سۋرەت: abai.kz
الەمدە ەڭ باي ءارى باقۋاتتى اقش, قىتاي, جاپونيا سەكىلدى مەملەكەتتەر بۇگىنگى كوشباسشىلىق دارەجەگە قالاي جەتتى؟ ولار وسى ونەرتاپقىشتاردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ ارقىلى, تىپتەن شەتەلدىك مامان بولسا دا شاقىرىپ, ەل ونەركاسىبىن اياققا تۇرعىزۋ ارقىلى جەتكەنىن بۇگىندە كوزىقاراقتى قاۋىم جاقسى بىلەدى.
ال «قازپاتەنت» سەكىلدى ونداي مەكەمە بىزدە دە بار. بىراق ول مەكەمە نە ىستەيدى؟ ەل قاجەتىنە جارار قانداي جاڭالىق اشىلدى جانە ولاردىڭ قانشاسى وندىرىسكە جىبەرىلدى؟ ونەرتاپقىشتارعا قانداي كومەك بەرىلىپ جاتىر, بۇل تۋرالى ەشكىم بىلمەيدى. ويتكەنى حالىق ونداي مەكەمەنىڭ ەل الدىنا شىعىپ ەسەپ بەرگەنىن ەستىگەن دە, كورگەن دە ەمەس.
ايتسە دە مەن سول ۇيىممەن كوپتەن بەرى تانىسپىن. 2014 جىلى «كۇن ەلەكتر ستانساسىنا» العان يننوۆاتسيالىق پاتەنتىم بار. 2021 جىلى ءاۆتوموبيلدى جول اپاتىنان ساقتايتىن ماگنيتتىك قۇرىلعىعا العان پاتەنتىم جانە بار. بۇدان بولەك, 2024 جىلى كۇز ايىندا تاپسىرعان «جاسىل ەنەرگەتيكاعا» ارنالعان ءتورت پاتەنتتىك جوبام تاعى جاتىر. بىراق مەن ءالى كۇنگە دەيىن ولاردان تولىققاندى جاۋاپ العان جوقپىن. دەگەنمەن پاتەنتتى العان كۇندە دە, ول سىزبالار بويىنشا جاسالاتىن ماكەتتى قايدا جاساتىپ, قايدا سىناقتان وتكىزەم دەگەن ەكىۇداي ۇرەيدەمىن. ويتكەنى مەن ونى «كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ» پاتەنتىن العاندا كورگەنمىن.
ارينە, ونەرتاپقىشتىق وتە ابىرويلى جانە ساۋاپتى ءىس. قازىر كۇندە قولداناتىن ەلەكتر ەنەرگياسى, گاز بەن مۇناي ءوندىرۋ ادىستەرى, ۇشاقتار مەن اۆتوموبيلدەردىڭ ءبارى – وسى ونەرتابىستىق ىزدەنۋدىڭ ارقاسىندا تابىلعان. ەگەر مەنىڭ جول اپاتىن بولدىرمايتىن ماگنيتتىك قوندىرعىم قازىر قولدانىستا بولعاندا تالاي جاننىڭ ءومىرىن جالماعان جول اپاتى ازايار ەدى دەپ ويلايمىن.
ەلىمىزدەگى پاتەنتتىك قىزمەتتىڭ جۇمىسىنا قاراپ وتىرىپ, ونەرتاپقىشتارعا بەرىلەتىن پاتەنت پەن قولداۋ مۇلدە سىن كوتەرمەيتىنىن ايتقىم كەلەدى. بۇگىنگى ونەرتاپقىشتاردىڭ جۇمىسىن باعالاپ, ولارمەن دۇرىس جۇمىس جۇرگىزۋ, ەل ونەركاسىپتەرىمەن بايلانىس جاساۋ مۇلدە اقساپ جاتىر. سوندىقتان بۇل جۇمىستىڭ ءبارىن جولعا قويۋ ءۇشىن ونەرتابىس ورتالىعىن قايتا قۇرۋ كەرەك دەپ بىلەمىن. ەگەر ونداي جاعداي بولسا, مەن وعان مىناداي ءوز جوبامدى ۇسىنامىن.
مەنىڭشە, ونەرتابىس جاڭالىقتارىن جاسايتىن بۇل مەكەمە مىناداي ءۇش بولىمنەن تۇرسا دەيمىن.
ءبىرىنشى – تۇسكەن ۇسىنىستاردى تالداۋ ءبولىمى. مۇندا 2 نەمەسە 3 – مىقتى فيزيك, حيميك جانە بيولوگ بولۋى كەرەك. مەكەمەگە كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ماماندار قاراپ, كوڭىلگە قونىمدى, ەلگە يگىلىگى تيەتىن جاقسى يدەيا بولسا, ونى كەلەسى كونسترۋكتسيالىق بولىمگە تاپسىرىپ, ال جارامسىز ۇسىنىستاردىڭ كەمشىلىگىن كورسەتىپ, ەكى-ءۇش كۇننەن قالدىرماي, يەسىنە حات ارقىلى حابارلاۋى قاجەت.
ەكىنشى – كونسترۋكتورلىق سىناق ءبولىمى. مۇنى كىشىگىرىم زاۋىت رەتىندە قاراستىرىپ, وندا توكارلىق, دانەكەرلەۋ ستانوكتارى مەن قۇرىلعىلار, سونداي-اق وسىندا جۇمىس ىستەيتىن تەحنيكالىق ينجەنەرلەر, بىلىكتى ەلەكتريكتەر, سلەسارلار, دانەكەرلەۋشى جانە قۇراستىرۋشىلار بولۋى ءتيىس.
ءۇشىنشى – ەل ونەركاسىبىمەن مەنەدجەرلىك بايلانىس ءبولىمى. بۇل بولىمدە ونەرتابىستىق سىناقتاردا جاقسى ناتيجە كورسەتكەن جاسالىمدار دارىپتەلىپ, ءتيىستى ونەركاسىپتىك كومپانيالارعا ۇسىنىس جاسالادى. ۇسىنىستاردى ديزايندىق ۇلگىدە قايتا جاساۋ جانە ساتىپ الۋ بويىنشا كەلىسسوز جۇرگىزىلەدى.
بۇعان سونشالىقتى كوپ قارجى كەتپەيدى. مۇنداي ۇيىمدى ءار وبلىستا ۇيىمداستىرۋعا بولادى. سونداي-اق ونەرتاپقىش جاستاردى وسى سالاعا ودان ءارى قىزىقتىرۋ, ىنتالاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت ءجيى بايقاۋلار وتكىزسە دەيمىن.
مىنە, ءبىز تەك وسىنداي ءبىر ورتالىقتان باسقارىلاتىن پاتەنتتىك مەكەمە ارقىلى عانا ونەرتاپقىشتارعا جەڭىلدىك جاساپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا جول اشامىز.
بەردالى رىسبەكوۆ,
زەينەتكەر ۇستاز
تۇركىستان وبلىسى
