القالى جيىن ارتقان مىندەتتەر

ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ

وڭىرلەردى تەڭگەرىمدى دامىتۋ, كولىك قا­تى­ناسىن جاقسارتۋ مەن ينجەنەرلىك جەلى­لەردى جاڭعىرتۋ – پرەزيدەنت تاپسىر­مالا­رىنىڭ نەگىزگى باعىتى. ۇكىمەت بۇل جۇ­مىستاردى ازاماتتاردىڭ ىسكەرلىك بەلسەن­دىلىگى مەن تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور رەتىندە قاراستىرىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەر اياسىندا «استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز» اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ۇزىندىعى 896 شاقىرىم بولاتىن بۇل جوبا ورتالىق ايماقتاردىڭ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك دالىزىنە تىكەلەي شىعۋىن قامتاماسىز ەتەدى. جو­بانىڭ جالپى قۇنى – 1,1 ترلن تەڭگە.

شاعىن قالالاردىڭ كولىكتىك قولجەتىم­دىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا دا ناقتى جۇ­مىست­ار ءجۇرىپ جاتىر. قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ارقالىق قالاسى­نىڭ اۋەجايىن قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىندى. 1992 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەمە­گەن اۋە ايلاعىن جاڭعىرتۋعا ارناۋ­لى مەملەكەتتىك قوردان 5,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جوبادا ۇشۋ-قونۋ جولاعىن تو­لىق رەكونسترۋكتسيالاۋ مەن جاڭا تەرمينال سالۋ كوزدەلگەن. ىسكە قوسۋ بيىلعا
جوسپارلانعان.

ءومىر ساپاسىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاك­تورلاردىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي مەن ەنەر­گيا­عا قولجەتىمدىلىك. بىلتىر «ناۋرىز» جاڭا يپو­تەكالىق باعدارلاماسى اياسىندا 8,5 مىڭنان استام قارىز بەرىلدى (2024 جىلدان بەرى – 16,3 مىڭ). بۇل ازاماتتاردىڭ باسپانا الۋعا مۇمكىندىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى.

گازداندىرۋ ىسىندە دە وڭ ديناميكا بايقالادى. 2024 جىلى وڭىرلەردى گازدان­دىرۋعا 112,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى, 2 مىڭ شاقىرىمنان استام جەلى سالىندى. «تالدى­قورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى جوسپاردان 1 جىل 4 اي بۇرىن اياقتالدى. بۇل جەتىسۋ وبلىسىنىڭ 84 ەلدى مەكەنىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ءوڭىردى گازداندىرۋ دەڭگەيىن 76 پايىزعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 

ادام كاپيتالى مەن جاڭا يدەولوگيا

ادام كاپيتالىن دامىتۋ مەن جاڭا قوعامدىق يدەولوگيا قالىپتاستىرۋ باعى­تىن­داعى شارالار پرەزيدەنتتىڭ ۇلت­تىق قۇرىلتايدىڭ II, IV وتىرىستارىندا ۇسىنعان «ادال ازامات» تۇعىرناماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن بايلانىستى.

تاربيە جۇيەسىنىڭ جاڭا مازمۇنعا كوشۋى باستالدى. ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسى «ادال ازامات» فورماتىنا وزگەرتىلىپ, «ادال ازامات – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» قاعي­دا­تىنا نەگىزدەلگەن مازمۇن ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنا ەنگىزىلدى. بۇل باعىت بويىنشا 110 مىڭنان استام پەداگوگ ارنايى وقىتۋدان ءوتتى.

تاريحي جادتى ساقتاۋ مەن زيالى قاۋىم­دى قولداۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارى­لىپ جاتىر. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ال­­عاشقى ەكى وتىرىسىندا باستالعان باس­تاما­لار جۇزەگە استى. اتاپ ايتقاندا, «قا­زاق­ستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتاعى قالپىنا كەلتىرىلدى, 23 ءساۋىر – ۇلتتىق كىتاپ كۇنى بولىپ بەكىتىلدى, وتاندىق اۆتورلاردىڭ «100 كىتابى» بەلگىلى بولدى, استانادا پرەزيدەنتتىك كىتاپحانا جوبالانىپ جاتىر (پايدالانۋعا بەرۋ – 2027 جىل).

