پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قوستاناي وبلىسىندا بولدى
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قوستاناي وبلىسىنداعى ساپارىن رەسەيمەن شەكاراداعى “قايراق” كەدەن بەكەتىنەن باستادى.
وندا ۇكىمەت باسشىسى كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى كەدەن, شەكارا جانە سالىق قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسىمەن جاقىنىراق تانىستى. قوستاناي قالاسىنان 170 شاقىرىم جەردەگى قارابالىق اۋدانىندا ورنالاسقان “قايراق” كەدەن بەكەتى شەكارادان جۇك وتكىزۋ ماڭىزىنا قاراي ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ءۇشتىككە كىرەدى. رەسەيمەن شەكاراداعى 300 شاقىرىم اۋماقتى قاداعالايدى. بۇل كەدەن بەكەتىنەن تەك جۇك كولىكتەرى عانا ەمەس, كۇنىنە قىرىق شاقتى جولاۋشىلار اۆتوبۋسى جانە ءجۇزدەگەن جەڭىل كولىكتەر وتەدى. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى “قايراق” كەدەن بەكەتىندەگى جۇمىستىڭ دا جاڭاشا ۇيىمداستىرىلۋىن تالاپ ەتتى. قازىر جۇك كولىكتەرى بۇرىنعىداي بەكەتتە ءيىرىلىپ تۇرمايدى, تەز ءوتىپ جاتىر. ال جولاۋشى ازاماتتار تەكسەرۋگە بايلانىستى ءسال ايالدايدى.
– قازاقستان – تاۋەلسىز مەملەكەت. سوندىقتان شەكاراداعى ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇمىستار سول كۇيىنشە اتقارىلادى, بۇگىنگى ءسوز تەك كەدەنگە عانا قاتىستى بولادى, – دەدى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ. كەزدەسۋدە ۇكىمەت باسشىسىنا قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قوزى-كورپەش كاربوزوۆ, قارجى مينيسترلىگى سالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى داۋلەت ەرعوجين جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تالعات ەسەتوۆ كەدەن وداعى جاعدايىنداعى جۇزەگە اسىپ جاتقان جۇمىستاردى بايانداپ بەردى.
– كەدەن وداعى شارتىنا سايكەس ءبىرىنشى شىلدەدەن باستاپ كەدەن بەكەتىنەن وتەتىن جولاۋشىلار مەن جۇك كولىكتەرى دەكلاراتسيا تولتىرمايدى, ولاردى ەسەپكە الىپ, تىركەيمىز دە وتكىزەمىز. كەدەندىك 12 باقىلاۋ ءتۇرىنىڭ قازىر 9-ى قالدى. جىل اياعىنا دەيىن ولاردى ساتىلاپ ازايتامىز دا, 2011 جىلدىڭ باسىندا جۇكتەر مەن جولاۋشىلاردى تۇگەلدەي كەدەرگىسىز وتكىزۋگە كوشەمىز, – دەدى قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قوزى-كورپەش كاربوزوۆ.
كەدەن جۇمىسىمەن تانىسقاننان كەيىن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىنە قىسقا سۇحبات بەردى.
– مەن كەدەن وداعىنا كىرۋىمىزگە بايلانىستى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن رەسەي شەكاراسىنداعى “قايراق” بەكەتىنىڭ جۇمىسىن ءوزىم كورىپ, تانىسۋ ءۇشىن كەلدىم. جاڭا تالاپتاعى جۇمىس جامان ۇيىمداستىرىلماعان سەكىلدى. ادامدار كەدەن وداعى بەرگەن تيىمدىلىك پەن قولايلىلىقتى سەزىنۋگە ءتيىس. ءىستىڭ و باستاعى ماقساتى دا وسى, – دەدى كارىم ءماسىموۆ.
كەدەن وداعى شەڭبەرىندە جۇمىستار ەندى باستالدى. مۇنىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن بيزنەسكە تيىمدىلىگىنىڭ بولاتىنى ايتىلىپ جاتىر. ال كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى قازاقستاندا قانداي دا ءبىر پروبلەمالار تۋىنداۋى مۇمكىن بە؟ بريفينگتە ۇكىمەت باسشىسىنا جۋرناليستەر وسىنداي ساۋال قويدى.
