ويتكەنى شىعارمانىڭ قۇرىلىمى ءارتۇرلى. وركەستردىڭ دە داۋسى بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى. سونىڭ ءبارىن ءبىر ارناعا توعىستىرا ءبىلۋ كەرەك. انىعىندا, ديريجەر – ورىنداۋشىلىق ماماندىق. ول ءبىر اسپاپتى ەركىن مەڭگەرگەن مۋزىكانت بولسا, سوندا شىعارمانى ورىنداۋدى جاقسى تۇسىنەدى. ماسەلەن, ول قاي ءداۋىردىڭ كومپوزيتورى, ءستيلى, باعىت-باعدارى قانداي؟ ديريجەر جەتەكشى رەتىندە سونى وركەستر مۇشەلەرىنە ۇعىندىرىپ, جەتكىزەدى. دالىرەك ايتقاندا, ديريجەر وركەستر ونەرپازدارىنان ءبىر ساتى جوعارى تۇرۋى كەرەك. ديريجەر بولۋ – وڭاي ەمەس. وتە قۇردەلى ماماندىق. ول جان-جاقتى ءبىلىمدى بولۋى قاجەت. ديريجەر نەگىزىنەن قولدىڭ قيمىلىمەن جۇمىس ىستەيدى. ەگەر ونىڭ تەحنيكاسىن بىلمەسەڭ, وركەستردى شاشىپ الاسىڭ. وركەستر – ءارتۇرلى اسپاپتان قۇرىلادى. ونىڭ ادامدار سەكىلدى ءتۇرلى مىنەزى بار. ايتالىق, سيمفونيالىق وركەستر ەرتەدەن قالىپتاستى. وعان شىعارمانى الەمنىڭ بارلىق كومپوزيتورى جازدى. ال قازاق وركەسترىنىڭ قۇرىلعانىنا عاسىر تولعان جوق. سوعان قاراعاندا ءبىزدىڭ وركەستر ءالى جاس. رەپەرتۋارى دا كوپ ەمەس. ارينە, تۋىندىلار جازىلىپ جاتىر. ۇلتتىق قازىنامىزعا اينالعان مىڭداعان كۇي مەن حالىق ءانى وركەسترگە تولىق تۇسكەن جوق. بۇل قىرۋار جۇمىستى تالاپ ەتەدى. ديريجەردىڭ كومپوزيتورلىق قابىلەتى بولعانى دا جاقسى. ويتكەنى كومپوزيتور مۋزىكالىق تۋىندىنىڭ تابيعاتىن تەرەڭ تۇسىنەدى. ءبىر وكىنىشتىسى, بىزدەگى كەيبىر ديريجەرلەر وركەسترگە شىعارما تۇسىرە المايدى. ءوز باسىم وركەسترگە تۋىندىنى دايىنداپ تۇسىرەتىن ديريجەردى جوعارى باعالايمىن. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءبىر مىقتىلىعى – وسىندا. مىسالى, بىزگە كونسەرۆاتوريادا وسى پاننەن كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ, بازارباي جۇمانيازوۆ, ماكالىم قويشىباەۆ سەكىلدى بەلگىلى تۇلعالار ءدارىس بەردى. قازىر جوعارى وقۋ ورنىندا وسى پانگە نازار اۋدارىلسا دەيمىن. سەبەبى بۇل ساباق ديريجەرگە دە, كومپوزيتورعا دا اۋاداي قاجەت.
– كۇيدى وركەسترگە تۇسىرگەندە قاسيەتى تولىق ساقتالا ما؟
– باستىسى, وركەستردە كۇيدىڭ تابيعاتىن ساقتاۋىمىز كەرەك. كۇي – جەكە دومبىرادا قالاي ورىندالسا, وركەستردە سونى ەسكەرگەن ءجون. كۇيدى وركەسترگە ءتۇسىرۋ – باسقا اڭگىمە. ونىڭ وزىنە ءتان گارمونيالىق ۇندەستىگىن تابا ءبىلۋ قاجەت. ماسەلە – وسىندا.
دومبىراشىلار كۇيدى جىلدام تارتۋعا اۋەس
– قازىر كۇيدى زاماناۋي مۋزىكاعا لايىقتاپ تارتادى. بۇعان قالاي قارايسىز؟
– بارلىق شىعارمانى زاماناۋيلاندىرۋعا بولمايدى. وندا تۋىندىنىڭ تابيعاتىن جوعالتامىز. كۇيدىڭ قاسيەتى وزگەرمەۋ قاجەت. كۇي ونەرىن «شەرتپە», «توكپە» دەپ ەكى ۇلكەن داستۇرگە ءبولىپ ءجۇرمىز عوي. بىراق ونىڭ ءوزى بىرنەشە ءداستۇرلى مەكتەپكە اينالعان. ارقا, قاراتاۋ شەرتپەسى – جەكە مەكتەپ. سونداي-اق التاي-تارباعاتاي, ىلە ايماعى, جەتىسۋ ءداستۇرلى كۇي مەكتەپتەرى بار. سىر بويىنداعى كۇي مەكتەبى دە – عاجاپ الەم. باتىس قازاقستانداعى كۇيشىلىك مەكتەپ – ءوز الدىنا ءبىر توبە. اقتوبە ءوڭىرىنىڭ كۇيشىلىك مەكتەبى دە ەشكىمگە ۇقسامايدى. ماڭعىستاۋداعى اداي كۇيلەرى دە بىرنەشە مەكتەپكە ۇلاسقان. وسى شىعارمالاردى وركەسترگە تۇسىرگەندە بۇل ءداستۇرلى مەكتەپتەردىڭ ەرەكشەلىگى ەسكەرىلگەنى دۇرىس.
– ءبىز وسىنى ساقتاپ ءجۇرمىز بە؟
– قازاقتا شەبەر دومبىراشىنى كۇيشى دەپ اتاعان. ولار ءار شىعارمانى ورىنداعاندا ءوز ءداستۇرلى مەكتەبىنىڭ ءيىرىمىن شەبەرلىكپەن جەتكىزگەن. وكىنىشكە قاراي, قازىر كەيبىر كۇيشىلەر بارلىق ءداستۇرلى مەكتەپتىڭ تۋىندىسىن بىركەلكى ورىنداپ جۇرگەنىن كورەمىز. ولاردىڭ ەرەكشەلىگىنە بويلامايدى. شىنداپ كەلگەندە, ءار ءوڭىردىڭ ءوز مانەرى بار. كەيبىر دومبىراشىلار كۇيدى شەبەر ورىندايدى. الايدا ولار ءار كۇيشىلىك مەكتەپتىڭ قاعىسى مەن پەرنەدەگى ساۋساق باسۋ داستۇرىنە ءمان بەرمەيدى. ايتالىق, قۇرمانعازى مەن داۋلەتكەرەيدىڭ شىعارمالارىن «توكپە كۇي» دەپ ءتۇسىنىپ, ءبىر باعىتتا تارتادى. ماسەلەن, داۋلەتكەرەي بولسا اقسۇيەك وتباسىنان شىققان. قۇرمانعازى سەكىلدى ەل ارالاپ, ونەر كورسەتىپ جۇرمەگەن. مىنەزىندە بەكزاتتىق بار. وتارشىلدىق ساياساتتىڭ قانداي ەكەنىن كوزبەن كورىپ, ءبىلىپ وتىرسا دا ەل مۇڭىن اشىق ايتا الماعان. ونى شىعارماسىندا تۇسپالمەن جەتكىزگەن. كۇيشىلەر وسىنى ەسكەرگەنى ابزال. كەيبىر دومبىراشىلار نەگىزىنەن كۇيدى وتە جىلدام تارتۋعا اۋەس. كۇي – قازاقتىڭ بولمىسى. مىسالى, دينا شەشەمىزدىڭ ورىنداۋىنداعى كۇيلەردى تىڭداعاندا ونىڭ قوڭىر ءۇنى مەن شەبەرلىگىنە ءتانتى بولاسىڭ.
