ء«…ان سالسا, ول ءوزىن-ءوزى ۇمىتادى, ءاننىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلەدى, ونىڭ داۋسى كومەيىنەن شىقپايدى, جۇرەگىنەن شىعادى» دەپ باستالۋشى ەدى عوي ايگىلى ء«انشى» اڭگىمەسى. امىرە تۋرالى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتان ارتىق اسىرىپ ايتۋ مۇمكىن بە, ءسىرا؟ ونىڭ ءۇنى – عاسىردا ءبىر تۋاتىن عاجاپ داۋىس, ال ءومىرى – وكسىك پەن وكىنىشكە تولى تراگەديالى تاعدىر. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆتىڭ رەجيسسەرلىك ساراپتاۋى اڭىز تۇلعانىڭ ءدال وسى قىرىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپتى. امىرەنىڭ انشىلىگىنەن بولەك, ادامي بولمىسىن, داڭق شىڭىنا كوتەرىلگەن جۇلدىزدى شاعىمەن قاتار, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىندەگى ارمان مەن مۇڭىن قاتار ءورىپ, كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ونەگەلى ونەر تۋدىرىپتى.
العاشىندا مونوسپەكتاكل بولىپ قويىلعان تۋىندىنى, شىعارماشىلىق توپ كەيىنىرەك كەيىپكەرلەرمەن بايىتىپ, مۋزىكالىق دراما ەتىپ جاڭاشا سويلەتىپتى. دەسە دە, قوس قويىلىمدى دا سالىستىرىپ كورۋگە مۇمكىندىك تۋعان كورەرمەن رەتىندە, سپەكاتكلدىڭ العاشقى مونوسپەكتاكل فورماسىنداعى نۇسقاسىن ءساتتى سانايمىز. سەبەبى ءدال سول قالىبىندا ءانشى تراگەدياسى تەرەڭىرەك اشىلىپ, ال باستى ءرولدى سومداعان تەاتردىڭ تالانتتى ءارتىسى ورازالى يگىلىكتىڭ دە بار مۇمكىندىگىن تانىعانداي تامسانىپ شىققان ەدىك. جالعىز اكتەردىڭ ساحنادا جارقىراي ءجۇرىپ ونەر كورسەتىپ, امىرەنىڭ دە جان جاراسىن جەتكىزۋدەگى جان-جاقتىلىعى كوڭىلگە ايرىقشا قۇرمەت ورنىقتىرعانىن دا ەرەكشە اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
جالپى, مونوسپەكتاكل – قويىلىم تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋىرى ءھام قيىنى. كەزىندەگى كاسىبي تەاتر نەگىزىن قالاعان قاليبەك قۋانىشباەۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ سىندى ساڭلاقتار سالعان ساحناداعى سارا جول سونىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. دەمەك, مونوسپەكتاكلگە بارا الاتىن اكتەردىڭ دە شەبەرلىك ءھام شىعارماشىلىق قۋاتى مىقتى بولعانى ابزال. ولاي بولماعان جاعدايدا, مونوسپەكتاكلىڭىز دە ءوز دىتتەگەنىنە جەتپەي جىعىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, امىرە ءرولىن وينايتىن اكتەرگە رەجيسسەر تاڭداۋى ءدوپ تۇسكەن. ءانى دە, ءسانى دە, ءۇنى دە, ۇعىمى دا ءبىر بويىندا ۇتىمدى ۇيلەسكەن تالانتتى ءارتىس, شىن مانىندە, كورەرمەنىن امىرە الەمىنە جاقىنداتقانداي بولدى.
راس, بۇعان دەيىن كينو تىلىندە دە, ساحنا تورىندە دە ءتۇرلى امىرەلەر قويىلىپ كەلدى عوي. بىراق كەيدە سول قويىلىمداردان امىرەنى تابا الماي ءجيى پۇشايمان كۇي كەشەتىنىمىز ۇمىتىلا قويعان جوق. سەبەبى بىردە رەجيسسەر اڭىز ءانشىنىڭ ءتىلىن قازاقشاعا شورقاق, كوركىن كۇن قاقپاعان تىم جىلتىراق اسفالت بالاسى دەپ كورسە, كەلەسىدە باس كەيىپكەر ەكىنشى ورىنعا سىرعىپ, باستى پلانعا 1925 جىلعى پاريجدەگى جارمەڭكە اتموسفەراسى شىعىپ كەتىپ, كوڭىل كۇمىلجيتىن. ەندى بىرىندە ءان سالا المايتىن اكتەرلەر ساحنادا امىرە بولىپ جۇرگەنىن كورىپ, كوڭىل قالعان تۇستار دا ءجيى ۇشىراستى شىعارماشىلىق تاجىريبەمىزدە. ال بۇل امىرەنى بىردەن قابىلداۋىمىزدىڭ سىرى – قازاقتىڭ يەن دالاسىندا وسكەن قارا بالانىڭ رۋحى, شىڭىلتىر ءۇنى باستى ءرولدى سومداعان اكتەر ورازالى يگىلىكتىڭ بويىنان تابىلدى, ونىسى مونوسپەكتاكل تابيعاتىندا ءساتتى اشىلدى. كەسكىندەيتىن بەينەسىن, كەيىپكەرىن ىشىنە سىڭىرگەنى سونشالىق, اكتەردىڭ امىرە رۋحىمەن بىتەقايناسىپ كەتكەندەي اسەر قالدىردى.
