تسيفرلاندىرۋ – جاڭاشىلدىق ءۇردىسى

زاڭ – تۇراقتىلىق نەگىزى

جۇيەلى رەفورمانىڭ باستى نەگىزى – زاڭ جۇيەسى. وتكەن جىلى «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنسە, بيىل تسيفرلىق كودەكس قابىلداندى. بۇل قۇجات – بۇرىن ءارتۇرلى زاڭدار مەن قوسىمشا اكتىلەردە شاشىلىپ جۇرگەن نورمالاردى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرەتىن العاشقى ەرەجە. وندا مەملەكەتتىك رەتتەۋ جولدارى ايقىندالىپ, ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرى بەكىتىلگەن. 

كودەكس تسيفرلىق دەرەكتەر مەن ولاردىڭ ونىمدەرىن, قولدانۋشىلار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن رەتتەيدى, ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا مەن تسيفرلىق يدەنتيفيكاتسيانى قولدانۋدىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى.

سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋ جولدارى دا قامتىلعان. سەنا­تور ءلاززات رىسبەكوۆانىڭ سو­زىن­شە, كيبەرقاۋىپسىزدىك ماسەلە­لەرى بولەك زاڭمەن رەتتەلىپ, حالىق­­ارا­لىق ستاندارتتارعا ساي جاسالادى. بايلانىس وپەراتورلارىنا انتيفرود جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جانە رۇقساتسىز ترافيكتى بلوكتاۋ ءتارتىبى مىندەتتەلەدى.

سونىمەن قاتار كودەكس سمارت-كەلىسىمشارتتاردى قۇقىقتىق تۇر­­عىدا رەتتەيدى. سمارت-كەلىسىم­شارت­تار دەگەنىمىز – شارتتار مەن مىن­دەتتەمەلەردى اۆتوماتتى تۇر­دە ورىندايتىن تسيفرلىق باع­دارلامالار. مىسالى, ەگەر كەلى­سىمدە بەلگىلى ءبىر جاعداي ورىندالسا, سمارت-كەلىسىمشارت ءوزى اۆتوماتتى تۇردە تولەم جاساپ نەمەسە حابارلاما جىبەرەدى. بۇل ادام­داردىڭ ارالاسۋىن ازايتىپ, كەلى­سىمدەردى جىلدام ءارى قاۋىپ­سىز ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. قۇجاتتا سمارت-قالالار مەن سمارت-اۋداندار ۇعىمدارى دا قاراس­تىرىلعان. بۇل – باسقارۋ, ينفرا­قۇرىلىم, مەملەكەتتىك قىز­مەتتەردىڭ بارلىعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە ۇيىمداستىرىلعان ايماقتار. مۇندا مىسالى جول قوز­عالىسىن باسقارۋ, كوممۋ­نال­دىق قىزمەتتەردى باقى­لاۋ, ءبىلىم نەمەسە دەنساۋلىق سالاسىن­داعى قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى اۆتوماتتاندىرىلادى. ناتيجەسىندە, تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋ جىلدام, ىڭعايلى جانە اشىق بولادى, ال مەملەكەتتىك ورگاندار دەرەكتەر نەگىزىندە دۇرىس شەشىم قابىلداي الادى. 

