«جيىنتىق» ءسوزى شارۋانى شارشاتاتىن سەكىلدى

بىردەن اڭگىمەنىڭ اشىعىن ايتساق, 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتا­رىنان زاڭنامالىق كۇشىنە ەنگەن سالىق كودەكسىنىڭ 439-بابى 1-1 تارماعىنىڭ 1-ءشى تارماق­شاسى «اۋىلشارۋاشىلىق ماق­سا­تىندا پايدالانىلاتىن جەر­دىڭ جيىنتىق كولەمى»... ء(ارى قاراي ءماتىن بويىنشا) دەگەن رەداكتسياسىنداعى «جيىن­تىق» ءسوز تىركەسىنىڭ دۇرىس قولدا­نىلماۋى سالدارىنان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى شارۋا قوجالىقتارى مەن فەر­مەرلەردىڭ ۇلكەن نارازىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. ماسەلەن, اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەر: ەگىستىك, شابىندىق جانە جايىلىم بولىپ بولىنەتىندىگى جانە ارقايسىسىنان الىناتىن ءونىم مولشەرى ءار قيلى بولاتىندىعى بارشامىزعا ايان. كەيبىر وڭىرلەردە, مىسالى, سۋارمالى ەگىستىك جەردىڭ گەكتارىنان ورتا ەسەپپەن 1,5 ملن.تەڭگەنىڭ جانە ودان دا جوعارى ءونىم (كوكونىس, باۋ-باقشا جانە جەمىس-جيدەك, ت.ب.) الاتىن بولسا, شابىندىق جەرلەردىڭ گەكتارىنان 15,0-20,0 مىڭ تەڭگەنىڭ, جايىلىمدىق جەرلەر بولسا نەبارى 1,0-1,5 تەڭگەنىڭ ءونىمىن بەرەتىنىن ەسكەرسەك, سوندا سۋارمالى ەگىستىك جەردىڭ ءاربىر گەكتارى شابىندىق جەردىڭ 70-80 گەكتارىنا, جايىلىمدىق جەردىڭ 900-1000 گەكتارى بەرەتىن ونىمىنە پارا-پار, ياعني ەگىستىك جەردىڭ قۇندىلىعى شابىندىق جانە جايىلىمعا قاراعاندا ءساي­كەسىنشە وسىنشاما ەسەگە ارتىق. وسىنداي ايىرماشىلىققا قاراماستان, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى ءۇش كاتەگورياعا (ەگىس­تىك, شابىندىق جانە جاي­ى­­­­­­­­­لىم) بولىنەتىن جەرلەر­دى في­زيكالىق شامادا اريفمە­تي­كا­لىق جولمەن قوسىپ, جاڭا ءوز­گەرىستەگى «جيىنتىق» جەر كو­لە­مىن شىعارۋ دەگەن ءىس جۇزىندە دە, عىلىمي تۇرعىدا دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان «جاڭالىق». دۇرى­سى – ءار كاتەگورياداعى جەر­دى شارتتى ەگىستىك جەرگە كوەففي­تسيەنت قولدانىپ اينالدىرۋ. ماسەلەن, وڭتۇستىك وڭىرلەردە 501 گا جايىلىمدىق جەرى بار شارۋا بىردەمنەن (مولشەردەگى 500 گا-دان جوعارى) سالىق تولەۋدىڭ جاڭا تارتىبىنە ەنەدى, ال وسى جەر كولەمى شارتتى سۋارمالى ەگىستىك جەردىڭ شامامەن 0,5 گەكتارىنا تەڭ. وسى ەكى ءتۇرلى كاتەگورياداعى جەر تەلىمىنەن الىناتىن ءونىم ەكىنشىسىنىكى (0,5 گا) بىرىنشىسىنە (501 گا) قاراعاندا شامامەن 7-8 ەسە ارتىق بولسا, تولەنەتىن سالىق مولشەرى, كەرىسىنشە, 5-6 ەسە كەم. ياعني, شابىندىق جانە جايىلىم جەرلەرىن شارتتى سۋارمالى ەگىستىككە اينالدىرعان جاعدايدا جوعارىداعى شارۋا وزگەرىسكە دەيىنگى سالىق تولەۋ تارتىبىمەن جۇمىس ىستەپ, سانى بار ساپاسى جوق «كوپ» جەرى بار شارۋا قوجالىقتارى جىلىنا 4 مارتە سالىق تولەپ, ەسەپ بەرمەي, ماردىمسىز كىرىس-شىعىسىن ەسەپتەيتىن كاسسالىق اپپاراتتى ساتىپ الىپ, اۋرە-سارساڭعا تۇسپەگەن بولار ەدى. قالىپتاسقان جاعدايدان حاباردار بولسىن دەپ, قر پار­لامەنتى ءماجىلىسىنىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ر.مادينوۆكە, رەس­پۋب­ليكالىق ۇلتتىق كاسىپ­كەر­لەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى ا.مىرزاحمەتوۆكە جازعان حاتى­­مىزعا ەشقانداي جاۋاپ الا المادىق. وسى ماسەلەدە ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالاتا­سى ۇيىم­داستىرعان (اۋىل شارۋا­شىلىعى, قارجى جانە ەكونوميكا جانە دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتكەرلەرى قاتىسقان) رەسپۋبليكالىق بەينە كونفەرەنتسيادا سالىق كودەكسىندەگى ورىن العان كەلەڭسىز, شىنايى جاعدايعا قاراما-قايشى وزگەرىستەر ءار وبلىستان قاتىسقان كاسىپكەرلەردىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. اتالمىش سالىق كودەكسىنە ەنگەن وزگەرتۋلەر رەسپۋبليكادا اۋىلشارۋاشىلىق ءوندى­رىسىن كەشەندى تۇردە دامى­تۋعا كەرى اسەرىن تيگىزىپ, كەي­بىر شارۋالاردىڭ جەرىن قاي­تارىپ بەرۋىنە نەمەسە شارۋا­شىلىقتارىن بولشەكتەۋگە ماجبۇرلەيدى. مۇنىڭ قالايدا ءبىر شەشىمىن تابۋ كەرەك دەگەن ماقساتپەن, دالا جۇمىستارىنىڭ كۇيىپ تۇرعانىنا قاراماستان قولىمىزعا قالام الدىق... بارلىعى 25 شارۋا قوجالىعى يەلەرى اتىنان: ءجۇمادىل بيجانوۆ, شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى. الماتى وبلىسى, پانفيلوۆ اۋدانى,