زەرتتەۋلەر نە دەيدى؟
ەۋرازيالىق دامۋ بانكى 2026 جىلى دوللاردىڭ ورتاشا باعامى شامامەن 535 تەڭگە بولادى دەپ بولجاپ وتىر. جىل بويى وسى دەڭگەيدىڭ اينالاسىندا ساقتالۋى دا مۇمكىن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تەڭگەنىڭ تاعدىرى ەل ىشىندەگى شەشىمدەردەن گورى سىرتتاعى جاعدايعا كوبىرەك بايلانىستى. بانك ەسەبىنە سۇيەنسەك, 2026 جىلى ەل ەكونوميكاسى 5,5%-عا وسەدى. بۇل ءوسىمنىڭ نەگىزگى تىرەگى مۇناي بولىپ قالا بەرەدى. مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 3% ارتادى.
«ەكونوميكادا ءوسىم بولعانىمەن, باعا ماسەلەسى بىردەن شەشىلەيدى. دەگەنمەن ينفلياتسيا بىرتىندەپ باسەڭدەيدى دەگەن ءۇمىت بار. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ينفلياتسيا 9,7% دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. بىراق بۇل ۇدەرىس باياۋ جۇرەدى, ءبىر ايدا نەمەسە ءبىر توقساندا ءبارى وزگەرىپ كەتپەيدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى – ۇلتتىق بانكتىڭ قاتاڭ ۇستانىمى. قازىر بازالىق مولشەرلەمەنى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ وتىر ءارى بۇل ساياسات بيىل ەكىنشى توقساننىڭ باسىنا دەيىن وزگەرمەۋى مۇمكىن. ەگەر ينفلياتسيا شىنىمەن تۇراقتى تۇردە تومەندەي باستاسا عانا, مولشەرلەمەنى ازايتۋعا جول اشىلادى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بازالىق مولشەرلەمە شامامەن 14% دەڭگەيىنە ءتۇسۋى مۇمكىن. بىراق بۇل – ناقتى كەپىل ەمەس, جاعدايعا قاراي قابىلداناتىن شەشىم», دەلىنگەن زەرتتەۋدە.
قاتاڭ اقشا نەسيە ساياساتى تەڭگەگە دە اسەر ەتىپ وتىر. ءدال وسى جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر تەڭگەنىڭ كۇرت السىرەپ كەتۋىنە جول بەرمەي تۇر. ياعني تەڭگە ءالسىز دە ەمەس, بىراق تولىق قاۋىپسىز دە ەمەس. تاۋەكەلدەر بار. ساراپشىلار تەڭگەگە قىسىم جاسايتىن نەگىزگى ەكى فاكتوردى اتاپ وتەدى. ءبىرى – مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى. ەكىنشىسى – ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەردىڭ قىسقارۋى. ەگەر وسى ەكى باعىتتا قولايسىز جاعداي بولسا, ۆاليۋتالىق نارىقتا قىسىم كۇشەيۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار تەڭگەنى ۇستاپ تۇراتىن جاعىمدى فاكتورلار دا جەتكىلىكتى. مۇناي ەكسپورتى كولەمىنىڭ ارتۋى جانە جوعارى دەڭگەيدە تۇرعان پايىزدىق مولشەرلەمەلەر ۇلتتىق ۆاليۋتاعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتىپ وتىر.
ال شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ءسال وزگەشە. «Bank of America» ماماندارى ينفلياتسيا 2026 جىلعى قاڭتاردا ەڭ جوعارى شەگىنە جەتۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. ولاردىڭ بولجامىنشا, سول كەزدە ينفلياتسيا شامامەن 15% بولادى.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى جاساعان تالداۋ باسقاشا سويلەيدى. ولار بيىل دوللار باعامى 553,6 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى دەيدى. بۇل قازىرگى دەڭگەيدەن شامامەن 5,9%-عا جوعارى. قارجىگەرلەر مۇنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە ينفلياتسيانى اتاپ وتىر. باعا ءوسىمى ءبىر جىلدا باسىلىپ قالمايدى, ينفلياتسيا 2 جىل قاتارىنان جوعارى دەڭگەيدە قالادى. ال ينفلياتسيا جوعارى بولسا, تەڭگە السىرەي باستايدى. بۇل – قاراپايىم زاڭدىلىق.
بىراق بىلتىر تەڭگەنى قاتتى قۇلاتىپ الماۋعا مۇمكىندىك بولعان. بۇعان دەيىن ۇلتتىق ۆاليۋتا 15,5% السىرەگەنىمەن, جاعداي تولىق ۋشىعىپ كەتكەن جوق. سەبەبى بازالىق مولشەرلەمە جوعارى دەڭگەيدە تۇردى, ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ساتىلىمدار جاسادى, ال ەكسپورتتان ەلگە ۆاليۋتا ءتۇسىپ وتىردى. وسى فاكتورلار تەڭگەنى ۋاقىتشا ۇستاپ تۇردى. الايدا قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى بۇل قولداۋ ۇزاققا سوزىلمايتىنىن ەسكەرتەدى. ال 2026 جىلى تەڭگەگە تۇسەتىن قىسىم كۇشەيەدى. بۇعان ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەردىڭ قىسقارۋى, ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا بايلانىستى يمپورتتىڭ ءوسۋى جانە ەكسپورتتان تۇسەتىن ۆاليۋتالىق تابىستىڭ ازايۋى اسەر ەتەدى. مۇنداي جاعدايدا ۆاليۋتالىق نارىقتاعى تەپە-تەڭدىك السىرەيدى.