تسيفرلىق ۇكىمەت

ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەك­تىنى دامىتۋ باعىتىندا ۇلتتىق پلاتفور­ما قۇرۋ قولعا الىنعان. قازىر پلاتفورما سى­ناق رەجىمىندە. پلاتفور­ما ار­قى­لى دەرەكتەر جيىن­تىعى­­نا قول جەت­­كىزۋگە, مودەل­دەردى جات­تىق­­تىرۋعا, جاساندى ينتەللەكت اگەنت­تەرىن قۇرۋعا بولادى. بار­لىعى جابىق, ينتەرنەتكە قوسىل­مايتىن قورعال­عان ورتادا ىسكە اسىرىلادى. جاسان­دى ينتەل­لەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيستر­لىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ 50 جي اگەنت جاساپ, سول ار­قىلى شامامەن 7 ميلليون ازا­ماتقا قىزمەت كورسەتۋدى جوسپار­لاپ وتىر. الدىمەن ەڭ كوپ ۋاقىتتى الاتىن, حالىق ءۇشىن ماڭىزدى 50 ۇدەرىس جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرى ارقىلى اۆتوماتتاندىرىلادى. كەيىن بۇل اگەنتتەر ءموبيلدى قوسىمشالاردا قولجەتىمدى بولادى. ۆيتسە-مينيستر دميتري مۋننىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى اگەنت قازىردىڭ وزىندە مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەر بويىنشا ­75% دالدىكپەن كومەك كورسەتەدى. قىزمەتتى ميلليوننان استام پايدالانۋشى سىناپ كورگەن. پاي­دالانۋشىلاردىڭ تەك 10%-ى اگەنت­تىڭ قىزمەتىنە تومەن باعا بەرگەن.

«جۇيەنى جەتىلدىرۋ جۇمىستا­رى جالعاسىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى عانا جەڭىلدەتىپ قويماي, قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى. مىسالى, كولل-ورتالىقتارعا كەلەتىن وتىنىش­تەردىڭ كولەمى وتە ۇلكەن. جاڭا اگەنتتەر وتىنىشتەردى الدىن الا سارالاپ, قاجەتتى زاڭدار مەن نور­ماتيۆتىك اكتىلەردى بەلگىلەپ بە­رەدى. بۇل ازاماتتارعا جىلدام ءارى ناقتى جاۋاپ الۋعا كومەگىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار پلاتفورمانى پايدالانىپ, قۇجاتتاردى قازاقشا جانە ورىسشا اۆتوماتتى تۇردە اۋدارۋ مۇمكىندىگى دە ەن­گىزىلدى. بۇرىن اۋدارما تەك ادامدار ارقىلى نەمەسە ينتەرنەتكە قوسىلعان سەرۆەردە جۇزەگە اسىرىلسا, قازىر بۇل جابىق جۇيەدە تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇ­دان بولەك, جاساندى ينتەللەكت نور­ماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تال­داۋعا, ۇسىنىستار جاساۋعا قابىلەتتى. مى­سالى, درونداردى قولدانۋعا بايلانىستى زاڭداردى وزگەرتۋ جولدارىن انىقتاپ, قاي زاڭدا قاي­شىلىقتار بار ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل مينيسترلىكتەرگە زاڭنامالىق وزگەرىستەردى جىلدام جانە ءدال جۇر­گىزۋگە كومەكتەسەدى. پلاتفورما بيزنەس ءۇشىن دە قول­جەتىمدى بولادى. ۇلكەن دەرەكتەر جيىن­تىقتارىنا قول جەتكىزۋ ار­قىلى كومپانيالار ءوز جاساندى ين­­تەل­لەكت شەشىمدەرىن جاساپ, تەس­­تىلەۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى», دەدى د.مۋن. 

سالاداعى سەرپىن

ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ جۇيەلى رەفورما رەتىندە بارلىق سالانى قامتي باستادى. بيىل 2026–2027 جىل­دارعا ارنالعان قۇرىلىس سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جوسپارى بەكىتىلىپ, نىسانداردىڭ بۇكىل جۇمىس تسيكلى – جوسپارلاۋ, جوبالاۋ, سالۋ, پايدالانۋ كەزەڭدەرى تولىق تسيفرلىق فورماتقا كوشەدى. BIM-جوبالاۋ, تسيفرلىق پاس­پورتتار جانە قۇرىلىس نورمالارىن ماشينامەن وقىلاتىن فورماتقا كوشىرۋ ارقىلى اشىقتىق ارتىپ, شىعىن مەن تاۋەكەل ازايادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا قار­قىندى. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەدي­تسينا­لىق اقپاراتتىق جۇيە مەن «Smart Data Healthcare» پلات­فورماسى دەرەك­تەردى بىرىك­تىرىپ, باسقارۋ شەشىمدەرىن تسيفرلىق نەگىزدە قابىلداۋعا مۇم­­كىندىك بەرەدى. ەمدەۋ تاريحى, تاعا­يىنداۋلار مەن ەلەكتروندىق دەن­ساۋلىق پاسپورتى بىرىككەن تسيفر­لىق مارشرۋتقا ەنگىزىلدى.

