دەموكراتيا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ باعىتى
ۇكىمەت باسشىسى دەموكراتيا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ, يدەولوگيالىق تۇتاستىقتى قالىپتاستىرۋ مەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باستى مىندەتكە اينالعانىن العا تارتتى. بۇل باعىتتار ەلدىڭ زاماناۋي سىن-تەگەۋرىندەرگە قارسى تۇرۋ قابىلەتىن كۇشەيتىپ, ۇلتتىق دامۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى باعىتىن ايقىندايدى.
«ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيىنگى اۋقىمدى ساياسي رەفورمالارىنىڭ جالعاسى بولىپ تابىلاتىن باستامالارىن جاريا ەتتى. پارلامەنت پەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ساياسي جۇيەمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ مادەنيەتىنە دە دەموكراتيالىق قاعيداتتاردى ءبىرجولاتا ورنىقتىرۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتقانىن بىلدىرەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان يدەولوگيالىق تۇعىرلارعا دا ەرەكشە توقتالدى.
«ەلىمىزدىڭ زاماناۋي سىن-تەگەۋرىندەرگە قارسى تۇرۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن اسا ماڭىزدى يدەولوگيالىق تۇجىرىمدار ايقىندالدى. بۇلار – قوعامدى ۇيىستىرۋ, وتانشىلدىق, ادىلدىك جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتتارىنا دەگەن مىزعىماس ۇستانىم. ۇلتتىق يدەولوگيامىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان «تازا قازاقستان» دا نەگىزگى قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىندا تۇر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
وسى يدەولوگيالىق قاعيدالار مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن رەفورمالاردىڭ پراكتيكالىق مازمۇنىن تولىقتىرادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا قاتىستى قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى. ۆيتسە-پرەمەر ەڭ الدىمەن مەملەكەت باسشىسى ايقىنداپ بەرگەن نەگىزگى قاعيداتتار – «زاڭ جانە ءتارتىپ», «ادال ازامات», «تازا قازاقستان» باستامالارى بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جالعاساتىنىن ايتتى. سونداي-اق مەملەكەتتىك رامىزدەردى, رۋحاني-ادامگەرشىلىك, وتباسى قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى.
«مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار ءۇشىن مەملەكەتتىك رامىزدەردى قولدانۋ ءتارتىبىن ەگجەي-تەگجەي رەتتەۋگە قاتىستى جۇمىستاردى جۇرگىزەدى. سونداي-اق نورماتيۆتىك اكتىلەرگە قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, كورنەكى نۇسقاۋلىقتار دايىندالادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا مەملەكەتتىك رامىزدەرگە ەرەكشە قۇرمەت كورسەتەتىن ازاماتتاردى قوسىمشا ىنتالاندىرۋ شارالارى ازىرلەنەدى», دەدى ا.بالاەۆا.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ازىرلەۋ مەن بەكىتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتقان تاپسىرماسىن ۆەدومستۆو ورىنداۋعا كىرىسكەنىن باياندادى. ونىڭ سوزىنشە بۇل جوسپارعا شامامەن 7,6 گۆت كومىر گەنەراتسيالاۋ جوبالارى ەنگىزىلەتىن بولادى. ەكولوگيالىق زاڭناما تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, «تازا كومىر» تەحنولوگيالار نەگىزىندەگى جاڭا كومىر گەنەراتسياسىنىڭ جوبالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
«پرەزيدەنت جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋ ەسەبىنەن تابيعي گازدىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى. گاز سالاسىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى رەسۋرستىق بازاسىن نىعايتۋ مەن ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسىمەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. قازىر شامامەن 515 ملرد تەكشە مەتر گازدى الدىن الا رەسۋرستىق باعالاۋمەن جەر قويناۋىنىڭ 14 ۋچاسكەسىندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى», دەدى ە.اقكەنجەنوۆ.
سونىمەن قاتار كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانباەۆ سالا جۇمىسى تۋرالى بايانداي كەلىپ, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمى اۋقىمدى دامىپ جاتقانىن ايتتى. بۇگىندە قىزىلجار – مويىنتى, داربازا – ماقتاارال جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسى جالعاسۋدا. التىنكول – جەتىگەن, جەزقازعان – سەكسەۋىل ۋچاسكەلەر جاڭارتىلىپ جاتىر. نىسانداردىڭ قۇرىلىسى بيىل بىتەدى.
ال سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ اۋدانىن 34 كم³-گە دەيىن, ال ونىڭ اۋماعىن 4-5 جىل ىشىندە 3 913 شارشى شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكين «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعىنىڭ القابى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.