«دوللار ساتىپ الماس ەدىم»
«اقشانى دوللارعا ايىرباستايمىز با, الدە تەڭگەمەن دەپوزيتكە سالامىز با؟» دەگەن سۇراق كوپشىلىكتى مازالايتىنى انىق. «Freedom Holding Corp» نەگىزىن قالاۋشى تيمۋر تۋرلوۆتىڭ ايتۋىنشا, دوللار ساتىپ الۋعا اسىقپاعان دۇرىس.
«مەنىڭ ويىمشا, 2026 جىلى تەڭگە, كەرىسىنشە, مىقتى بولادى. ءتىپتى جىلدىڭ ءبىر كەزەڭىندە 500-دەن دە تومەن بولۋى مۇمكىن. بىراق تىم مىقتى تەڭگە دە ەكونوميكا ءۇشىن جاقسى ەمەس. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىگى بار. ول رەزەرۆتەر التىن ەسەبىنەن عانا ەمەس, ۆاليۋتا ەسەبىنەن دە ءوسىپ وتىر. تەڭگەنىڭ نىعايۋى ينفلياتسيانى تومەندەتۋگە دە كومەكتەسەدى. سەبەبى دوللار ساتقان كەزدە نارىقتان تەڭگە الىنادى, ال بۇل ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى اقشا ماسساسىن ازايتادى. بۇل – دۇرىس باعىت. سوندىقتان قازىر دوللار ساتىپ الماس ەدىم. كەرىسىنشە تەڭگەمەن جوعارى تابىستى دەپوزيتتەردى اشار ەدىم. مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى, كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالاردى الار ەدىم. بۇل دوللار الۋدان گورى كوبىرەك تابىس اكەلەدى», دەيدى ول.
قارجىگەر ءارى پراكتيك ينۆەستور تۇرار ءابدىنىڭ ايتۋىنشا, «دوللاردى قازىر الامىن با؟» دەگەن ويدىڭ ءوزى دۇرىس ەمەس. سەبەبى ۆاليۋتا باعامى بىردە جوعارىلايدى, بىردە تومەندەيدى. ال ءدال ءتۇبىن نەمەسە شىڭىن تابامىن دەۋ كوبىنە جۇيكەنى جۇقارتىپ, اقشادان ايىرادى.
«قازىر دوللار شامامەن 520 تەڭگە ماڭىندا تۇر. كوكتەم مەن جازدا 550 تەڭگەگە جاقىندادى, كەيىن قايتادان 518–520 ارالىعىنا ءتۇستى. وسىنداي كەزدە ءبارى «قازىر الايىن با, الدە تاعى تومەندەي مە, كۇتەيىن بە؟» دەگەن ويدا جۇرەدى. ال كەيبىرى 2026 جىلى دوللار قاتتى وسەدى دەيدى. مۇنىڭ ءبارى قۇر الاڭ مەن بولجاۋ ويىنى عانا. ونداي ويىنعا سەنۋدىڭ قاجەتى جوق. تەڭگە قىسقا قاشىقتىققا جۇگىرەتىن سپرينتەر سەكىلدى. ياعني ۋاقىتشا كۇشەيۋى مۇمكىن, بىراق ۇزاق مارافوندا دوللاردان وزا المايدى. مۇنىڭ سەبەبى ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا جاتىر. ەلىمىز يمپورتقا قاتتى تاۋەلدى», دەيدى ول.
ەگەر 90-جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ كۋرس كەستەسىنە كوز جۇگىرتسەڭىز, ءبىر زاڭدىلىقتى اڭعاراسىز: ۇزاق مەرزىمدە دوللار تەڭگەگە قاتىستى ۇنەمى ءوسىپ وتىرعان. بۇل قاستاندىق تا ەمەس, بىرەۋدىڭ تەرىس پيعىلى دا ەمەس, بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوگيكاسى. دوللار قىمباتتاعان سايىن مەملەكەت سول ەكسپورتتان تۇسكەن ۆاليۋتانى ساتقاندا كوبىرەك تەڭگە الادى. ال تەڭگەمەن جالاقى, الەۋمەتتىك تولەم, ينفراقۇرىلىم قارجىلاندىرىلادى. سوندىقتان ۇزاق جىلدار بويى تەڭگە كۇشەيىپ كەتەدى دەپ كۇتۋ شىندىققا جاناسپايدى. قىسقا مەرزىمدە كۇشەيۋى مۇمكىن, بىراق نەگىزگى باعىت وزگەرمەيدى.