– موڭعوليانىڭ ۇلان-باتىر قالاسىندا ەكى جىل قىزمەت ىستەپسىز. وعان قالاي بارىپ ءجۇرسىز؟
– 1978 جىلى قۇرمانعازى كونسەرۆاتورياسىن تامامداعاننان كەيىن وسىندا دومبىرا كافەدراسىنا وقىتۋشىلىققا قالدىردى. 1979 جىلدىڭ كۇزىندە كونسەرۆاتوريا رەكتورى عازيزا جۇبانوۆاعا ءبىزدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنە كسرو مادەنيەت مينيسترلىگى جىبەرگەن ارنايى حات كەلەدى. وندا موڭعولياعا ءبىر مۋزىكانت, ول ءارى ديريجەر ءارى ءبىر اسپاپتا ورىنداۋشى بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويىلعان.
وسىعان بايلانىستى كوميسسيا قۇرىلىپ, وعان 5-6 مۋزىكانتتى شاقىردى. سولاردىڭ ىشىنەن مەنى ۇسىندى. ول جىلدارى موڭعوليا استاناسى – ۇلان-باتىردا مۋزىكالىق جوعارى وقۋ ورنى جوق ەكەن. كوللەدج عانا بار. سوندا كەڭەس وداعىنان بارعان وتىزعا جۋىق مامان جۇمىس ىستەدى. مەن سوندا كوللەدج تۇلەكتەرىنە موڭعولداردىڭ حالىق اسپابىنان ساباق بەردىم. سونىمەن بىرگە 50-دەن استام مۇشەسى بار ستۋدەنتتەر وركەسترىن باسقاردىم. ونىڭ قۇرامىندا حور مەن بيشىلەر توبى بولدى. وسى ونەر ۇجىمىمەن ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى كونتسەرتتەرگە قاتىستىق. كامەرالىق وركەستر قۇرىپ, سوعان جەتەكشىلىك ەتتىم. جەرگىلىكتى كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارىن وركەسترگە ءتۇسىردىم. موڭعوليادا ەكى جىل قىزمەت ىستەدىم. سودان كەيىن ءوزىم سۇرانىپ, ەلگە ورالدىم. ۇلان-باتىردا تۇراتىن قانداستارمەن دە جاقىن ارالاستىم. كەيىن مەن وقىتقان موڭعول ستۋدەنتتەرى الماتىعا كەلىپ, قۇرمانعازى كونسەرۆاتورياسىندا ءبىلىم الدى.
– قۇرمانعازى وركەسترىنە كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ كەلگەندە العاش قىلقوبىز, شەرتەر اسپابىن جەكە توپ رەتىندە ەنگىزىپسىز. وسىعان توقتالا كەتسەڭىز.
– جالپى قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىن بولات سارىباەۆ جان-جاقتى زەرتتەدى. ول كىسى وسى اسپاپتاردى وركەسترگە ەنگىزۋدى ۇسىندى. بىراق كەيبىر مۋزىكا ماماندارى «بۇل اسپاپتار ءالى دامىماعان» دەپ وعان قارسى شىقتى. بۇل تۋرالى سول جىلدارى مەرزىمدى باسپاسوزدە ءبىراز ماقالا جاريالاندى. موڭعوليادان كەلگەننەن كەيىن مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ جاسالۋى جانە بۇراۋىمەن اينالىسا باستادىم. كونسەرۆاتوريادا «اسەمقوڭىر» اتتى ەكسپەريمەنتتىك وركەستر قۇردىم. وعان وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردى تارتتىم. وسى جىلدارى شەرتەر, سازسىرناي, قىلقوبىز اسپاپتارى ەلىمىزدەگى بىرقاتار انسامبلگە ەندى. 1982 جىلى نۇرعيسا تىلەنديەۆ «وتىرار سازى» وركەسترىن قۇرعاندا ءبىراز كونە اسپاپتاردى ەنگىزگەن بولاتىن. الدىمەن شەرتەر اسپابىن كونسەرۆاتورياعا ءپان رەتىندە وقىتۋدى قولعا الدىم. ول كەزدە دومبىرا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەدىم.