سپەكتاكل اتاقتى قوياندى جارمەڭكەسىندەگى جاس امىرەنىڭ العاشقى قادامىن سۋرەتتەۋدەن باستالىپ, «ەس-ايماق» كەزەڭىندە كاسىبي تۇرعىدا كەمەلدەنگەن شاعىنا, پاريج تورىندە ابىروي بيىگىنە كوتەرىلگەن تاريحي ساتىنە دەيىن شارىقتايدى. الايدا ءدال سول داڭق شىڭنان كەيىنگى تاعدىردىڭ كۇرت قۇلدىراۋى – ونەرپاز ومىرىندەگى ەڭ ۇلكەن تراگەديا رەتىندە ساحنا تىلىندە نانىمدى اشىلدى.
ورازالى يگىلىك ءبىر سپەكتاكل بويىندا ءان ايتىپ, ءسوز سويلەپ, جاپال, اقان سەرى سىندى بىرنەشە كۇردەلى بەينەنى قاتار الىپ شىقتى. اسىرەسە اتالعان ەكى بەينە ورازالىنىڭ ورىنداۋىندا شەبەرلىكپەن اشىلدى. اكتەر ءار وبرازعا سىرتقى ۇقساستىقپەن ەمەس, ىشكى جان الەمىمەن بويلاپ, ولاردىڭ تاعدىرىن ءوز جۇرەگىنەن وتكىزە ءبىلدى. امىرە, ونىڭ اينالاسىنداعى زامانداستارى, قوعام ءۇنى – ءبارى اكتەردىڭ ىشكى پلاستيكاسى مەن داۋىس مۇمكىندىگى ارقىلى شىنايى كورىنىس تاپتى. مۇنى بۇگىنگى تەاتر ارتىسىنە جۇكتەلەتىن امبەباپتىق قاسيەتتىڭ ۇزدىك ۇلگىسى دەپ باعالاساق, قاتەلەسپەيمىز. سەبەبى ءان مەن درامانى قاتار الىپ ءجۇرۋ, ساحنادا جالعىز تۇرىپ كوپ تاعدىردى سويلەتۋ – ۇلكەن كاسىبي دايىندىق پەن ىشكى مادەنيەتتى تالاپ ەتەتىن بيىك مەجە.
سپەكتاكلدە كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن تاريحي دەرەكتەر دە كوركەم ورىلەدى. پاريجدەگى ايگىلى ونەر بايقاۋىنا قاتىسقانىنا بيىل عاسىر بولعان امىرە قاشاۋباەۆتىڭ 2026 جىلى ءجۇز جىل تولاتىن العاشقى كاسىبي قازاق تەاترىنا ءنومىرى ءبىرىنشى بۇيرىقپەن قابىلدانعان تۇڭعىش ءارتىسى ەكەندىگى – ۇلتتىق تەاتر تاريحىنداعى ايرىقشا دەرەك. سول سەكىلدى العاشقى قازاق وپەراسى «قىز جىبەكتەگى» تولەگەن پارتياسىن كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكي امىرەنىڭ ۆوكالدىق مۇمكىندىكتەرىن تولىق ەسكەرە وتىرىپ, ارنايى جازعانى دا سپەكتاكلدە ورىندى اتالادى. الايدا پاريج ساپارىنان كەيىن «مۇستافا شوقايمەن جۇزدەستى» دەگەن جەلەۋمەن ءانشىنىڭ باسىنا تۇسكەن ساياسي دۇربەلەڭ ونىڭ ۇلكەن ارمانىن كۇل-تالقان ەتتى. وپەرا ساحناسىنداعى اسقاق جول, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ونەر كوكجيەگى اياق استىنان ۇزىلەدى. بۇل تراگەديا سپەكتاكلدە قۇرعاق دەرەك رەتىندە ەمەس, ادامنىڭ ىشكى كۇيزەلىسى, ۇزىلگەن ءۇمىتى ارقىلى كورەرمەنگە اسەرلى جەتكىزىلدى.
«امىرەنىڭ» مونوسپەكتاكل فورماتىندا قويىلۋى دا رامىزدىك مانگە يە. ويتكەنى بۇل – العاشقى كاسىبي تەاتردىڭ نەگىزىن قالاعان قاليبەك قۋانىشباەۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ سىندى ساحنا ساڭلاقتارى سالعان سارا جولدىڭ رۋحاني جالعاسى ىسپەتتى. تەاتردىڭ سىندارلى جولى كەزىندە ءدال وسىنداي جالعىز اكتەردىڭ ۇلكەن وي مەن بيىك جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋىنان باستالعان ەدى. قورىتا ايتقاندا, «امىرە» مونوسپەكتاكلى – ءبىر تۇلعانىڭ تاعدىرىن عانا ەمەس, تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ رۋحاني تىنىسىن ساحنادا تىرىلتكەن قويىلىم. ال جاس تا بولسا جاۋاپكەرشىلىگى مول بەينەنى ۇلكەن ىزدەنىسپەن ساراپتاعان ورازالى يگىلىكتىڭ اكتەرلىك ەڭبەگى – قازاق تەاترىنداعى امبەباپتىق پەن رۋحاني تەرەڭدىكتىڭ جارقىن كورىنىسى.
