ادىلەتتى قوعامنىڭ ىرگەتاسى: حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىن قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن­شە, بيىل باستى نازار ينفليا­تسيا­لىق قىسىمدى ەڭسەرۋ ماقساتىندا بازالىق كورسەتكىشتەردى يندەكستەۋگە, تسيفرلىق قۇرالدار ارقى­لى كومەكتى الدىن الا, پرواكتيۆتى نەگىزدە ۇسىنۋعا اۋدارىلادى. حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ باستى تەتىگى – ءتۇرلى تولەمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك ەكى نەگىزگى كورسەتكىشكە – ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) پەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە (ەتكد) بايلانعان. 2026–2028 جىل­دارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت تۋرا­لى زاڭعا سايكەس, بۇل كور­سەت­كىشتەر ينفلياتسيانىڭ بولجامدى دەڭ­گەيىنە سايكەس ۇلعايادى.

2026 جىلى ەلىمىزدە الەۋمەتتىك قور­عاۋ سالاسىندا زەينەتاقى مەن جار­­دەماقىلاردىڭ 10,5%-عا يندەكس­تەلۋى, ءمامس اياسىندا اۋرۋلار ءتىزىمىنىڭ كەڭەيۋى, سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرمەن بايلانىس­تى الەۋمەتتىك قولداۋعا قۇقىلى توپ­تار­دىڭ ناقتىلالۋى سياقتى نەگىزگى وزگەرىستەر بولادى. حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, اسىرە­سە مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول­جە­تىمدىلىكتى جاقسارتۋعا, الەۋمەتتىك كو­مەك­تى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان بۇل شەشىمدەر ارقىلى 2,6 ميلليوننان استام زەينەتكەر مەن 2,3 ميلليونعا جۋىق جاردەماقى الۋشى قامتىلادى. زەينەتاقىلار مەن الەۋمەتتىك جاردەما­قى­لار 10,5%-عا وسەدى.

جاڭا سالىق كودەكسى مەن باسقا دا نورماتيۆتىك اكتىلەر ارقىلى ارناۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى الۋشىلار, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار, جەتىم بالالار, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار, سوزىلمالى اۋرۋلارمەن اۋىراتىندار سياقتى نەگىزگى ساناتتار ايقىندالادى. بيىل ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,8 ترلن تەڭگە بولىنەدى. ونىڭ 6,7 ترلن-ى زەينەتاقى مەن جاردەماقى تولەۋگە جۇمسالادى. جالپى, الەۋمەتتىك تولەمدەرگە 2025 جىلمەن سالىستىرعاندا 860,5 ملرد تەڭگە ارتىق كوزدەلگەن.

بيىلدان باستاپ ازاماتتىق قىزمەت­كەر­لەردىڭ ەڭ تومەنگى جالاقىسى 99 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بولادى. بۇل تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى اسقاربەك ەرتاەۆ تاراتىپ ايتىپ بەردى. «بيۋدجەتتە ارنايى ءوسىم كوزدەلمەگەنىمەن, ازامات­تىق قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭ تومەنگى جالا­قى مولشەرى 2026–2028 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 99 مىڭ تەڭگەدەن تومەن بولمايدى دەپ كور­سە­تىل­گەن. بۇل كورسەتكىش الداعى جىلدارى جىل سايىن قايتا قارالىپ وتىرادى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

بۇل نورما بارلىق مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ جوسپارلارىنا ەنگىزىلگەن. سونىمەن قاتار جالاقىنى جىل سايىن قايتا قاراۋ تەتىگى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلگەن. «ەلىمىز ءتيىستى حالىقارالىق كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالادى. ەندى ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمى جىل سايىنعى تال­قىلاۋ مەن جاڭارتۋدىڭ تۇراقتى ۇدە­رىسىنە اينالادى», دەپ مالىمدەدى ا.ەرتاەۆ.

بيىلعى جىل زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ماڭىزدى رەفورمالاردىڭ جالعاسى بولادى. مۇنداعى باستى جاڭالىق – جۇ­مىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جار­نالارىنىڭ (جمزج) كەزەڭ-كە­زەڭى­مەن ءوسۋى. 2024 جىلى ەنگىزىلگەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى جارناسى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. 2026 جىلى بۇل كورسەتكىش ناقتى بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇمىس­كەر­­دىڭ ايلىق تابىسىنىڭ 2,5%-ىنان 3,5%-ىنا دەيىن وسەدى. سونداي-اق با­­زا­­­لىق زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مول­شە­رىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭ­گەيىنىڭ 70%-ىنا, ەڭ جوعارعى مول­شەرىن 120%-ىنا دەيىن جەتكىزۋ جوس­پارلانعان.

انا مەن بالانى قورعاۋ سالاسىندا تولەمدەردىڭ مەرزىمى نەمەسە كولە­مىن­دەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستەردەن گورى, ولاردى تاعايىنداۋ مەحانيزمىنىڭ جەتىل­دى­رىلۋى­نە باسىمدىق بەرىلەدى. بالا كۇتىمى جونىندەگى جاردەماقىنى 1,5 جاسقا دەيىن تولەۋ نورماسى بيىل دا ءوز كۇشىندە قا­لا­دى. دەگەنمەن مەملەكەتتىك بيۋدجەت­تەن بولىنەتىن سۋبسيديالار كولەمى ارتادى.