90-جىلداردىڭ باسىندا باشقۇرتستاننان ەشمۇرات ەلباقوۆ ەسىمدى ونەرپاز كەلدى. قۋرايدى كەرەمەت تارتادى. سول قۇرمانعازى كونسەرۆاتورياسىندا وقىعىسى كەلەتىنىن ايتتى. وقۋعا ءتۇستى. قۋراي اسپابى سىبىزعىعا ۇقسايدى. وسى جىگىت «اسەمقوڭىر» انسامبلىندە ونەر كورسەتتى. ءبىر جىلى كونسەرۆاتورياعا مەملەكەتتىك كوميسسياعا بۇرىنعى مادەنيەت ءمينيسترى, ءوزى دومبىراشى جەكسەنبەك ەركىمبەكوۆ توراعا بولىپ كەلدى. سول كىسى ەشمۇراتتىڭ قۋرايدى تارتقانىن كوردى. تاڭعالدى. كەيىن ول ەلىنە كەتىپ قالدى. ءۇي ماسەلەسىن شەشىپ بەرە المادىق. وسى كوميسسيا بارىسىندا جەكسەنبەك اعامەن سويلەسىپ, سىبىزعى, سازسىرناي, جەتىگەن اسپابىن كونسەرۆاتورياعا فاكۋلتاتيۆتىك ساباق رەتىندە ەنگىزگىم كەلەتىنىن ايتتىم. ول كىسى بىردەن قولدادى. كەيبىر وقىتۋشىلار «بۇل ءالى جەتىلمەگەن اسپاپتار» دەپ قارسىلىق تانىتتى. كەيىن بۇل مۋزىكالىق اسپاپتاردى قۇرمانعازى وركەسترىنە توپ قىلىپ ەنگىزدىم.
ءتورت ىشەكتى قوبىزدىڭ ماسەلەسى
– قازاق وركەسترىندە ءالى دە جەتىلدىرەتىن قانداي اسپاپ بار دەپ ويلايسىز؟
– كەزىندە احمەت جۇبانوۆ قوبىزدى ءۇش ىشەكتى ەتىپ جاسادى. ونىڭ ەكى ىشەگى تارامىس بولادى دا, ءۇشىنشىسى سىم ىشەكتەن جاسالعان. كەيىن ءتورت ىشەكتى قوبىز پايدا بولدى. وسى اسپاپقا مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىندا كلاسس اشىلدى. ونى ەلىمىزگە بەلگىلى قوبىزشىلار ءبىتىردى. بۇل ءتورت ىشەكتى قوبىز العاشىندا قۇرپىن ساقتادى. كەيىن قۇرپى سكريپكاعا ۇقساپ كەتكەننەن كەيىن, دىبىسى شىڭىلتىر بولىپ وزگەردى. ءتورت ىشەكتى قوبىزدى ورىنداۋشىلاردىڭ تەحنيكالىق جاعىنان شەبەرلىگى وسكەنىمەن, ونداعى ۇلتتىق بوياۋىمىزدى جوعالتىپ الدىق. وسى اسپاپتىڭ ماسەلەسى مەنى تولعاندىرادى. ءتورت ىشەكتى قوبىزدى «سىم قوبىز» دەپ اتايمىن. سەبەبى – ىشەگى سىم. كەڭەس داۋىرىندە قازاقتىڭ ەكى ىشەكتى قىلقوبىزى جويىلىپ كەتە جازدادى عوي. ەندى وسى قوبىزدى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كورنەكتى كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆ كونسەرۆاتورياعا باسشىلىققا كەلگەننەن كەيىن داۋلەت مىقتىباەۆ پەن جاپپاس قالامباەۆتى شاقىرىپ الىپ, قىلقوبىز كلاسىن اشىپ بەردى. سونىڭ ارقاسىندا بۇل اسپاپ بۇگىنگى جوعارى دەڭگەيگە جەتتى.
