سۋرەت: kyn.kz
قازاقتىڭ ساياسي-تاريحي داستۇرىندە قۇرىلتاي ۇجىمدىق تالقىلاۋ, كەلىسىمگە كەلۋ جانە قابىلدانعان شەشىمدەردى زاڭداستىرۋمەن استاسادى. وسى اتاۋدى كەڭەسشى سيپاتىنداعى ەمەس, مىندەتتى زاڭدار قابىلدايتىن ورگانعا بەرۋ ۇلتتىق ساياسي ءداستۇردى قازىرگى زامانعى وكىلدى دەموكراتيامەن ۇشتاستىرۋعا دەگەن ۇمتىلىستى بىلدىرەدى. تاريحي اتاۋلاردى قولدانۋ دا الەمدىك تاجىريبەدە كەڭ تارالعان.
قۇرىلتايداعى زاڭ قابىلداۋدىڭ ءۇش كەزەڭنەن تۇراتىن ءتارتىبى دە ەرەكشە نازار اۋدارتادى. ۇسىنىلىپ وتىرعان مودەل بويىنشا زاڭ جوباسى الدىمەن جالپى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان ماقۇلدانادى, كەيىن تۇزەتۋلەر جان-جاقتى تالقىلانىپ, ناقتىلانادى, سودان سوڭ عانا زاڭ تۇپكىلىكتى قابىلدانادى. ياعني ەكى پالاتالى جۇيەدەگىدەي ۇزاق بيۋروكراتيالىق تىزبەكتەن وتپەيدى. مۇنداي ءتاسىل كوپتەگەن ءبىر پالاتالى پارلامەنتتەرگە ءتان. ناتيجەسىندە, زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسى شەشىم قابىلداۋ كەزەڭدەرىن ناقتى ءبولۋ ارقىلى جەدەلدەيدى, ال زاڭنامانىڭ ساپاسى مەن بولجامدىلىعى باسىمدىققا يە بولادى.
دەپۋتاتتار سانىن 145-پەن شەكتەۋ ۇسىنىلدى. بىراق پارلامەنت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى دەپۋتاتتار سانىنا عانا ەمەس, وكىلەتتىكتەردىڭ ناقتى بولىنۋىنە, زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ كاسىبيلەنۋىنە بايلانىستى. وسى كونتەكستە پرەزيدەنتتىك كۆوتانى الىپ تاستاۋ – پارلامەنتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق دەربەستىگىن كۇشەيتەتىن ماڭىزدى قادام. سونىمەن قاتار ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۆوتالاردىڭ ساقتالۋى الەۋمەتتىك تەڭدىك مەن ينكليۋزيۆتىلىككە باعىتتالعان ساياساتتى كورسەتەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ۇسىنىستىڭ ءبىرى – پارلامەنتتىڭ نەگىزگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى قالىپتاستىرۋداعى وكىلەتىنىڭ كەڭەيۋى. كونستيتۋتسيالىق سوت, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مۇشەلەرىن تاعايىنداۋ تەك پارلامەنتتىڭ كەلىسىمىمەن جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلدى. بۇعان قوسا, دەپۋتاتتار پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىمەن جوعارعى سوت سۋديالارىن سايلاۋ وكىلەتتىگىنە يە بولادى. وسى وزگەرىستەر بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەجەمەلىك ءارى تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن كۇشەيتىپ, ىقپالدى پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرادى.
ەكىنشىدەن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ورنىنا حالىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋى ايتىلدى. ەسكەرۋ كەرەك تۇسى – ونىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنا يە بولۋى. بۇل دەگەنىمىز قوعامدىق سۇرانىستى ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە بەكىتىپ, ونى رەسمي زاڭنامالىق ۇدەرىستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدىرۋدى بىلدىرەدى.
حالىق كەڭەسى پارلامەنتتى الماستىرمايدى. مۇنداي ۇقساس تەتىكتەر ءارتۇرلى ەلدەردە بار. مىسالى, ەۋروپالىق وداق ەلىندەگى ازاماتتىق اسسامبلەيالار جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوعامدىق بەلسەندىلىكتى ينستيتۋتسيونالدىق ارناعا باعىتتاۋ.
جالپى العاندا, ۇسىنىلعان وزگەرىستەر زاماناۋي پارلامەنتاريزمدى, ۇلتتىق-تاريحي سيمۆوليكانى, قوعامدىق قاتىسۋدىڭ ينستيتۋتسيونالداندىرىلعان تەتىكتەرىن جانە ساياسي تۇراقتىلىق مەحانيزمدەرىن ءوزارا ۇشتاستىرادى. اتالعان وزگەرىستەر مەن ۇسىنىستاردىڭ قابىلدانۋى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا بايلانىستى بولاتىنى ەستە بولۋ كەرەك.
ايگەرىم ابدراشيتوۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى
