سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
كەيىنگى كەزدە «ستارتاپ», «جاساندى ينتەللەكت», «تسيفرلاندىرۋ» دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستيتىن بولدىق. بىراق بۇل اتاۋلاردىڭ ارتىندا قانداي ۇدەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن, ءبىر يدەيانىڭ قالايشا ونىمگە اينالاتىنىن, ونى جاساعان ادامداردىڭ كىم ەكەنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. تەلەفونداعى قوسىمشا, اۆتوماتتانعان قىزمەت, اقىلدى جۇيە دەگەندەردىڭ ءبارى سىرتتاي قاراعانعا جەڭىل جۇمىس سەكىلدى كورىنەدى. ال شىن مانىندە وعان ۇزاق ىزدەنىس, تاجىريبە, تاۋەكەل, ەڭ باستىسى يدەيا كۇيىندەگى جوبانى نارىققا الىپ شىعاتىن قولداۋشى ورتا قاجەت. مىنەكي, وسىنداي تەحنولوگيالىق ەكوجۇيەنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كوزبەن كورىپ, قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن تولىق ءتۇسىنۋ ماقساتىندا ەكسپو اۋماعىندا ورنالاسقان «Astana Hub» تەحنوپاركىنە ارنايى بارعانبىز.
مامان بولام دەسەڭىز...
باسەكە تابالدىرىعىن 2018 جىلى اتتاعان العىرلار ورداسى بۇگىندە ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى يننوۆاتسيالىق حابقا اينالىپ ۇلگەردى. ءتورت قاباتتى عيماراتقا كىرگەن بەتتە-اق مۇنداعى جۇمىس ىرعاعى دا, كەڭىستىك مادەنيەتى دە ادەتتەگى كەڭسەدەن وزگەشە ەكەنىن بايقادىق. ماسەلەن, كىرەبەرىستەگى «الاقان» جۇيەسى بىردەن نازارىمىزدى وزىنە اۋداردى. ويتكەنى كەلۋشىلەر ىشكە قاراي ءوتۋ ءۇشىن رۇقسات قاعازىن ەمەس, الاقانىن ەكرانعا توسقان كەزدە جاسىل شام جانىپ, ەسىك اشىلىپ جاتتى. ۇساق دەتال سياقتى كورىنگەنىمەن, بۇل – حابتاعى جوبالاردىڭ ومىردە قولدانىلىپ جاتقانىن كورسەتەتىن ناقتى مىسال. ونىڭ ۇستىنە, وسى يدەيانىڭ ءوزى «Astana Hub»-تان شىققان ستارتاپتىڭ ءبىرى ەكەن.
تاعى ءبىر تاڭعالدىرعانى, ءبىزدى ادامعا ۇقساس روبوتتىڭ قارسى العانى. كىشكەنتاي قۇلتەمىر سالەمدەسىپ قانا قويا ما دەسەك, «تەحنوپاركتى دا ءوزىم تانىستىرامىن», دەيدى. ال كەرەك بولسا! «ەندەشە, جول باستاڭىز», دەدىك ەكسكۋرسيا جاسايتىن روبوت-قىزمەتكەرگە.
تەحنوپاركتەگى ءبىرىنشى ايالدامامىز – «Tomorrow School» كەڭسەسى بولدى. ەلىمىزدەگى العاشقى جاساندى ينتەللەكت مەكتەبىنىڭ ەرەكشەلىگى – مۇندا ءداستۇرلى وقىتۋشىلار جوق, ستۋدەنتتەر ءبىر-بىرىنەن ۇيرەنىپ, تاجىريبە الماسادى.
«Astana Hub»-تىڭ اسا ماڭىزدى باعىتى – ادام كاپيتالىن دامىتۋ جانە تەحنولوگيالىق تالانتتار قاۋىمداستىعىن قالىپتاستىرۋ. قازىر «Tomorrow School»-دا ەلىمىزدەن بولەك, اقش, رەسەي, وزبەكستان جانە ازەربايجاننان كەلگەن 300-دەن استام ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر», دەيدى «Astana Hub» قاتىسۋشىلاردى قولداۋ كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى نۇرماحان زاكارين.
ستۋدەنتتەردىڭ ورتاشا جاسى – 27, ونىڭ ىشىندە 35%-ى – قىز-كەلىنشەكتەر. بۇل كەيىنگى جىلدارى ايەلدەردىڭ IT سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى.
