قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى

ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋعا جول اشادى مەملەكەتتىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن تالقىلاۋ سەنبى كۇنگى وتكەن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە جالعاسىن تاپتى. بۇل جولى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ الدىنا سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى تالعاتبەك ءابايدىلدين مەن وسى كوميتەت مۇشەسى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ شىقتى. وتىرىس نەگىزىنەن «بيۋدجەتكە تۇزەتۋ ەنگىزۋ تۇرعىسىندا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى» دەگەن تاقىرىپقا ارنالدى. الدىمەن ءسوز العان ە.ساعىندىقوۆ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن مۋلتيپليكاتيۆتى ءتيىمدى بولاتىن ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعاندىعىن ەرەكشە اتادى. ولار مىنالار: كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ; يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ; ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇ­رىلىمدى دامىتۋ; تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفرا­قۇرى­لىمدارىن جانە سۋ مەن جىلۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ; تۇرعىن ءۇي ينفرا­قۇرىلىمدارىن نىعايتۋ; الەۋمەت­تىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, سون­داي-اق, شاعىن جانە ورتا بيزنەس­تى, ىسكەر ادامداردى قولداۋ. اسىرەسە, جول قۇرىلىسىنا ەرەكشە ەكپىن بەرىلەرى دە العا تارتىلدى. اتاپ ايتقاندا, استانادان «شۇعىل قاعيداتى» بويىنشا كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن 2015-2017 جىلدارى ۇلتتىق قوردان 500 ميلليارد تەڭگە كوزدەلگەن. سونىڭ 180 ميللياردى بيىل يگەرىلەدى. تەك اۆتوجول سالۋ ەسەبىنەن 200 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلارى دا العا تارتىلدى. دەپۋتات ءسوز رەتى كەلگەندە باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا, استانا – الماتى, استانا – وسكەمەن, استانا – اقتوبە – اتىراۋ, الماتى – وسكەمەن جانە قاراعاندى – جەزقازعان – قىزىلوردا باعىتتارىنداعى جولداردىڭ جونگە كەلتىرىلەرىن تىلگە تيەك ەتە كەتتى. بۇدان باسقا, تەمىرجول جەلىسىن سالۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 ميلليارد تەڭگە كوزدەلسە, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى دا قاراپ قالمايتىندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەڭ از دەگەندە 20 مىڭداي جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جايىن ءسوز ەتكەندە سەناتور بيىل 600 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 75 جوبا ىسكە قوسىلارىن جەتكىزدى. سونداي-اق, 100 جوبانى ىسكە اسىرۋ ودان ءارى جالعاستىرىلارىن جانە دە وسى جىلى 500 ميلليارد تەڭگەنىڭ يگەرىلەرىن دە اتاپ كەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل سالادا 45 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. بۇدان باسقا, ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋدى اياقتاۋ ءۇشىن 68,5 ميلليارد تەڭگە جانە جەكە ينۆەستيتسيالاردان 150 ميلليارد تەڭگە تارتىلماق. ال قۇرىلاتىن جۇمىس ورنى – 20 مىڭنان استام. ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى سوزىندە سەناتور «سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك» باعىتىندا 500 كۆت ەلەكتر جەلىسى ءترانزيتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 119 ميلليارد تەڭگە بولىنەرىن دە جەتكىزدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمدارىن جانە سۋ مەن جىلۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋعا 2015-2017 جىلدارى 210 ميلليارد تەڭگە جوسپارلانعانىن دا ورتاعا سالا كەتتى. سونىمەن قاتار, 2020 جىلعا دەيىن 1,4 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىنۋى ءتيىس بولسا, وعان 198 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. وسى جىلدار ارالىعىندا ءۇش اۋىسىممەن وقىتۋدى جويۋعا 70 ميلليارد تەڭگە, ال بالاباقشالار سالۋعا 20 ميلليارد تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. 2015-2016 جىلدارى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا 200 ميلليارد تەڭگە كوزدەلسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن ءىرى كاسىپكەرلىكتى جەڭىلدىكتەرمەن قارجىلاندىرۋ پۋلى 555 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى دەپ كۇتىلۋدە. 2020 جىلعا دەيىن 30 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلارى دا اتالماي قالمادى. تۇتاستاي العاندا, 2015-2019 جىلدارى 402 مىڭ ادام جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولسا, سونىڭ ىشىندە 94 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلادى. ال 308,6 مىڭ ادام ۋاقىتشا جۇمىسپەن اينالىسادى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا سەناتور قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى – جاھاندىق ەكونوميكاداعى اۋىر جاعدايعا قارا­ماستان, ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋ­عا جول اشادى دەگەندى ەرەكشە اتادى. بۇدان كەيىن ءسوز العان ت.ءابايدىلدين بىلتىر ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 100-گە تارتا زاڭنىڭ قابىلدانعانىن, بيىل اتالعان باعدارلاماعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەرگە سايكەس ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىستەر قاجەت ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاداعى ءوز ورنىن تابۋىنا ۇلكەن ماڭىز بەرىپ كەلەدى, دەگەن دەپۋتات وسى تۇرعىدان كەلگەندە مەملەكەت كاسىپكەرلىك ورتانىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ىڭعايلى جاعدايلار جاساۋى تيىستىگىنە ەرەكشە دەن قويدى. كوميتەت توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن اكىمشىلىكتىك كەدەرگىلەردى جويۋ جانە ىسكەرلىك ورتانى قۇرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. پارلامەنت سەناتى ءوز تاراپىنان بۇل ماسەلەلەردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ جاعىنا ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە. سونىڭ جارقىن ءبىر دالەلى وتكەن جىلى قابىلدانعان «رۇقسات بەرۋلەر جانە حابارلاندىرۋلار تۋرالى» زاڭدىق قۇجات. پرەزيدەنت بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى ەكەندىگىن اتاپ كەتكەندىگىنە نازار اۋدارتقان كوميتەت توراعاسى پارلامەنت پەن ۇكىمەت مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە تەڭگەرىمدى بيۋدجەت ساياساتىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جاڭا قادامداردى ازىرلەۋ بويىنشا كوپتەگەن شارالاردى, سونىڭ ىشىندە زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدى قولعا الارىن العا تارتتى. سەناتور الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ وزىندە جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىنان ەڭبەكاقى, الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن زەينەتاقى كولەمى جانە جۇمىس ورىندارى قاسقارىپ جاتقاندىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارتتى. ال قازاقستان جىلدان جىلعا ەڭبەكاقىنى جانە بارلىق الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءوسىرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدا. سوندىقتان دا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرى الەۋمەتتىك سيپات الىپ وتىر. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».