ساياسي باستاما مەن ناقتى مىندەتتەر
ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا ايقىن ءارى قاتاڭ تالاپتار قويدى. پرەمەر-مينيستر بارلىق سالا بويىنشا ناقتى ناتيجەگە جۇمىس ىستەۋ كەرەك ەكەنىن شەگەلەپ ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى ءاربىر جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعاعا باتىل ءارى توسىن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى قاتاڭ تالاپ قويدى. بۇل ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا قاتىستى. ءاربىر مينيستر مەن اكىمنەن, ءاربىر سالا مەن وڭىردە كوزگە كورىنەتىن ناقتى ناتيجەلەر كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بۇل تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن وڭىرلەرگە بىرقاتار ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلدى. اتاپ ايتقاندا, بىرىنشىدەن, جاڭا سالىق كودەكسى وزگەرمەيتىن قاعيدالار جيىنتىعى رەتىندە قابىلدانباۋعا ءتيىس. پرەمەر-مينيستر سەرىك جۇمانعارينگە بيزنەس قاۋىمداستىق پەن ازاماتتاردان تۇسەتىن ۇسىنىستاردى جيناپ, ساراپشىلارمەن تالداپ, جۇيەلى ۇسىنىستار ازىرلەۋدى تاپسىردى. وڭىرلەر بۇل جۇمىسقا بەلسەندى تارتىلۋى قاجەت.
ەكىنشىدەن, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ باعىتى بەلگىلەندى. پرەزيدەنت ەلىمىزدى جاھاندىق تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ ەكوجۇيەسىنە ەنگىزۋ مىندەتىن قويدى. جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگى «Digital Qazaqstan» باعدارلاماسىندا ۇزدىك تاجىريبەلەردى ەنگىزىپ, مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى وڭتايلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بۇل رەتتە ەكىباستۇزداعى دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى القابىن قۇرۋ جوباسى شۇعىل جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. پرەمەر-مينيستر كوزبوياۋشىلىققا جول بەرىلمەيتىنىن, ناقتى ناتيجە تالاپ ەتىلەتىنىن ايتتى.
ۇشىنشىدەن, ەنەرگەتيكا سالاسىندا كومىر گەنەراتسياسى مەن جاڭا جەو جوبالارى ىسكە اسىرىلماقشى. «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا كوكشەتاۋ, سەمەي مەن وسكەمەن قالالارىنداعى جەو قۇرىلىسىن كەلىسىم-شارتتار ارقىلى بەكىتىپ, ساۋىردە قۇرىلىسقا كىرىسۋ تاپسىرىلدى. 2-ءشى گرەس-ءتى كەڭەيتۋ ەرەكشە باقىلاۋعا الىنادى. بۇعان قوسا كۋرچاتوۆ پەن ەكىباستۇزداعى جوبالاردىڭ تەحنيكالىق قۇجاتتاماسى اياقتالۋعا ءتيىس. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءبىر اي ىشىندە كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ۇكىمەتكە ەنگىزەدى.
مەملەكەت باسشىسى گەولوگيالىق بارلاۋ, كومىرسۋتەك كەن ورىندارىن يگەرۋ مەن گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىن ۋاقتىلى ىسكە قوسۋ مىندەتىن قويدى. وسىعان بايلانىستى مۇناي مەن گازدىڭ جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارى اقپانعا دەيىن دايىندالۋعا ءتيىس, ال گاز وڭدەۋ جوبالارىنىڭ كەستەسى اي سايىن جەكە باقىلاۋدا بولادى.
تورتىنشىدەن, كولىك سالاسى بويىنشا حالىقارالىق اۋە باعىتتارىن كەڭەيتۋ, ۇلتتىق كارگو-تاسىمالداۋشى قىزمەتىن دامىتۋ, اۆياوتىن باعاسىن رەتتەۋ مەن اۋەجايلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. تەمىرجول سالاسىندا بيىل «قىزىلجار – مويىنتى», «داربازا – ماقتاارال», «التىنكول – جەتىگەن» مەن «جەزقازعان – سەكسەۋىل» جوبالارى اياقتالۋعا ءتيىس.
بەسىنشىدەن, ەاەو شەڭبەرىندەگى جوسىقسىز باسەكەلەستىككە قاتىستى شاعىمدار ەسكەرىلىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قورعاۋ تاپسىرىلدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرگە ەكى اپتا ىشىندە ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ مەن ءونىمدى نارىققا شىعارۋ بويىنشا جۇيەلى ءتاسىل ۇسىنۋى قاجەت.