«ماماندىعىم ەكونوميست بولسا دا, IT جانە جاساندى ينتەللەكتىگە قىزىعۋشىلىعىم بار ەدى. «Tomorrow School» ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى دامىتۋى تۋرالى تۇسىنىگىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. مۇندا ءبىر-بىرىمىزدەن ۇيرەنىپ, تاجىريبە الماسامىز. بۇل جەردە ءبىلىم الۋمەن عانا شەكتەلمەي, كوماندامەن جۇمىس ىستەۋدى, كاسىبي بايلانىستار ورناتۋدى ۇيرەمىز. بۇل – قارقىندى وزگەرىپ جاتقان IT نارىعىندا اسا ماڭىزدى داعدىلار», دەيدى «Tomorrow School»-عا ەكونوميكا سالاسىنان كەلگەن ستۋدەنت ءامىر جاقىشەۆ. دەمەك, قاي ماماندىقتىڭ وكىلى بولساڭىز دا, ءىت باعىتىندا ءبىلىم الىپ, جاڭا جوبا باستاپ كورسەڭىز ابدەن بولادى.
وقۋ باعدارلاماسىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرسەك, 18 ايدىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەر 20-دان استام باعدارلامالاۋ ءتىلىن مەڭگەرەدى. ەڭ باستىسى, وقۋ ۇدەرىسى يكەمدى ءارى تاۋلىك بويى قولجەتىمدى, ياعني ستۋدەنتتەر وزدەرىنە ىڭعايلى ۋاقىتتا ءبىلىم الا الادى. ايتپاقشى, بۇل باعدارلامانىڭ وقۋى تولىعىمەن تەگىن. ءتىپتى شالعاي وڭىرلەردەن كەلگەن ۇزدىك ستۋدەنتتەرگە تەگىن جاتاقحانا بەرىلەدى.
«سونداي-اق جاقىندا 12–18 جاس ارالىعىنداعى جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان TUMO ورتالىعى ىسكە قوسىلماق. مۇندا بالالار روبوتتەحنيكا, باعدارلامالاۋ, 3D-مودەلدەۋ سىندى كرەاتيۆتى تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ, گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت, ويىن جاساۋ, تسيفرلىق مۋزىكا, كينەماتوگرافيا, گرافيكالىق جانە موۋشن-ديزاين, ۆەب-ازىرلەۋ سەكىلدى 11 نەگىزگى باعىت بويىنشا وقيدى», دەدى «Astana Hub» قاتىسۋشىلاردى قولداۋ كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى نۇرماحان زاكارين.
ستارتاپ سىرىن بىلسەڭىز...
وسىلايشا, جاساندى ينتەللەكتىنى مەڭگەرۋ ۇزاق ساپاردىڭ العاشقى ءھام ماڭىزدى قادامى ەكەنىن ۇقتىق. ال سول ءبىلىمدى «قولعا ۇستاي الاتىن» ونىمگە اينالدىرۋعا نارىقتىڭ ءتىلىن ءتۇسىنىپ, ونى كليەنت الدىندا سىناپ كورەتىن جۇيە كەرەك ەكەن. مۇنى بىزگە الگى ادام تارىزدەس روبوت ايتتى. ول ءتىپتى «ماعان سەنبەسەڭ, ماماندارمەن جولىقتىرايىن» دەگەندەي, ءبىزدى جوعارعى قاباتقا جەتەلەپ, ستارتاپتار كەڭسەسىنە قاراي الىپ كەلدى.
«Astana Hub» باسقارۋشى ديرەكتورى تاڭات وسكەمباەۆ ستارتاپتىڭ قالاي قۇرىلاتىنىن ۇعىنىقتى ەتىپ جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ستارتاپتىڭ جولى كوبىنە يدەيادان نەمەسە MVP-دەن باستالادى. MVP دەگەنىمىز – ءونىمنىڭ ەڭ العاشقى, ەڭ قاراپايىم نۇسقاسى.
«Astana Hub»-تا «يدەيادان ونىمگە» جولىن تۇسىندىرەتىن العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى – «Startup Academy». بۇل – تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى ۇيرەتەتىن ونلاين كۋرس. مۇنى جاي «لەكتسيا كوردىم» دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. اتالعان كۋرستا كليەنتپەن سويلەسۋ, نارىقتى باعامداي ءبىلۋ, كومانداعا كەرەكتى گيپوتەزانى تەكسەرۋ سياقتى بازالىق داعدىلار سىڭىرىلەدى. ەڭ ماڭىزدىسى – «Startup Orda» باعدارلاماسىنا ءوتىنىم بەرۋدىڭ مىندەتتى شارتى دا وسى كۋرس ەكەن.