ادال ەڭبەك يدەولوگياسىن نىعايتۋ ماقساتىنداعى تاپسىرمالار دا وزەكتى سيپاتقا يە. پرەزيدەنتتىڭ اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ III وتىرىسىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىل – «جۇمىس­شى ماماندىقتار جىلى» بولىپ جاريا­لاندى. بۇعان قوسا ءوندىرىس سالاسىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ماراپاتتاۋ جۇيەسىنە 9 جاڭا قۇرمەتتى اتاق ەنگىزىلدى. 

الەۋمەتتىك ينكليۋزيا مەن ءبىلىم بەرۋ نىساندارى

«ادال ازامات» قاعيداتىندا الەۋمەتتىك تەڭدىك پەن ينكليۋزيا نەگىزگى قۇندىلىق رەتىندە كورسەتىلگەن. وسىعان سايكەس ۇكى­مەت «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى كە­شەن­­دى قولداۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىر­لەدى. قۇجات ەرتە دياگنوستيكا, تسيفرلان­دى­رۋ مەن ساپانى باقىلاۋ سىندى ءۇش با­عىت­قا نەگىزدەلگەن. ونىڭ نەگىزىندە پسي­حو­لوگيالىق-پەداگوگيكالىق كومەك ۇيىم­دارى ءۇشىن ليتسەنزيالاۋ ەنگىزىلەتىن بولادى.

بالالار قۇقىعىن جۇيەلى قورعاۋ ماقسا­تىندا «قازاقستان بالالارى» بىرىڭعاي باع­دارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسى دايىن­دال­دى. جوبا بالانىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءبىلىمى, دەنساۋلىعى, الەۋمەتتىك قورعالۋى مەن وت­باسى ينستيتۋتى باعىتتارى بويىن­شا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمى­لىن كۇشەيتەدى. بۇل زورلىق-زومبىلىق پەن بۋللينگتىڭ الدىن الۋعا ءارى ءار بالاعا تەڭ قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

وسى ايادا ەل بويىنشا 10 553 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىمەن جاب­دىقتالدى. مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭار­تۋ باعىتىندا وتكەن جىلى 267 مىڭ ورىن­عا ارنالعان 232 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ قاتارىندا 112 نىسان «كەلە­شەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا سالىنادى. 2029 جىلعا دەيىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتەتىن 1 231 مەكتەپتىڭ ءتىزىمى بەكىتىلدى. ءارتۇرلى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ەسەبىنەن 50 مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. قوسشى قالاسىندا حالىقارالىق ۇلگىدەگى كوللەدج قۇرىلىسى قاراستىرىلىپ وتىر.

قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن زاڭ ۇستەمدىگى

تۇراقتى دامۋدىڭ ىرگەتاسى – «زاڭ مەن ءتارتىپ». پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە قوعامدىق قاۋىپ­سىزدىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى زاڭنامالىق پاكەت قابىلداندى.

ونىڭ قاتارىندا «قۇقىق بۇزۋشىلىق­تىڭ الدىن الۋ تۋرالى» بىرىڭعاي زاڭ قا­بىل­داندى (5 زاڭ بىرىكتىرىلدى), ويىن بيز­نەسى مەن بۋكمەكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋ كۇشەيتىلدى, لۋدومانياعا قارسى شارا­لار ەنگىزىلدى, ۆەيپتەردى شىعارۋ مەن تارا­تۋعا تولىق تىيىم سالىندى, ەسىرتكى قىل­­مى­سىنا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك سارا­لان­دى (كۋرەرلەرگە جۇمسارتىلىپ, وندى­رۋ­شىلەرگە قاتاڭداتىلدى), سوتتالعان ايەل­دەردىڭ, ونىڭ قاتارىندا جۇكتى ءارى ءسابي­لى ايەلدەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىت­تالعان وزگەرىس­تەر دايىندالدى, «دەس­ترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار» تەرمينىن بەكىتىپ, تەولوگيالىق ءبىلىم الۋدى رەتتەيتىن تۇزەتۋلەر ازىرلەندى. 

