فوتو: جي
بانك رەفورماسى: قارجىلىق قاۋىپسىزدىك پەن جاڭا ءتارتىپ
سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتا العاش رەت بانك زاڭناماسى تۇبەگەيلى جاڭارتىلدى. ءماجىلىس ماقۇلداعان «بانكتەر تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى نەگىزىنەن ازاماتتاردى قارجىلىق الاياقتىقتان قورعاۋعا جانە نەسيەلىك جۇكتەمەنى رەتتەۋگە باعىتتالعان. بۇل رەفورما ارقىلى ونلاين-نەسيە راسىمدەۋ كەزىندە مىندەتتى بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ ەنگىزىلدى. ەندى ازاماتتار العاشقى قارىزىن تەك قاعاز جۇزىندە ەمەس, بانك بولىمشەسىنە بارىپ, جەكە باسىن راستاۋ ارقىلى عانا الا الادى. سونداي-اق ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبانى بانك قوسىمشالارى ارقىلى الۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك بازاسىمەن بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ مىندەتتەلدى.
رەفورما «نەسيەلىك شوپينگكە» دە توسقاۋىل قويدى: ەندى ءبىر ساعات ىشىندە بانك نەمەسە ميكروقارجى ۇيىمى ءبىر ادامعا تەك ءبىر عانا قارىز بەرە الادى. قارجى ينستيتۋتتارى بيومەتريالىق تەكسەرۋ تاريحىن ساقتاۋعا جانە كليەنتتىڭ سۇراۋى بويىنشا ونى بەرۋگە مىندەتتى. سونىمەن قاتار بورىشتىق جۇكتەمەنى رەتتەۋ ءۇشىن سوتتان تىس بانكروتتىق ءراسىمى جەدەلدەتىلىپ, قارجىلىق ومبۋدسمەن جانىنداعى پلاتفورما ارقىلى بەرەشەكتى ۇجىمدىق رەتتەۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اينالىمى مەن كريپتو-ايىرباستاۋ ورىندارىن رەتتەۋ دە وسى زاڭنىڭ اياسىندا جاڭا دەڭگەيگە شىقتى.
تەحنولوگيالىق سەرپىلىس: تسيفرلىق كودەكس پەن جاساندى ينتەللەكت
ەلىمىز تەحنولوگيالىق سەكتوردى جۇيەلەيتىن «تسيفرلىق كودەكس» پەن «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. بۇل قۇجاتتار دەرەكتەر اينالىمىنان باستاپ كيبەرقاۋىپسىزدىككە دەيىنگى ماسەلەلەردى بىرىڭعاي ستاندارتقا كەلتىرەدى.
جاساندى ينتەللەكتكە قاتىستى تالاپتار ەرەكشە قاتاڭ. ونىڭ كومەگىمەن جاسالعان كەز كەلگەن مازمۇندى (ديپفەيكتەردى) مىندەتتى تۇردە تاڭبالاۋ تالابى ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردەگى الگوريتمدەردىڭ اشىقتىعى مەن تەكسەرىسى مىندەتتەلىپ, جاساندى ينتەللەكت شەشىم قابىلداعاندا كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ قاعيداسى بەكىتىلدى. بۇل رەفورمالاردىڭ نەگىزگى نورمالارى 2026 جىلى تولىق كۇشىنە ەنىپ, ەلدىڭ تسيفرلىق جۇيەسىن جاڭا بەلەسكە شىعارادى.
قۇرىلىس جانە ەكولوگيا
قۇرىلىس سالاسىنداعى بىتىراڭقىلىقتى جويۋ ءۇشىن جاڭا «قۇرىلىس كودەكسى» بەكىتىلدى. ول ەسكىرگەن نورمالاردى جويىپ, جوبالاۋ مەن ساراپتامادا تسيفرلى BIM-مودەلدەۋگە كوشۋدى مىندەتتەيدى. بۇل تورەشىلدىك پەن ادامي فاكتوردان تۋىندايتىن قاتەلەردى ازايتۋعا باعىتتالعان.