ال «Startup Orda» يدەيا ساتىسىنداعى ءالى شيكى, بىراق ءۇمىتى بار جوبالارعا ارنالعان. مۇندا قاتىسۋشىلار كوماندا قۇرىپ, ءونىمدى دامىتىپ, MVP جاساپ, كەلەسى ءوسۋ كەزەڭىنە دايىندالادى. وسى ۋاقىتتا سالالىق ساراپشىلارمەن پراكتيكالىق سەسسيالار وتەدى, جەكە كونسۋلتاتسيا بارىسىندا ماماندار جوباڭىزدىڭ قاي جەرى اقساپ تۇرعانىن ناقتى ءتۇسىندىرىپ بەرەدى.
وسى كەزەڭنەن وتكەن سوڭ, ستارتاپ يەسى: «جارايدى, MVP بار. ەندى ونى كىم ساتىپ الادى؟» دەپ ويلايدى. مىنە, وسى تۇستا ەكىنشى ءىرى كەزەڭ باستالادى. ناقتىراق ايتساق, كەلەسى باسپالداق – ينكۋباتسيا جانە اكسەلەراتسيا. تاڭات وسكەمباەۆتىڭ سوزىنشە, «Startup Garage» باعدارلاماسى MVP-دەن العاشقى ساتىلىمدارعا دەيىن قولداۋ كورسەتەدى. ال ودان كەيىنگى «Silkway Accelerator» – ينۆەستيتسيا تارتۋعا, كوماندانى وسىرۋگە, يدەيانى تۇبەگەيلى راستاۋعا باعىتتالعان ۇدەرىس.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۇندا ستارتاپتى تەك ءسوز رەتىندە ەمەس, كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسەتىن ءتىرى اعزا سياقتى تاربيەلەيدى. ەكوجۇيە دەيتىنىمىز دە ءدال وسى, ياعني ءبىلىم, مەنتورلىق, ساراپتامالىق قولداۋ, ينفراقۇرىلىمعا قولجەتىمدىلىك, سونداي-اق تەحنولوگيالىق بيزنەستى دامىتۋعا ارنالعان سالىقتىق جانە ۆيزالىق جەڭىلدىكتەر – ءبارى-ءبارى ءبىر ارناعا توعىسقان ورتا بۇل.
بەس باعىتتى ماشىق قىل
كەڭسەلەردى ارالاي ءجۇرىپ, «Astana Hub»-تا – ءبارى «ادەمى ءسوز» ءۇشىن ەمەس, ناقتى ناتيجەگە جۇمىس ىستەيتىنىنە كوزىمىز جەتتى. ءبىر جەردە ءبىر توپ MVP جاساپ اۋرە بولىپ جاتسا, ەكىنشىسى ينۆەستور الدىندا پرەزەنتاتسياسىن قورعاپ, ال ءۇشىنشىسى ءتىپتى شەتەل نارىعىنا شىعۋدىڭ جوسپارىن پىسىقتاپ جاتىر. وسى ورايدا «بۇلاردىڭ ءبارى قاي باعدارلامانىڭ اياسىندا ءجۇر؟» دەگەن سۇراق تۋىندادى. سول ساتتە ءبىزدى «Astana Hub» بيزنەس باعدارلامالار كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى اشىمبەك ابىلعازينوۆ قارسى الىپ, تەحنوپاركتەگى «جول كارتاسىن» قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, «Astana Hub»-تىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ستارتاپتى بىردەن «ۇلكەن بيزنەس» قىلىپ جىبەرۋ ەمەس, كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسىرەتىن جۇيەنىڭ بولۋى. ياعني يدەياسى بار ادامعا – ءبىر باعدارلاما, العاشقى ءونىمى دايىن كومانداعا – باسقا باعدارلاما, ال حالىقارالىق نارىققا شىعام دەگەندەرگە بولەك بەس باعىت قاراستىرىلعان.
ءبىرىنشى, كوپشىلىككە ءجيى ەستىلەتىن «Silkway Accelerator» تۋرالى ءسوز بولدى. اشىمبەك ابىلعازينوۆ بۇل باعدارلامانى «Google for Startups»-پەن بىرلەسكەن ەڭ اۋقىمدى اكسەلەراتسيانىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. «Silkway Accelerator» بۇگىنگە دەيىن 70-تەن استام تابىستى ستارتاپ شىعاردى. ولاردىڭ جالپى نارىقتىق باعاسى 575 ميلليون دوللارعا جەتىپ وتىر», دەدى ول.
قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل – ءونىمىن جيناقتاپ, ساتىلىمىن وسىرگىسى كەلەتىن, نارىققا شىعۋدىڭ ناقتى جوسپارى بار كوماندالارعا ارنالعان «جەدەل جاردەم» سياقتى.
ەكىنشى, «حالىقارالىق تاجىريبە كەرەك» دەيتىندەرگە «Astana Hub»-تا «Hero Training» بار. بۇل – «Draper University» سەرىكتەستىگىمەن كرەمني القابى ەكوجۇيەسىنە جاقىن فورماتتا وتەتىن باعدارلاما. «Hero Training» 40-قا جۋىق ستارتاپقا حالىقارالىق تاجىريبە جيناپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەيدى كەڭسە ديرەكتورى. ياعني مۇندا جاي عانا تەوريا ەمەس, «ينۆەستور قالاي ويلايدى, كوماندا قانداي تىلدە سويلەيدى, ءونىمدى قالاي دالەلدەيسىڭ؟» دەگەن سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ ىزدەلەدى.
ءۇشىنشى, كەلەسى ءبىر دەڭگەي – ءونىمدى ەلىمىزدە عانا ەمەس, اقش-تا دا وتكىزۋ. «Astana Hub»-تا مۇنداي ماقساتقا باعىتتالعان سەرىكتەستىك باعدارلامالار بار. سونىڭ ءبىرى – «AlchemistX & Silicon Valley Residency». اشىمبەك ابىلعازينوۆ بۇل باعىت ءوڭىر ستارتاپتارىنا اقش نارىعىنا شىعۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشقانىن ايتادى.
ءتورتىنشى, تەحنوپاركتە ءجۇرىپ بايقاعان تاعى ءبىر ەرەكشەلىك, مۇنداعى ستارتاپتار قالانىڭ ناقتى قاجەتىن دە ەسكەرەدى. «Astana Innovations Accelerator» ءدال سوعان ارنالعان. باعدارلاما اياسىندا قاتىسۋشىلار مەكتەپ, ەمحانا, جەدەل قىزمەت سياقتى ورتادا ونىمدەرىن سىناپ, ناقتى جاعدايعا بەيىمدەيدى. جۋىردا بۇل باعدارلامانىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپتى: بارلىعى 160 ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن 8 ستارتاپتى ىرىكتەپ, جەڭىمپازدارعا SAFE كەلىسىمدەرى اياسىندا 5 000 000 تەڭگەدەن تابىستاعان.
بەسىنشى, «Astana Hub»-تىڭ تاعى ءبىر ءىرى باعدارلاماسى – «Startup Orda». مۇنى اشىمبەك ابىلعازينوۆ ەلىمىزدەگى ستارتاپ-ينكۋباتسيانىڭ ەڭ اۋقىمدى باستامالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە سيپاتتادى. ەل بويىنشا 752 ءوتىنىمنىڭ ىشىنەن 212 جوبا فينالعا وتكەن. باعدارلاما ءبىر مەزەتتە 16 وڭىرلىك IT-حابتا جۇزەگە اسىرىلعان. قاتىسۋشىلار نارىقتى زەرتتەۋ, بيزنەس-مودەل قۇرۋ, ساتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, زاڭدى تىركەۋ سەكىلدى تاقىرىپتاردى قامتيتىن 12 مودۋلدەن ءوتىپ, جەكە كونسۋلتاتسيا العان.
توبىقتاي ءتۇيىن: سىرتقا بەتتەگەندە كىرەبەرىستەگى «الاقان» جۇيەسىنە تاعى دا كوزىمىز ءتۇستى. العاشىندا ونى جاي عانا قىزىق دەتال دەپ قابىلداعان ەدىك. بىراق حابتىڭ قايناپ جاتقان تىنىس-تىرشىلىگىن كورگەن سوڭ, وسى قاراپايىم شەشىمنىڭ استارىندا ۇلكەن ۇستانىم جاتقانىن ۇقتىق. مۇندا ءاربىر يگىلىكتى يدەيا قاعاز جۇزىندە قالماۋى كەرەك, جاسالعان دۇنيە نارىقتا قولدانىس تابۋعا ءتيىس. «Astana Hub»-تا ءار ستارتاپتىڭ ءوز جولى بار. تەحنوپارك سول ساپاردا باعىت كورسەتەدى, ورتا قالىپتاستىرادى, قاجەت تۇستا سۇيەنىش بولادى. ال قالعانى كوماندانىڭ وزىنە بايلانىستى...
