سۋرەت: azh.kz
مۇقاعالي بۇكىل قازاق حالقىنىڭ دۇنيەتانىمىن, شەشەندىگىن, اداممەن قارىم-قاتىناسىن, تابيعاتپەن بايلانىسىن, ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەرەكشەلىگىن, بابالار مۇراسىن تۇلا بويىنا ءسىڭىرىپ, جاڭا الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, سونى ارناعا سالىپ بەردى. باسقالار سياقتى كوسموپوليت بولعىسى كەلمەدى, ۇلتتىق اقىن بولعىسى كەلدى.
ون جاسىندا اكەسى سۇلەيمەن سوعىسقا كەتتى. سەزىمتال بالانىڭ جۇرەگىنە تاعدىردىڭ العاش تىرناق باتىرعان تۇسى وسى ەدى. اكە ماحابباتىن ەندى سەزىنىپ, ءتۇرلى قاۋىپتىڭ, قورقىنىشتىڭ «اكە» دەگەن قورعاننان اتتاي الماي, بالاڭ جۇرەگىنە جىگەر ۇيالاتىپ, وت قۇيىپ جاتقان كەزىندە, قورعانى قوپارىلىپ ءتۇستى دە ويىن بالاسىنان, وي قاۋزايتىن بالاعا اينالىپ شىعا كەلدى. اجەسىنىڭ ءالسىن-ءالسىن كۇرسىنىسى, اناسىنىڭ ەرىكسىز توگىلىپ كەتەتىن كوز جاسى ونى ەرتە ەسەيتتى. اكەنىڭ تابالدىرىقتى اتتاپ كەتكەنىنەن باستاپ ول ءوزىنىڭ جەتىم ەكەنىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ۇمىتا المادى.
اقىن جاسى وتىز بەستەن اسقاندا دا ءوزىنىڭ جەتىمدىگى الدىنان قىلتيىپ شىعا بەرەتىن. ءوز ءومىرىنىڭ قايعىسىن تاعدىردىڭ جازۋى دەپ ەڭسەرگەنىمەن, ۇلتىنىڭ جەتىمدىگى, كورگەن قاسىرەتى ونىڭ جان-دۇنيەسىن مىلجالاپ جىبەرۋگە دەيىن باردى.
باسقىنشى ەلدىڭ ونسىز دا از ۇلتتى اشتىقپەن قىرىپ, كوش باستار وعلاندارىنان ايىرىپ, قالعانىن تۋ-تالاقاي بوستىرىپ جىبەرگەنى كەۋدەسىنە شەمەن بولىپ جابىسىپ كەتپەي قويدى. انا ءتىلىنىڭ ازداعان توپتىڭ كەۋدەسىندە بوزتورعايداي شىرىلداپ بارا جاتقانىن بايقادى. وسى سەبەپتى, ونى ويلار ءمۇجىپ, قازاق حالقىنىڭ الدىندا جان ازابىن تارتتى. ەلىن ايادى. جۇباتىپ باسىنان سيپاعىسى كەلدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا قاراي ءوزىنىڭ ەڭ بيىك سۋرەتكەرلىگىن كورسەتكەن, شىعارماشىلىعىنداعى ەڭ وزىق تۋىندىسى «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» پوەماسىن جازىپ شىقتى.
قىزعىشتارى قيقۋلاپ, قورعاعاندا,
سورلاعانعا ۇقسايدى, سورلاعانعا,
شۇرەگەيلەر ايدىنىن قورلاعاندا,
كوكقۇتاندار قاناتىن قومداعاندا...
بەۋ, دۇنيە-اي, اققۋلار ورالعاندا,
ايدىن كولدىڭ يەسى جول العاندا.
جەتىسىپ ءبىر «جەتىم كول» قالۋشى ەدى-اۋ,
تىنۋشى ەدى-اۋ, تەڭسەلگەن قارا ورمان دا.
ەل مەن جەرى ءۇشىن الىسىپ, باسىن وققا بايلاعان ارىستاردىڭ تاعدىرى جۇرەگىڭدى سولق ەتكىزبەي قويمايدى. بۇل جولداردان شۇرەگەيلەردىڭ مومىن ەلدى اياۋسىز قورلاپ, حالىق رەتىندە جويىپ جىبەرە جازداعانىن جازباي تانيسىڭ. وسى ەلدىڭ قورعانىنا اينالار الىپتار اتىلماي, سول مومىن ەلدىڭ يەلەرى «جول العاندا» قالاي بولار ەدى... اقىن وسىنى قيالدايدى. بۇل جەردەگى «قارا ورمان» قازاق ۇعىمىندا «حالىق» دەگەن ماعىنادا قولدانىلادى. «تەڭسەلگەن» دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا دا ورمان تامىرىمەن قوپارىلىپ قالا ما دەگەن قاۋىپتىڭ بار ەكەنىن دە اڭعارۋىمىز كەرەك.
بۇل پوەما مۇقاعاليدى الەمنىڭ ەڭ مىقتى اقىندارىمەن قاتار تۇراتىن دارەجەگە كوتەردى. پوەما – ءوزىنىڭ بالالىق شاعىنان كورگەن قيىندىقتارى, سوعىس جىلدارىنداعى ۇرپاق ءۇشىن قايرات كورسەتكەن انالاردىڭ ەرلىگى, قاسيەت پەن تىيىم, وسيەتكە قۇرىلعان ۇلتتىڭ دۇنيەتانىمى, ءوز ءومىرى مەن تاعدىر الدىنداعى ادامنىڭ شاراسىزدىعى, قازاقتىڭ دۇنيە كۇيىپ كەتسە دە قاستەرلى ۇعىمدارعا قارسى شىقپايتىنى, ۇلت ءۇشىن كيەلى بولىپ سانالاتىن ۇعىمدار ءۇشىن ارەكەتسىزدىگى, كۇرەسپەۋى, قازاق حالقىنىڭ جەتىمدىك كۇيى, قۇردىمعا باتىپ بارا جاتقان ءداستۇر-سالتى, ەلىنىڭ ەرتەدەگى مامىراجاي باقىتتى عۇمىرى, اشارشىلىق كەزەڭى, ەلدىڭ نەگىزگى ەگەلەرىنىڭ اياۋسىز ءولتىرىلۋى – وسىنىڭ ءبارىن تولىقتاي قامتىعان شىعارما بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل پوەمانى XX عاسىرداعى قازاق حالقىنىڭ پورترەتى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
ايبەك ەرەجەپ,
اقىن