التىنشى باعىت – ارال ماسەلەلەرى. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى بيىلعى 30 ماۋسىمعا دەيىن سولتۇستىك ارالدى ساقتاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن دايىنداپ, جىل سوڭىنا دەيىن قارجىلاندىرۋدى, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق كوزدەر ەسەبىنەن شەشۋگە ءتيىس. سونداي-اق بۇۇ اياسىندا حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ جونىندەگى باستاما ىلگەرىلەتىلەدى. قازاقستاننىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارى كارتاسى دا بيىل ازىرلەنەدى. پرەزيدەنت ۇلتتىق عىلىمي الەۋەتتىڭ تولىق پايدالانىلماي وتىرعانىن سىنعا الىپ, عىلىممەن ناقتى جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
مينيسترلىكتەر مەن ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق, تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك بازاسىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. اسىرەسە ەنەرگەتيكا, كولىك جانە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم سالالارىنداعى جوبالار جاھاندىق نارىقپەن ىقپالداسۋ ءۇشىن قاجەت. ساراپشىلار بۇل باعىتتاردىڭ ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتادى. سەبەبى وڭدەۋ سالاسى, ترانزيتتىك الەۋەت جانە تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك XXI عاسىرداعى باستى باسەكەلىك فاكتوردىڭ بىرىنە اينالعان.
يدەولوگيالىق قۇندىلىق پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك
جەتىنشى باعىت – «زاڭ جانە ءتارتىپ». قۇرىلتايدا بۇل قاعيداتتىڭ وزەكتىلىگى ەرەكشە اتالدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە اقپان ايىنا دەيىن الاياقتىقتىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە تسيفرلىق تۇرلەرىن انىقتاۋ, جولىن كەسۋ مەن اشۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار ۇسىنۋ تاپسىرىلدى. يمميگراتسيالىق الاياقتىق پەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ زاڭسىز تۇرۋىن زاڭداستىرۋ ارنالارىنا توسقاۋىل قويۋ باعىتى دا ەنگىزىلدى. پرەمەر-مينيستر زاڭ ۇستەمدىگى مەن جازانىڭ بۇلتارتپاc قاعيداتىن ساقتاۋ بارلىق دەڭگەيدە تۇراقتى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
سەگىزىنشى باعىت – ءداستۇرلى قۇندىلىقتار, وتباسى ينستيتۋتى مەن مەملەكەتتىك رامىزدەر. پرەزيدەنت زياندى كونتەنت پەن ەرسى قىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا جول بەرمەۋ, نەكە مەن وتباسىن نىعايتۋ مىندەتىن قويدى. ادىلەت مينيسترلىگى ءتيىستى اكتىلەرگە تالداۋ جۇرگىزەدى. مادەنيەت مينيسترلىگى مەملەكەتتىك رامىزدەردى پايدالانۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە كىرىسەدى. بۇعان قوسا الماتى, اقتوبە, قىزىلوردا مەن اباي وبلىستارىندا تەاتر قۇرىلىسى قارجىلاندىرىلادى, ال الماتىداعى تەاترلار رەكونسترۋكتسياسى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالماقشى. بيىل ەلىمىزدىڭ بىرقاتار نىساندارى مەن ابايدىڭ «قارا سوزدەرىن» يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگىزۋ ءراسىمى باستالادى.
بۇل باعىتتا يدەولوگيالىق ساياساتتىڭ مادەني كودپەن تىعىز بايلانىستا ىسكە اسادى. ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ مودەرنيزاتسيالانۋ – كوپتەگەن مەملەكەت ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. ەلىمىزدە بۇل ءۇردىس وتباسىلىق ينستيتۋتتى نىعايتۋ, زياندى اقپاراتتىق اعىندارعا توسقاۋىل قويۋ, ۇلت مۇراسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىمال ەتۋ سياقتى تەتىكتەر ارقىلى جۇزەگە اسىپ وتىر. يۋنەسكو تىزىمىنە ۇلتتىق نىسانداردى ەنگىزۋ دە وسى جۇمىستىڭ ءبىر بولىگى سانالادى.
توعىزىنشى باعىت – ءبىلىم بەرۋ سالاسى. پرەزيدەنت ءبىلىمدى قارجىلاندىرۋ تەتىگىن شۇعىل رەفورمالاۋدى تاپسىردى. جەكەمەنشىك ەليتالىق مەكتەپتەردى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ توقتاتىلادى, ال قاراجات تەك وڭىرلەردەگى وقۋشى ورنى تاپشىلىعىن جوياتىن مەكتەپتەرگە باعىتتالماقشى. جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنا ليتسەنزيادان كەيىنگى باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسى باياندالادى.
ونىنشى باعىت – مەديتسينا سالاسى. الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قارجى مينيسترلىگىنە بەرىلەدى, تەكسەرۋلەر باستالدى, كىنالىلەر جاۋاپقا تارتىلادى. قوردىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى 1 شىلدەگە دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جۇيەسىنە ينتەگراتسيالانادى. بۇل قارجىنى اشىق ءارى ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق تاپسىرماسى ەلىمىزدى اۋقىمدى جاڭعىرتۋدىڭ بىرىڭعاي ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگياسىمەن ۇندەسىپ جاتىر. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بارلىق قۇرىلىمنىڭ ناقتى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىسىنا بايلانىستى. ءاربىر باسشى دەربەس جاۋاپتى بولادى. پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن تىكەلەي ءوزىم باقىلاۋعا الامىن», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.
