كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى جۋرناليست نۇرتورە ءجۇسىپ اشىپ, بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ «ايكولدىڭ جولى» كىتابىنىڭ ءمان-ماعىناسىن كوپشىلىككە ءتۇسىندىردى. «بايانعالي ءالىمجانوۆ «ايكولدىڭ جولى» كىتابىندا قىرعىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان داستۇرىمەن «ماناس» ەپوسىن وزىنشە جىرلايدى. وسىلايشا, قازاقتان شىققان ماناسشى كۇللى ادامزاتتىڭ مادەني قازىناسى سانالاتىن ەپوستى العاش قاعازعا ءتۇسىرىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن شوقان ءۋاليحانوۆ پەن كەڭەستىك كەزەڭدە «ماناس» جىرىن قورعاپ, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ جولىن جالعاپ وتىر. سوندىقتان دا ماناسشى رەتىندە ەپوستىڭ كوركەيۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ, ەجەلگى جىردىڭ نەگىزگى وقيعا جەلىسى مەن رۋحىن ساقتاي وتىرىپ, وزىنشە جالعاستىرعان اۆتورعا ريزاشىلىق بىلدىرەمىز», دەدى ءوز سوزىندە.
بۇدان كەيىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ارسلان كويچيەۆ بەينەتاسپا ارقىلى قۇتتىقتاۋ لەبىزىن جەتكىزىپ, بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ تۋىس ەكى حالىقتى جاقىنداستىرۋ جولىندا ەتىپ جاتقان ەڭبەگىنە العىس ايتتى.
تۇساۋكەسەر الدىندا بايانعالي ءالىمجانوۆ 1995 جىلى «ماناس» ەپوسىنىڭ 1000 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق ماناسشىلار كونكۋرسىنا قاتىسىپ, جۇلدەگەر اتانعان ءساتىن ەسكە الدى. «وسىدان وتىز جىل بۇرىن العاش قىرعىز-قازاق جىرشىلارىنىڭ بايقاۋىنا قاتىسقانىمدا اتى اڭىزعا اينالعان اقساقال ماناسشىلاردى قىرعىز حالقىنىڭ بەتكەۇستار ماناسشىلارىمەن تۇگەلدەي تانىسىپ, ءبىلىستىم. ەكى ماناسشى اعامىز – بازارباي سولپيەۆ پەن اسانحان جۇماناليەۆ ماعان ىستىق ىقىلاستارىن ءبىلدىرىپ, ءبىر قىزىق اڭگىمە ايتتى:
«ماناسشىلار جىردى تەك جاتتاپ قانا ايتپايدى, ءوز جانىنان شىعارىپ, ءوز نۇسقاسىن جاسايدى. ءار ماناسشى «ماناس» جىرىنا ءوزىنىڭ سالىمىن قوسادى. سەن ءوزىڭ قازاقسىڭ, سوندىقتان قازاق جىرىن – ەر كوكشەنى كوبىرەك جىرلاپ بەرسەڭ, جاقسى بولار ەدى!», دەدى. سالىم دەگەن نە؟ جىردى ءوز تاراپىنان جاڭعىرتىپ, بايىتىپ, قوسىپ ايتۋ, ياعني ۇلەس قوسۋ. ويلانىپ قالدىم. بىراق كوپكە دەيىن تاۋەكەل ەتە المادىم. سەبەبى: «مەن قالاي ءوز جانىمنان جىر قوسىپ, «ماناستى» وزگەرتەمىن؟» دەگەن ويدىڭ شىرماۋىنان شىعا المادىم.
بۇل اڭگىمە كوپ جىلدار بويى ويىمنان شىقپاي ءجۇردى. اقىرىندا ۇلى جىردى وزىمشە جىرلاي باستادىم. بىرنەشە جىل بۇرىن «ماناس. سەمەتەي. سەيتەك» ەپوس – تريلوگياسىن قازىرگى زامان وقىرماندارىنا ىڭعايلاپ, ىقشامداپ, تۇگەل قازاق تىلىنە اۋدارىپ, جەكە كىتاپ ەتىپ شىعاردىم. سوندا بىرنەشە تاقىرىبىنا ءوز نۇسقامدى قوستىم. قىرعىز باۋىرلارىمىز بۇل ەڭبەگىمدى جوعارى باعالاپ: ء«سىز قىرعىزدان باسقا سەگىز ميلليارد ادامزاتتان شىققان جالعىز ماناسشىسىز جانە «ماناس. سەمەتەي. سەيتەكتى» تۇگەل اۋدارىپ, ءبىر كىتاپ ەتىپ شىعارعان الەمدەگى ءبىرىنشى اقىنسىز!», دەپ ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
كەيىنگى ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە جىردىڭ ءبىراز تاراۋلارىن وزىمشە جىرلايتىن بولدىم. ايتقىم كەلگەن ويلارىمدى, قۇيىلىپ كەلگەن جىر اعىنىن قاعازعا تۇسىرە بەردىم. ءسويتىپ, باسقا دا قازاقشا, ورىسشا جازىپ جۇرگەن شىعارمالارىممەن بىرگە «ماناس» جىرىنىڭ جيىرما التى تاقىرىبى قازاق تىلىندە دۇنيەگە كەلدى. قىرعىز بەن قازاقتىڭ, ايكول ماناس پەن ەر كوكشەنىڭ دوستىعىن, تۇراننىڭ تۇتاستىعىن, دانالىعىن, قوساي مەن باقاي ابىزداردىڭ اقىل-وي بيىگىن, المامبەت, شۋاق, سىرعاق جانە باسقا دا باتىرلاردىڭ ەل قورعاعان ەرلىكتەرىن, بىرلىك پەن الاۋىزدىقتىڭ, ادالدىق پەن ساتقىندىقتىڭ, سوعىس جانە بەيبىتشىلىكتىڭ قايشىلىعىن, تارتىسىن, ەلگە ارنالعان ءومىردىڭ ءمانىن جىرلادىم. عايىپتان كەلىپ, قيالىمنان تۋعان ون مىڭ جولدان استام مەنىڭ جىرىم ۇلى ەپوسقا ۇلەس بولىپ قوسىلعانىنا قۋانىشپەن شۇكىرشىلىك قىلامىن», دەدى قازاق ماناسشىسى بايانعالي ءالىمجانوۆ.
«ماناس» جىرىن وزگە حالىق اقىنىنىڭ ءتول پوەتيكالىق تىلىمەن, كوركەم ورنەگىمەن جىرلاۋى قىرعىز تاراپىنان ەسكەرۋسىز قالماعان. بۇل تۋرالى قىرعىزستاننىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كۇدايبەرگەن بازارباەۆ كەڭىرەك اڭگىمەلەپ بەردى. ال «ماناس» ۇلتتىق تەاترىنىڭ ديرەكتورى نۇربەك تالانتبەكوۆ بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ ەڭبەگىنە ءتانتى بولعان قىرعىز حالقى اقىنعا بىشكەك قالاسىنان ەكى بولمەلى پاتەر سىيلاعانىن مالىمدەدى.
سونداي-اق ادەبي ءىس-شارادا سەرىك نەگيموۆ, ايگۇل كەمەلباەۆا, امانجول التاەۆ, اباي تاسبولاتوۆ, نەسىپ جۇنىسباەۆ سىندى بەلگىلى تۇلعالار ءسوز الىپ, اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا كەڭىنەن توقتالدى.