ەكولوگيا سالاسىنداعى ەڭ ايتۋلى جاڭالىق – «سۋ كودەكسىنىڭ» جاڭا رەداكتسياسى. كودەكستىڭ 17-بابىنا سايكەس, ازاماتتاردىڭ سۋ نىساندارىنا (وزەن-كول جاعالاۋلارىنا) كەدەرگىسىز جانە تەگىن بارۋ قۇقىعى زاڭمەن كەپىلدەندىرىلدى. ءتىپتى جاعاجاي جەكەمەنشىك نەمەسە جالعا بەرىلگەن بولسا دا, قاراپايىم جۇرتتىڭ شومىلۋىنا نەمەسە بالىق اۋلاۋىنا تىيىم سالۋعا جول بەرىلمەيدى.
ەكونوميكالىق جانە سالىقتىق رەفورمالار
2025 جىلى قابىلدانعان جاڭا «سالىق كودەكسى» 2026 جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ (ققس) 12%-دان 16%-عا دەيىن ءوسۋى سياقتى كۇردەلى وزگەرىستەردى قامتىدى. الايدا, حالىق ءۇشىن ماڭىزدى جەڭىلدىكتەر بيىلدىڭ وزىندە ىسكە قوسىلدى:
- زەينەتاقى: بيۋدجەتتەن جانە زەينەتاقى قورىنان تولەنەتىن بارلىق زەينەتاقى تولەمدەرى جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلدى.
- كولىك سالىعى: 10-20 جىل بولعان ەسكى كولىكتەر ءۇشىن سالىق مولشەرلەمەسى 30%-عا, ال 20 جىلدان اسقان كولىكتەر ءۇشىن 50%-عا تومەندەدى.
- ايىپپۇلدار: تۇراق اقىسىن تولەمەگەنى ءۇشىن سالىناتىن ايىپپۇل 3 اەك-تەن 1 اەك-كە دەيىن ازايتىلدى.
- كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ: م ۇلىك سالىعى بويىنشا بىرىڭعاي ەلەكتروندىق كاداسترلىق بازا ەنگىزىلىپ, سالىق ورگاندارى دەرەكتەر نەگىزىندە باسقارۋ مودەلىنە كوشتى.
الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە قۇقىقتىق ءتارتىپ
قوعامداعى زاڭسىزدىققا «نولدىك توزىمدىلىك» قاعيداسى اياسىندا ماڭىزدى قادامدار جاسالدى:
- دارىگەرلەرگە شابۋىل جاساۋ نەمەسە كەدەرگى كەلتىرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. پوليتسيانىڭ شۇعىل ارەكەت ەتۋ مەحانيزمى بەكىتىلدى.
- قىلمىستىق كودەكسكە «ماجبۇرلەپ نەكەگە تۇرعىزۋ» بابى ەنگىزىلىپ, 2 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بەلگىلەندى.
- 1 قىركۇيەكتەن باستاپ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن ايىپپۇلدىڭ ورنىنا ءوز ەركىمەن قوعامدىق پايدالى ەڭبەكپەن اينالىسۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى.
- مەديا مەن قوعامدىق ورىنداردا جات اعىمدار مەن لگبت ناسيحاتىنا تىيىم سالاتىن زاڭ كۇشىنە ەندى.
- كونستيتۋتسيانىڭ 30 جىلدىعىنا وراي راقىمشىلىق جاريالاندى.
جەر, تۇرعىن ءۇي جانە ساياسي رەفورمالار
تۇرعىن ءۇي سالاسىندا «وسي رەفورماسىنىڭ» ولقىلىقتارى تۇزەتىلىپ, زاڭناماعا قايتادان «كسك» ۇعىمى ەندى. ال ۇلتتىق پاركتەر اۋماعىنداعى بۇرىننان جۇمىس ىستەپ تۇرعان نىسانداردىڭ جەرىن جەكەمەنشىككە الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «كۋرورتتىق باپ» ەنگىزىلدى.
ەڭ اۋقىمدى ساياسي باستاما – قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى جۇيەگە كوشۋ تۋرالى ۇسىنىس بولدى. بۇل رەفورما زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن وڭتايلاندىرىپ, تورەشىلدىكتى ازايتۋعا باعىتتالعان. شەشىم 2026 جىلعى رەفەرەندۋمدا قابىلدانادى دەپ كۇتىلەدى.
