كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
جاڭا جۇيەنىڭ باستى ماقساتى – ءىرى بانكتەرگە عانا ەمەس, نارىققا ەندى قادام باسقان قاتىسۋشىلارعا دا مۇمكىندىك بەرۋ. مەملەكەت بانك سەكتورىندا تەڭگەرىمدى ورتا قالىپتاستىرعىسى كەلەدى. ياعني ءار بانك مۇمكىندىگى مەن تاۋەكەل دەڭگەيىنە سايكەس جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. بۇل قاعيدا حالىقارالىق تاجىريبەدە بۇرىننان قولدانىلىپ كەلەدى. رەسەيدە, ليتۆادا, سينگاپۋردا, اقش-تا شاعىن بانكتەرگە ارنايى بازالىق ليتسەنزيا بار. ال ەۋروپالىق وداقتا, ۇلىبريتانيادا, شۆەيتساريادا, جاپونيادا بىرىڭعاي ليتسەنزيا بولعانىمەن تالاپتار تەپە-تەڭ ساقتالادى.
ليتسەنزيانىڭ 2 ءتۇرى بانكتەرگە رۇقسات ەتىلەتىن وپەراتسيالاردىڭ اۋقىمىمەن ءارى باقىلاۋ تالاپتارىنىڭ قاتاڭدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. بازالىق ليتسەنزياسى بار بانكتەرگە ناقتى شەكتەۋلەر قاراستىرىلعان. مۇنداي بانكتەر اكتيۆتەرىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى 500 ملرد تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك. ال مەنشىكتى كاپيتالدىڭ ەڭ از مولشەرى 10 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە بەلگىلەنۋى جوسپارلانىپ وتىر. بۇل كورسەتكىشتەر زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەر ارقىلى ناقتىلانادى. سونىمەن قاتار بازالىق ليتسەنزياسى بار بانكتەرگە تاۋەكەلدى ازايتۋ ماقساتىندا قوسىمشا شەكتەۋلەر قويىلادى. اتاپ ايتقاندا, بەيرەزيدەنتتەرگە جانە ۇلەستەس تۇلعالارعا نەسيە بەرۋگە تىيىم سالىنادى. بۇل تالاپ شاعىن بانكتەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ەنگىزىلىپ وتىر.
بازالىق ليتسەنزيا اياسىندا قاداعالاۋ ءتارتىبى دە جەڭىلدەتىلەدى. كىشىگىرىم بانكتەرگە پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەر تومەندەتىلەدى. ولاردى تەكسەرۋ جيىلىگى ازايادى. جىل سايىنعى ەسەپ تاپسىرۋ سانى قىسقارادى. ينسپەكتسيا جۇرگىزۋ تالاپتارى دا جۇمسارادى. مۇنىڭ بارلىعى شاعىن بانكتەردىڭ ارتىق اكىمشىلىك سالماقتان بوساپ, نەگىزگى قىزمەتىنە كوڭىل بولۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ال امبەباپ ليتسەنزياسى بار بانكتەر كەڭ كولەمدە وپەراتسيا جۇرگىزە الادى. ولار ءىرى اكتيۆتەرمەن جۇمىس ىستەيدى, بانك نارىعىنداعى نەگىزگى قارجىلىق قىزمەتتەردى اتقارادى جانە قاداعالاۋ تالاپتارى دا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالادى.
جاڭا زاڭ تەك ليتسەنزيا ماسەلەسىمەن شەكتەلمەيدى. جاڭا زاڭدا بانك سەكتورىن رەتتەۋگە قاتىستى بىرقاتار وزگەرىس قاراستىرىلعان. وزگەرىستەر 3 نەگىزگى باعىتقا توپتاستىرىلعان. ءبىرىنشىسى – كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دامىتۋ. ەكىنشىسى – رەتتەۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ. ءۇشىنشىسى – قولدانىستاعى نورمالاردى وڭتايلاندىرۋ. بۇل باعىتتاردىڭ بارلىعى بانك جۇيەسىندەگى اشىقتىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا ارنالعان.
زاڭ اياسىندا تاۋەلسىز ديرەكتورلار ينستيتۋتىن كۇشەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. تاۋەلسىز ديرەكتورلاردىڭ شەشىمدەرى شىنىمەن وبەكتيۆتى بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قوسىمشا تالاپتار ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىندا وتىرۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى 9 جىل دەپ بەلگىلەنەدى. بۇل ءبىر ادامنىڭ ۇزاق جىلدار بويى ءبىر بانكتە ىقپالىن ساقتاپ قالماۋى ءۇشىن قاجەت.
تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس – بانكپەن ەرەكشە قاتىناستا بولاتىن تۇلعالار تىزىمىنە قاتىستى. حالىقارالىق قارجىلىق ەسەپتىلىك ستاندارتتارىنا سايكەس بۇل تىزبە كەڭەيتىلەدى. ياعني بانكپەن تىعىز بايلانىسى بار ادامدار مەن ۇيىمدارعا باقىلاۋ كۇشەيەدى. بۇل شەشىم قارجىلىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا باعىتتالعان. اكتيۆتەر ماسەلەسىنە دە ناقتى شەكتەۋ ەنگىزىلەدى. ەگەر بانك توبىنىڭ بالانسىندا ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىك بولسا, ول 3 جىلدان ارتىق ساقتالماۋعا ءتيىس. مۇنداعى ماقسات اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تەزىرەك قايتارۋ.
زاڭدا ءۋاجدى پايىمداۋ تەتىگىن قولدانۋ دا كەڭەيتىلەدى. بۇل دەگەنىمىز – قاداعالاۋ كەزىندە تەك فورمالدى تالاپتارعا ەمەس, ناقتى جاعدايعا قاراي شەشىم قابىلداۋ. وسىعان بايلانىستى تاۋەكەلدەر, ىشكى اۋديت جانە كومپلاەنس بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارىنا ناقتى تالاپتار بەلگىلەنەدى. اتالعان بولىمشەلەر بانك ىشىندەگى ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىككە جاۋاپ بەرەدى.