– كەدەن وداعى – بۇل قوعامداعى جاڭا كورىنىس, جاڭا ءىس. وسى كەزگە دەيىن ونىڭ بارلىق زاڭنامالىق نەگىزى جاسالدى, ياعني كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. دەگەنمەن بارلىعى قاعازدا ءمىنسىز, ال ومىردە كەدىر-بۇدىر بولىپ جاتسا, بۇل ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن دە, ادامدار ءۇشىن دە وڭايعا سوقپايدى. سوندىقتان شەكارا, كەدەن قىزمەتتەرى باسشىلارى بىرلەسىپ, پروبلەمالاردى دەر ۋاقىتىندا انىقتاپ, ونىڭ دەر ۋاقىتىندا وڭ شەشىمىن ىزدەستىرۋىمىز كەرەك. كەدەن وداعىنداعى ارىپتەستەرمەن بىرىگىپ انىقتالعان پروبلەمالاردىڭ يلەۋىن قاندىرعانىمىز ابزال, – دەدى كارىم ءماسىموۆ.
ۇكىمەت باسشىسى “بىلمەگەن جەردىڭ وي-شۇقىرى كوپ” دەگەندەي, كەدەن وداعىنىڭ العاشقى كەزىندە شيكىلى-ءپىسىلى ساتتەر بولۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. ازىرگە كەتكەن قاتەلىكتەردى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى, كوش جۇرە تۇزەلەدى دەگەن سەنىم بار. دەگەنمەن, پرەمەر-مينيستر كەدەن وداعىنىڭ ۇتىمدى جاقتارىن ادامدار مەن بيزنەس سالاسى سەزىنۋى كەرەكتىگىن ناقتىلاپ قويدى. سونىمەن قاتار كارىم ءماسىموۆ تاجىريبە جيناقتالعاسىن, كەدەن وداعىنداعى ءارىپتەستەرمەن ەكى جاقتى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
مۇنان كەيىن كارىم ءماسىموۆ وبلىس ورتالىعىنداعى “قوستاناي سۋ” مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنا باردى. وندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور مەيەستر ۇكىمەت باسشىسىن قالانى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىستىردى. بۇرىن قالا جەراستى سۋىن پايدالاناتىن, قازىر تۇرعىندار مەن كاسىپورىندارعا بەرىلەتىن سۋدىڭ 80 پايىزى اشىق سۋ قويماسىنان دا, قالعانى سكۆاجينالاردان الىنادى. اۋىز سۋ ءتاريفىن نەگىزسىز وسىرمەۋ ءۇشىن وبلىستا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
قوستاناي قالاسى تابيعي گازبەن جىلىتىلادى. “كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا” دەگەندەي, سىرتتان الىناتىن كوگىلدىر وتىننىڭ باعاسى تۇرعىندار ءۇشىن دە امالسىز وزگەرىپ وتىرادى. وسىعان بايلانىستى ۆيكتور مەيەستر ءتاريفتى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن سۋبسيديا بولسا دەگەندى جەتكىزدى ۇكىمەت باسشىسىنا. كارىم ءماسىموۆ بۇل ماسەلەنىڭ الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەتتە قارالاتىندىعىن ايتتى.
جىل باسىنان بەرى وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءبىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنى ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن. بۇل ۇكىمەت باسشىسى قوستاناي قالالىق پەرزەنتحاناسىنا كەلگەندەگى اڭگىمە جەلىسىنە اينالدى. الدىمەن جاڭا جۇيەنىڭ تالابى بويىنشا بارلىق اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار اككرەديتاتسيادان ءوتتى. وعان جوندەۋدەن وتكەن, ناۋقاستارعا قىزمەت كورسەتۋگە بارلىق الەۋمەتتىك جاعداي جاسالعان ەمدەۋ مەكەمەلەرى عانا جاۋاپ بەرە الادى. وبلىستا وسىعان سايكەس بارلىق اۋداندىق اۋرۋحانالار مەن فاپ-تاردا جوندەۋ جۇرگىزىلدى. كەزدەسۋدە مەڭدىعارا اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى انۋاربەك احمەتوۆ اۋىلدىق جەردەگى جاڭا جۇيەنىڭ قادامىن بايانداپ بەردى. العاشقى ەكى ايدا قيىن بولعانىمەن, قازىر دارىگەرلەر دە, تۇرعىندار دا بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن ءتۇسىنىپ كەلەدى. سوڭعى ەكى ايدا ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جاقساردى.