مادەنيەت, سپورت جانە تۋريزم

شەتەلدە مادەني قاتىسۋدى ارتتىرۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا بەي­جىڭدە «قازاقستاننىڭ مادەني ورتا­لىعى» اشىلدى. ماسكەۋدە وسىنداي ورتالىق اشۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر.

انيماتسيا سالاسى دا جاڭا سەرپىن الدى. مەملەكەتتىك قولداۋ ناتيجەسىندە «قيال vs قادام» مەن «بايتەرەك تۋرالى اڭىز» فيلمدەرى جارىق كوردى. 43 انيما­تسيا­لىق شىعارما YouTube جەلىسىندە جاريا­­لاندى. 2019 جىلدان بەرى العاش رەت 5 تولىق­­مەترلى مۋلتفيلم ءتۇسىرىلدى («ا­لتىن ادام», «جەلاياق», «شوقان. قاشقاريا ساپا­رى», «ادام. نارتاۋەكەل», «توقتى مەن سەركە»).

اقتاۋدا وتكەن حالىقارالىق «ۇركەر» انيماتسيا فەستيۆالىندە «التىن كول» ءفيلمى باس جۇلدەنى الدى, ال «تۇران» تۋىن­دىسى «ۇزدىك قىسقامەترلى فيلم» اتالىمىنا ۇسىنىلدى.

سپورت سالاسىندا كوممەرتسيالاندى­رۋ مەن بيۋدجەت شىعىنىن ازايتۋ باعى­تى جالعاسىپ وتىر. بىرنەشە فۋتبول كلۋ­بى جەكەشەلەندىرىلەدى. ولار – «جەڭىس» (استا­نا), «قايسار» (قىزىلوردا), «قىزىل­جار» (پەتروپاۆل), «شاحتەر» (قارا­عاندى). ال «اقتوبە», «ەلىماي» (سەمەي), «وقجەتپەس» (كوكشەتاۋ), «توبىل» (قوستا­ناي), «تاراز» (تاراز), «ەرتىس» (پاۆلودار) بويىن­شا ينۆەس­تورلارمەن كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ جاتىر.

بىلتىر 15 جەلتوقساندا كوكشە­تاۋدا قۇنى 13,6 ملرد تەڭگە بولاتىن كوپ­فۋنكتسيونالدى سپورت كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. جوبانىڭ 12,6 ملرد تەڭگەسى ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان بولىنگەن. 

تسيفرلاندىرۋ باعىتى

پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايداعى تاپ­سىر­مالارى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قارجى جۇيەسىن تەحنولوگيالىق جاڭعىر­تۋدى قامتيدى. ۇلتتىق جي پلاتفورما­سىن ازىرلەۋ شەڭبەرىندە 15 ورتالىق مەملە­كەتتىك ورگاندا 36 جاساندى ينتەللەكت جوباسىن ەنگىزۋ جوسپارى بەكىتىلدى. ۇلت­تىق تسيفرلىق مۇراعات قۇرۋدىڭ جول كارتا­سى قابىلداندى. جوبا وتاندىق دەرەكتەر ورتالىعى مەن بۇلتتى اناليتيكا گيبري­دىمەن ىسكە اسىرىلادى, تسيفرلىق مادەني كونتەنت ءۇشىن «ە-كىتاپحانا», «ە-مۇراعات», e-culture, e-museum جۇيەلەرى بىرىكتىرىلىپ جاتىر. تسيفرلىق اكتيۆتەر اينالىمىن رەتتەۋ بويىنشا ۇلتتىق بانك حالىقارالىق تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن تۇزەتۋلەر پاكەتىن ازىرلەدى.

قورىتىندىلاي كەلگەندە, ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ كەشەندى سيپاتقا يە. ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋ, الەۋمەتتىك ساياسات, يندۋستريا­لىق دامۋ, جاڭا مادەني جانە يدەولوگيالىق مازمۇن, زاڭ ۇستەمدىگى مەن تسيفرلىق ينتەگراتسيا بار. بۇل باستامالار ەلىمىزدىڭ جۇيەلى جاڭارۋى مەن پرەزيدەنت بەلگىلەگەن مودەرنيزاتسيالىق باعداردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.