پرەزيدەنت جاريالاعان تسيفر­لاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا وتاندىق كوم­­پا­نيالار جوعارى تەحنولوگيا­لى ونىم­دەرىن كوبەيتىپ جاتىر. مىسالى, «NERO Group» دەرەك­تەردى جولدايتىن «اقىلدى» ەسەپ­تەۋ قۇرالدا­رىن شىعارىپ, ينفرا­قۇرىلىمدار­دى, اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن جانە توتەن­شە جاع­دايلاردى باقىلاۋعا ارنال­عان ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن لو­كا­­­ليزاتسيالاۋدى باستادى. كوم­­پا­­نيانىڭ وندىرىستىك الا­ڭى «الاتاۋ ين­نوۆاتسيالىق تەحنو­لوگيالار پاركى» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماعىندا ورنالاسقان. ينۆەستيتسيا كولەمى 2,4 ملرد تەڭگە. بۇگىندە زاۋىت جىلۋ, سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى مەن گازعا ارنال­عان «اقىلدى» ەسەپتەۋ قۇرالدارىن شىعارۋدىڭ تولىق تسيكلىنە كوش­كەن. ونىمدەردەگى وتاندىق ۇلەس 58–83% ارالىعىندا. «NERO Group» قۇ­رىل­تايشىسى ەرلان نابيەۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلاندىرۋ – تەك تەحنولوگيا ەمەس, ەكونوميكانى جاڭارتۋ.

«پرەزيدەنتتىڭ باستامالارى ار­قا­­سىندا ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالا­سىنداعى تسيفر­لاندىرۋ ءبىرىن­شى كەزەكتەگى مىندەتكە اينالدى. ءبىز جابدىقتىڭ قاجەتتى كولەمىن قام­تاماسىز ەتۋگە دايىنبىز. بارلىق اسپاپتارىمىز دەرەكتەردى جولداۋ فۋنكتسياسىمەن جاراقتالعان, بۇل زاماناۋي ديسپەتچەرلەۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزىن قۇراي الادى», دەيدى ول.

ال وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇلتتىق تسيفرلىق پروفيلدەر جۇيەسى مەن ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن قۇرۋعا كىرىستى. وسى ماقساتتا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مالىمەتتەر بازاسى جاڭارتىلىپ, بارلىق ەلەكتروندىق كۇندەلىك پەن جۋرنالدار دەرەكتەرى «KazTech» ۇلتتىق پلاتفورماسىن­دا ساق­تالادى. سونداي-اق وقۋ-اعار­تۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسىلبەك احمەت­جانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2026–2027 وقۋ جىلىنان باستاپ كەيبىر ايماقتاردا وقىتۋشى جەتىسپەيتىن مەكتەپتەرگە ارنالعان «قازاق Digital مەكتەبى» جوباسى ىسكە قوسىلادى.

«جاڭاشىلدىق پەداگوگتەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىس جۇكتەمەسىن ازاي­تادى, سەبەبى جاساندى ينتەل­لەكت اگەنت­تەرى پەداگوگتەرگە پەدا­گوگيكا­لىق كەڭەستەرگە دايىندىق كەزىندە كومەك كورسەتە الادى. ال «قازاق Digital مەكتەبى» جوباسى اياسىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ رەپەتيتورلىق قىزمەتتەرى دە قولدانىلادى. بيىل 200 مىڭنان استام پەداگوگ پراكتيكالىق داعدىلار مەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتەدى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.