دارىگەرلەردى تىڭداپ بولعاننان كەيىن كارىم ءماسىموۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءمىندەتتەرگە توقتالدى.
– الداعى بەس جىلدا وسى بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەمەن جۇمىس ىستەيمىز جانە ونىڭ ەڭ ءتيىمدى جاقتارىن جەتىلدىرەتىن بولامىز, – دەدى كارىم ءماسىموۆ.
سالاعا بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قىرۋار اقشانىڭ 80 پايىزى تۋبەركۋلەز, جۇرەك-قان تامىرلارى, جاراقات سياقتى اۋرۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرىن ەمدەۋگە عانا كەتەدى ەكەن. قارجىنى ءتيىمدى جۇمساۋ ءۇشىن وسىنداي كەڭ تاراعان اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ الدىن الۋدى, پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى ۇكىمەت باسشىسى.
– ونىڭ ەڭ جاقسى جولى – سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ, – دەدى كارىم ءماسىموۆ. – سول ءۇشىن سپورت, اۋلا كلۋبتارىنىڭ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك. بۇل ورايدا وتباسى, مەكتەپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, سپورت, مادەنيەت سالالارى اتقاراتىن ىستەر ءبىر ارناعا توعىسادى.
جاقىندا عانا قوستاناي اۋدانىندا “قاراسۋ-ەت” قاساپحاناسى جانە ەت وڭدەۋ كەشەنى اشىلعان بولاتىن. پرەمەر جاڭا كاسىپورىندا دا بولدى. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبامەن سالىنعان كاسىپورىن جىلىنا 5,4 مىڭ توننا ەت وندىرەدى. وسىندا جينالعان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرىمەن كەزدەسۋىندە كارىم ماسىموۆكە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇرقانوۆ بيىلعى جىلدىڭ قۇرعاقشىلىعىنا بايلانىستى جەمشوپ دايىنداۋدىڭ قيىندىعىن جەتكىزدى. اسىرەسە, جەكە سەكتورداعى مالدىڭ امالسىزدان پىشاققا ىلىنەتىن ءتۇرى بار. تونناسى 15-20 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن ءشوپتى قالاي الارىن ءبىلمەي اۋىلداعى اعايىن اڭتارىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى جينالعاندار جەمشوپكە مەملەكەتتەن سۋبسيديا سۇرادى. كارىم ءماسىموۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قۇرعاقشىلىققا بايلانىستى جەمشوپ دايىنداۋ ءۇشىن شارۋالارعا سۋبسيديا بەرۋ ماسەلەسىن قاراۋدى تاپسىردى.
– جەمشوپ بولماعان سوڭ مالدىڭ باسى كەميدى. بۇل ماڭىزدى پروبلەما. ونى ءبىز شەشەمىز دەپ ويلايمىن, – دەدى ول.
مۇنان كەيىن پرەمەر-مينيستر مىنگەن تىكۇشاق ارقالىق قالاسىنا بەتتەدى. وندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ باعدارلاماسى تولىققاندى بولدى. ول “قايرات” سپورت كەشەنىنە, ى.التىنسارين اتىنداعى مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنا باردى. سودان كەيىن تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسىنىڭ ءوندىرىس ايماعىندا بولدى.
كارىم ءماسىموۆ “قايرات” سپورت كەشەنىندە ارقالىقتىقتارعا سالاماتتى ءومىر سالتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاقسى جاعداي جاسالعاندىعىنا كۋا بولدى. مۇندا جاس بوكسشىلاردى بەلگىلى بوكسشى بولات ءجۇمادىلوۆ باۋليدى. ۇكىمەت باسشىسى ونى اڭگىمەگە تارتتى. بولات كاسىپكەر ق.بورانباەۆتىڭ شاقىرتۋىمەن ارقالىقتا بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋ ءۇشىن ارنايى كەلىپ جۇمىس ىستەۋدە. پرەمەر-مينيستر بوكسشىعا تابىستار تىلەدى.