كوپبالالى وتباسىلارعا تيەسىلى جاردەماقى تابىسقا قاراماستان بەرى­لەدى, دەگەنمەن اەك مولشەرىنە تىكە­لەي بايلانىستى. اەك-ءتىڭ ءوسۋى جار­دەماقىنى دا اۆتوماتتى تۇردە كوبەي­تەدى. بوساناتىن انالارعا ءبىر رەتتىك, اي سايىنعى تولەمدەر دە ارتادى. جۇمىس ىستەيتىن انالاردىڭ تولەمى كەيىنگى ەكى جىلداعى تابىسىنىڭ 40%-ى كولەمىندە ساقتالادى, بىراق ونىڭ ەڭ جوعارعى شەگى 7 ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىندە شەك­تە­لەدى.

«وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» تولىق فۋنكتسيونالدىق رەجىمگە كوشەدى. بۇل جۇيە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 80-نەن استام دەرەكقورىن بىرىكتىرەدى. ەگەر بۇرىن ازامات جاردەماقى الۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋى كەرەك بولسا, بيىلدان باستاپ جۇيە وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن ءوزى انىقتاپ, SMS ارقىلى پرواكتيۆتى تۇردە كومەك ۇسىنادى. سا­راپ­شىلار مۇنى «كورىنبەيتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ جۇزەگە اسۋى دەپ باعالاپ وتىر. بۇل سىبايلاس جەمقورلىقتى جويىپ, بيۋروكراتيانى قىسقارتادى.

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قولداۋ سالاسىندا قىزمەتتەردى مونەتيزاتسيا­لاۋ, قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ترەن­دى جال­عاسادى. ارناۋلى الەۋمەتتىك قىز­مەت­تەر كورسەتۋ ستاندارتتارى قايتا قارالىپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ (ۇەۇ) بۇل سالاعا قاتىسۋى كەڭەيتىلەدى. مەم­لە­كەتتىك تاپسىرىس ارقىلى جەكە­مەن­شىك وڭالتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنۋ مۇمكىندىگى ارتادى.

ەندىگى جەردە ءدارى-دارمەك پەن وڭالتۋ قۇرالدارىن الۋ تولىقتاي e-gov mobile ىشىندەگى «الەۋمەتتىك ءاميان» ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. بۇل ازاماتقا مەم­لەكەت ۇسىنعان تاۋاردى ەمەس, وزىنە قاجەتتى ساپالى تاۋاردى تاڭداۋ قۇقى­عىن بەرەدى.

جاڭا جىلدان الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ جاڭا قىرى – تاكسيستەر, كۋرەرلەر, فريلانسەرلەر سىندى پلاتفورمالىق جۇمىسشىلاردى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيە­سىنە تارتۋ قولعا الىنادى. وتكەن جىلى باستالعان قاناتقاقتى جوبا­لار­دىڭ ناتيجەسىندە Yandex, Glovo سياقتى ينتەرنەت-پلاتفورمالار وپەراتورلارى ءوز جۇمىسشىلارىنىڭ بىرىڭعاي تولەمىن اۆتوماتتى تۇردە ۇستاپ قالۋ جۇيەسىنە تولىق كوشۋى مۇمكىن. بۇل شارا شامامەن 500 مىڭنان استام ازاماتتى «كولەڭكەلى» ەكونوميكادان شى­عارىپ, ولارعا جۇمىسسىز قالعان جاعدايدا نەمەسە جۇكتىلىككە بايلانىس­تى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان (ماسق) تولەم الۋ قۇقىعىن بەرەدى.

وسىدان ءۇش جىل بۇرىن «Amanat» پارتياسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «قارىزسىز قوعام» جوباسى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ينتەگراتسيالانعان بولىگىنە اينالۋى بەك مۇمكىن. تەك وقىتۋ عانا ەمەس, بورىشكەرلەردى جۇ­مىس­قا ورنالاستىرۋ, ولاردىڭ نەسيە­لىك جۇكتەمەسىن ازايتۋعا قاتىستى مەم­لە­كەتتىك شارالار قاتاڭداتىلادى. الەۋ­مەت­تىك كودەكس اياسىندا ازاماتتاردىڭ نەسيە قابىلەتتىلىگىن باعالاۋدا ولار­دىڭ وتباسىلىق بيۋدجەتىنىڭ ناقتى مۇم­كىن­دىك­تەرى قاتاڭ ەسكەرىلەتىن بولادى.

حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسى باعىتىن «اتاۋلى الەۋمەتتىك كو­مەك­تەن – ساپالى جۇمىسپەن قامتۋعا» قاراي وزگەرتەدى. ساراپتامالىق بولجام بويىنشا 2026 جىلدىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى مىنالار بولادى: الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ادام فاكتورى بارىنشا ازايتىلىپ, پرواكتيۆتى فورماتقا تولىق كوشۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ينفلياتسيا دەڭگەيىنە قاراي بارلىق جاردەماقى مەن زەينەتاقىلار كولەمى وسەدى. زەينەتاقى جۇيەسىندە جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءرولى كۇشەيتىلەدى. پلاتفورمالىق جۇمىسشىلار تولىققاندى الەۋمەتتىك قورعاۋ سۋبەكتىسىنە اينالادى.

تۇپتەپ كەلگەندە, الەۋمەتتىك جاۋاپ­­كەرشىلىكتىڭ كەڭەيتىلگەن مودەلى بۇگىن­دە ەلىمىزدە ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. سول تۇرعىدا الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى جاي عانا قارجىلاي قولداۋمەن شەكتەلمەيدى, ول – ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن ساقتاپ, قوعامداعى ءالسىز توپتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان مەملەكەت پەن قو­عام­نىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى, جاۋاپتى قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسى عانا ەمەس, قوعامدىق ۇيىمدار, ۆولونتەرلەر مەن كاسىپكەرلىك سەكتوردىڭ دا جۇمىلا ۇلەس قوساتىن باعىتى.