ءوز تاجىريبەسىنە كەلسەك, قارجىگەر كۋرستى ەمەس, ۋاقىتتى باسشىلىققا الاتىنىن ايتادى. ياعني اقشانى ماقسات پەن مەرزىمگە قاراي بولەدى.
ء«بىر جىلعا دەيىن كەرەك اقشا تەك تەڭگەدە جاتۋى كەرەك. ونىمەن ۆاليۋتالىق ويىن ويناۋعا بولمايدى. قازىر بانكتەردە جوعارى پايىز بار. قاراپايىم دەپوزيتتەردە شامامەن 16,8% جىلدىق, جيناق دەپوزيتتەرىندە 20% دەيىن بەرەدى. وعان قوسىمشا بونۋس, كەشبەك بار. مىسالى, دەپوزيتتە 1 ملن تەڭگەدەن اسسا, كارتا دەڭگەيى وسەدى, 7% دەيىن كەشبەك الۋعا بولادى. ەگەر اقشا 1 جىلدان ارتىق ۋاقىتقا قاجەت بولماسا, وندا ماقسات تابىس تابۋ ەمەس, قۇنسىزدانۋدان قورعاۋ بولۋى كەرەك. مۇنداي جاعدايدا اقشانىڭ ءبىر بولىگىن دوللار دەپوزيتتە, ءبىر بولىگىن دوللارلىق وبليگاتسيالاردا ۇستاعان ابزال. بۇل تەز بايىپ كەتۋ ءۇشىن ەمەس, تەك تەڭگەنىڭ قۇنىن جوعالتپاۋ ءۇشىن», دەيدى ت.ءابدى.
باعالى ۆاليۋتانىڭ السىرەۋى
بايقاعانىمىزداي, دوللاردىڭ باعىتى تۋرالى بولجام كوپ, بىراق تەڭگەنىڭ بولاشاعىنا قاتىستى الاڭ دا از ەمەس. قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە تەك ۆاليۋتا باعامىندا ەمەس. اڭگىمە – ەكونوميكانىڭ ىشكى قۇرىلىمىندا.
ونىڭ سوزىنشە, ۇلتتىق ۆاليۋتا السىرەي بەرەدى. ەل ناقتى ارتاراپتاندىرۋعا كوشپەيىنشە, تەڭگەنى ۇزاق مەرزىمگە نىعايتۋ مۇمكىن ەمەس.
«قازىر دوللاردىڭ كۋرسى السىزدەۋ بولىپ تۇر. سەبەبى د.ترامپ فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ مولشەرلەمەسىن تومەندەتكىسى كەلەدى. بۇل دوللاردىڭ الەم بويىنشا السىرەۋىنە اكەلەدى. ياعني ادامدار دوللارداعى اكتيۆتەر مەن باعالى قاعازدارعا كوبىرەك اقشا سالا باستايدى. بىراق سوعان قاراماستان تەڭگە دوللارعا قاتىستى السىرەي بەرەدى. ويتكەنى ەلىمىز شيكىزات ەكونوميكاسى بولىپ قالىپ وتىر», دەدى ەكونوميست.
ايتۋىنشا, ناقتى كۋرسقا قاتىستى ءدال بولجام ايتۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ءبارى مۇناي باعاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. ەگەر مۇناي باعاسى باررەلىنە 100 دوللارعا دەيىن كوتەرىلسە, تەڭگە كۇشەيۋى مۇمكىن. ال مۇناي ارزانداسا, تەڭگە السىرەيدى. قارجىگەر قازىرگى ەكونوميكالىق مودەل تەڭگەنى تۇراقتى تۇردە نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىنىن ايتىپ وتىر.
ء«بىز مۇنايدى ەمەس, پلاستماسسا نەمەسە دايىن مۇناي ونىمدەرىن ساتساق, تابىس الدەقايدا كوپ بولار ەدى. قازىر ءبىز تەك شيكىزاتتى ەكسپورتتايمىز دا, قوسىلعان قۇننان ايىرىلىپ وتىرمىز. ەلگە رەسۋرستاردى وڭدەۋدىڭ ادال ءارى اشىق جۇيەسى قاجەت. سونىمەن قاتار دەلدالداردىڭ قىزمەتىن تولىق اۋديتتەن وتكىزۋ كەرەك. رەسۋرستاردى قايتا وڭدەۋ سالاسىندا اشىقتىق بولۋعا ءتيىس. دەلدالدار ايىرمادان پايدا تاۋىپ وتىر. بۇل ەكونوميكاعا كۇش قوسپايدى. تەڭگە كۋرسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دوللار, رۋبل جانە يۋانعا قاتىستى كۇشىن كورسەتەدى. سوندىقتان ەكونوميكانىڭ ءوزىن كۇشەيتۋ كەرەك. ول ءۇشىن قايتا وڭدەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ دامۋى قاجەت. مۇنسىز ۇلتتىق بانكتىڭ ەشقانداي ينتەرۆەنتسياسى كومەكتەسپەيدى», دەدى ر.رىسمامبەتوۆ.