مەنى قازىرگى ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ جاسالۋ ساپاسى ويلاندىرادى. سەبەبى وسى باعىتتى دامىتۋ ماقساتىندا عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعى بار شەبەرحانا اشىلۋى قاجەت دەپ سانايمىن.
– تانىمال كومپوزيتورسىز. قانشاما كولەمدى شىعارما جازدىڭىز. بىراق مەملەكەت تاراپىنان سىزدەرگە قولداۋ بار ما؟
– بۇگىنگى تاڭدا كاسىبي كومپوزيتورلارعا سۇرانىس از. بۇرىن كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مۇشەسى ءارتۇرلى كاسىبي ونەر ۇجىمدارىنان مۋزىكالىق شىعارماعا تاپسىرىس الىپ, سولاي جۇمىس ىستەيتىن. وعان قالاماقىنىڭ ءتيىستى پايىزى الدىن-الا تولەنەتىن. تۋىندى كوركەمدىك كەڭەستە تالقىلانادى. سودان كەيىن ورىندالىپ, تىڭدارمانعا جەتەتىن. بۇگىندە ونداي تاپسىرىس جوق. كوركەمدىك كەڭەس تە جوق. كاسىبي كومپوزيتورلارعا ارنالعان بايقاۋلار دا از. قولداۋ دا كەمشىن. ناسيحات تا جەتىسپەيدى.
– ەلدىڭ بەلگىلى ازاماتى رەتىندە ءسىزدى قوعامداعى قانداي ماسەلە الاڭداتادى؟
– بۇگىندە جاس ۇرپاق ۇلتتىق تاربيەدەن الىستاپ بارادى. وسىعان مەنىڭ جۇرەگىم اۋىرادى. ۇلتتىق تاربيە – قازاقىلىعىمىزدىڭ بەرىك تۇعىرى. ودان ايىرىلساق, بولمىسىمىزدان اجىرايمىز. ەرتەدە اكە-شەشەمىز «ۇيات بولادى» دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتاتىن. بۇل ءسوزدى دە ءبىرازدان بەرى ەستىمەدىم. حالقىمىز ۇيات پەن وبال-ساۋاپتىڭ قادىرىن جاقسى بىلگەن. قازىر وسى ۇعىمنىڭ ءمانى ارزانداپ كەتتى. ءبىر جىلى گاسترولدىك ساپارمەن الىس اۋىلعا كەلدىك. قاسىمدا ەكى-ءۇش جىگىت بار, ورتالىق كوشەمەن كەلە جاتىرمىز. اناداي جەردە جولدان ءۇش-ءتورت اپا ءوتىپ بارادى. ءبىزدى كورىپ توقتاپ قالدى. ولارعا جاقىنداعاننان كەيىن: «اپالار, نەگە وتە بەرمەدىڭىزدەر؟» دەپ ەدىك, «ەر ادامدار كەلە جاتقاننان كەيىن الدارىڭىزدى كەسىپ وتپەيىك دەپ تۇرمىز», دەدى. قانداي ونەگە! قۇرمانعازى وركەسترىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە اعا-اپالار دەگەن كەڭەس قۇردىم. وندا ۇجىمداعى ۇلكەندەر جاستارعا قازاقى ءتالىم-تاربيەنىڭ قاسيەتىن ءتۇسىندىردى.ەلوردالىق فيلارمونياعا كەلگەندە دە وسى كەڭەستى قايتا قولعا الدىم. شىنىندا, قازىرگى جاستاردىڭ كوزقاراسى باسقاشا. سەبەبى وسكەلەڭ زاماننىڭ تانىم-تۇسىنىگى دە بولەك. ءبىز وسىنى ۇعا ءبىلۋىمىز كەرەك. ۇلتتىق تاربيەنى جاڭعىرتۋدىڭ ءتۇرلى جولى بار. سونى جاستاردىڭ ساناسىنا سىڭىرە بىلسەك, ۇتارىمىز مول. قازىر الەم قۇبىلىپ تۇر. باستىسى, ەلىمىزدىڭ اماندىعى مەن تىنىشتىعىن تىلەيمىن!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ازامات ەسەنجول,
«Egemen Qazaqstan»