ى.التىنسارين اتىنداعى ارقالىق پەداگوگيكا ينستيتۋتى – تورعاي ءوڭىرىن پەداگوگ ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان وقۋ ورنى. سوڭعى ەكى جىلدا مۇندا وڭ ءوزگەرىستەر بولدى. ينستيتۋت عيماراتىن ارالاعان كارىم ءماسىموۆ وقۋ ورنىنىڭ باي ماتەريالدىق بازاسى مەن جوندەۋ جۇمىستارىن كوردى. پرەمەر-مينيستر قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارى الدىندا دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلۋ ماقساتى تۇرعاندىعىن ايتتى. وقىتۋشىلار ۇجىمى وقۋ ۇدەرىسىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, جەتىستىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانسا عانا ولاردىڭ ساپالى ءارى بىلىكتى جاس ماماندار دايىنداي الاتىنىن ەسكەرتتى. وسى ينستيتۋتتىڭ سوڭعى جىلدارى ايقاي-شۋدان ادا بولىپ, دامۋ جولىنا تۇسۋىنە كوپ ەڭبەك ەتكەن رەكتور جاسۇلان شايمەردەنوۆتىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن جاساعان شارتى اياقتالىپ كەلەدى. ءبىلىم ورداسىنىڭ جاس وقىتۋشىلارى پرەمەر-مينيسترگە رەكتوردى وزدەرىندە قالدىرۋعا ءوتىنىش ايتتى.
– يگىلىكتى ىستەر تىندىرىپ وتىرعان جەردەن رەكتوردى قوزعاي بەرۋدىڭ دە ءجونى بولا قويماس, سوندىقتان وتىنىشتەرىڭىز ورىندالدى دەپ ءبىلىپ, مەنىڭ قۇتتىقتاۋىمدى قابىل الىڭىزدار, – دەدى كارىم ءماسىموۆ.
وسى كەزدەسۋدە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ارقالىقتىقتارعا “ارقالىق-شۇباركول” تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى تۇسەتىندىگى تۋرالى اقجولتاي حابارىن جەتكىزدى. ۇكىمەتتە قارالىپ جاتقان جوبا بويىنشا ەندى ارقالىق كولىك تۇيىعىنان ترانزيتتىك بەكەتكە اينالماق.
وسى كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ارقالىق قالاسىنىڭ قيىن ۋاقىتتى ارتقا تاستاۋىنا ۇكىمەتتىڭ بەرىپ وتىرعان كومەگىنە راحمەت ايتتى. ارقالىق قازىر باياعىداي قىستا بۇرسەڭدەپ توڭىپ وتىرمايدى, جىلۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپقان. سوڭعى جىلدارى ەكى كوممۋنالدىق ءۇي بەرىلدى, بيىل تاعى دا ءبىر ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلادى. ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردان ارقالىق تا سىرت قالىپ وتىرعان جوق, سونىمەن قاتار “ارقالىق-تورعاي” تاس جولى توسەلىپ جاتىر.
تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى ۆيكتور رودين كاسىپورىنداعى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەرمەن قوناقتاردى تانىستىردى. كارىم ءماسىموۆ كەنشىلەرمەن كەزدەسكەندە ۇكىمەتتىڭ ارقالىق قالاسىن قارجى-كومەگىنسىز قالدىرمايتىنىن ايتتى. ال ارقالىقتىقتاردىڭ ءمىندەتى پرەزيدەنت العا قويىپ وتىرعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا بارىنشا ۇلەس قوسۋ بولماق.
ارينە, ۇكىمەت باسشىسىنا قاي وبلىستا دا الدىمەن ءتاۋىر جۇمىستى كورسەتۋگە تىرىساتىنى تۇسىنىكتى. ك.ق.ءماسىموۆتىڭ ءوز پىكىرىن ءوز كورگەندەرى بويىنشا ايتاتىنى دا تۇسىنىكتى. بىراق ءبىز وبلىستا اتقارىلعان ىستەر بارشىلىق ەكەنىمەن بىرگە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە از ەمەستىگىن جاقسى بىلەمىز. نەگىزگى نازار دا وسى ماسەلەلەرگە اۋدارىلۋعا ءتيىس. توقمەيىلسۋشىلىك جارعا جىقتىرماي قويمايتىنىن مۇنداعى باسشىلار دا بىلەرىنە سەنگىمىز كەلەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
