كولىك نارىعى كوڭىل كونشىتە مە؟

قاراشا ايىنداعى ەڭ كوپ ساتىلعان كولىك ماركاسىنىڭ وندىعىندا 7,7 مىڭ دانا ساتىلعان سhevrolet, ال ەڭ تانىمال مودەلدەر قاتارىندا سhevrolet Cobalt (7 مىڭ دانا) كوش باستاپ تۇر. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعى قاراشا ايىمەن سالىستىرعاندا 76% كوپ. سونىمەن قاتار Hyundai (5 261 د.), Kia (1 990 د.), Jetour (1 326 د.), Toyota (1 252 د.), Chery (1 123 د.), Haval (1 091 د.), Changan (1 006 د.), Geely (828 د.), Jac (597 د.) ماركالارى قاراشادا ەڭ كوپ ساتىلعان ماركالار تىزىمىنە كىرەدى. ال 11 اي ىشىندەگى ەسەپكە سايكەس, Hyundai برەندى بىلتىرعىداي العاشقى ورىندا تۇراقتاپ وتىر. بىلتىر ءدال وسى برەند 44,2 مىڭ, بيىل 45,2 مىڭ دانا كولىك ساتقان.

قازاقستان اۆتوكولىك وداعىنىڭ پرەزي­دەنتى (قاو) انار ماقاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتەر ءالى دە ءبىرشاما ارتادى.

«بيىلعى 11 ايدىڭ ناتيجەسىندە جاڭا اۆتوكولىكتەر نارىعى وتكەن جىلدىڭ تۇتاس كورسەتكىشتەرىن باسىپ وزدى. ۋادە ەتكەندەي, ديلەرلەر سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسىپ, قارجى قۇرالدارى تىزبەگىن كەڭەيتىپ, ارنايى ۇسىنىستار مەن اكتسيا­لاردى ىسكە قوسىپ جاتىر. جەلتوقسان ءداستۇرلى تۇردە اۆتوكولىك ساتىپ الۋعا ەڭ ءتيىمدى اي سانالادى», دەيدى ا.ماقاشەۆا.

اۆتونارىقتاعى باعا قارقىنى

بيىل كولىك نارىعى جاڭا سىن-تەگەۋرىندەرگە بەتپە-بەت كەلدى. 12,4% ينفلياتسيامەن قاتار ەلدەگى اۆتوكولىك باعاسى دا قىم­باتتادى. جىل سوڭىنا قا­راي باعانىڭ ءوسۋ قارقىنى باسەڭ­­­دەگەنىمەن, كولىك يەلەنۋدىڭ جال­پى قۇنى ۇلعايدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى­نىڭ ەسەبىنشە, 2025 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ماشينالار­دىڭ بولشەك ساۋدا باعالارىنىڭ يندەكسى بىلتىرعى وسى كەزەڭگە قاراعاندا 4,1% ارتقان.

ەلىمىزدە اۆتوكولىك ساتىپ الۋ جاعدايلارى وندىرىلگەن جەرىنە قاراي ەرەكشەلەنەدى. ماسەلەن, وتاندىق ماشينالاردىڭ باعا ءوسىمى قاڭتارداعى 22,8%-دان قاراشا ايىنداعى 0,9%-عا دەيىن باسەڭدەگەن. يمپورتتىق جاڭا مودەلدەر جىل ىشىندە 8,7%-عا قىمباتتاسا, ۇستالعان شەتەلدىك ماركىلەردىڭ باعاسى 0,3%-عا تومەندەگەن.

وندىرىستە ءوسىم بار

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋرو­سى­نىڭ دەرەگىنە سايكەس ەلىمىز­دە بيىل 11 اي ىشىندە 132,6 مىڭ جەڭىل اۆتوكولىك, 6,9 مىڭ جۇك كولىگى, 2,6 مىڭ اۆتوبۋس, 3,1 مىڭ تىركەمە مەن جارتىلاي تىركەمە, 662 دانا وزگە دە تەحنيكالار وندىرىلگەن. ولاردىڭ جالپى قۇنى 2,03 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل وتكەن جىلعى وسى كەزەڭگە قاراعاندا 15,7% كوپ. قاو پرەزيدەنتى انار ماقاشەۆانىڭ سوزىنشە, وتان­دىق اۆتوونەركاسىپ تۇراقتى ءوسىم مەن ءارى قارايعى تەحنولوگيا­لىق وپە­راتسيالاردىڭ دامۋىن كور­سەتىپ وتىر. باستى نازار كادر دايارلاۋعا اۋدارىلعان. بۇل سالا جوو-لارمەن, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ۇيىمدارمەن بەلسەندى ىنتىماقتاستىق ورناتىپ جاتىر.

«مەملەكەت باسشىسى جۇمىس­شى ماماندىقتارى جىلى دەپ جاريالاعان 2025 جىلى اۆتو­ونەركاسىپتە جۇمىسپەن قامتىل­عاندار سانى ايتارلىقتاي ءوستى. وندىرۋشىلەردىڭ دەرەگىنە سايكەس 2025 جىلعى 1 قاڭتار مەن 1 جەل­توقسان ارالىعىندا سالادا 4 200-دەن استام ادام جۇمىسقا ورنالاستى. بۇگىندە اۆتوونەركاسىپ 11 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. اتالعان باعىتتاعى جۇمىس جالعاسادى», دەيدى قاو پرەزيدەنتى.

قىتاي برەندتەرىنىڭ ۇلەسى ۇلعايدى

بيىل ساتىلعان جاڭا اۆتو­كولىك­تەر كولەمىندەگى قىتاي برەند­تەرىنىڭ ۇلەسى 50%-عا جاقىن­دا­دى. Jetour, Haval, Chery برەند­تەرى ءداستۇرلى كوشباسشىلاردى ىعىستىرىپ, ۇزدىك بەستىك قاتارىنا كىردى. قاو دەرەگىنشە, قىتايلىق اۆتوكولىك وندىرۋشىلەردىڭ ەل نارىعىنداعى ۇلەسى 2020 جىلى بار بولعانى 2%-دى قۇراسا, 2024 جىلى ول 38%-عا وسكەن.

ساراپشى ارتۋر ميسكاريان­نىڭ پىكىرىنشە, قىتاي اۆتوكولىك­تەرىنىڭ قازاقستان نارىعىن­دا باسىمدىق الۋىنا كوپتەگەن ەكونوميكالىق, گەوساياسي فاكتور ىقپال ەتتى. وسىدان 10 جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ كوشە­لەرىندە ايگىلى BMW, Volkswagen, Mersedes جانە باسقا دا ەۋرو­پالىق اۆتوكولىكتەردەن كوز سۇرىنە­تىن. بۇل كومپانيالار كورشى رەسەي­دە ءوندىرىس الاڭدارىن قۇرىپ, رەسەيلىك نارىقتا دا, ورتا­لىق ازيا ەلدەرىندە دە ەركىن ساۋدا جاساعان. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىن­داعى سوعىستىڭ باستالۋىنا بايلا­نىستى, اتالعان كومپانيا­لار ءوز وندىرىستەرىن جاۋىپ تاس­تادى. سايكەسىنشە, قاراپايىم ءارى ارزان جەتكىزۋ جولدارىنان ايىرىلدى.

«وتاندىق تۇتىنۋشىلار ءبىر ساتتە ەۋروپالىق اۆتوكولىكتەردى تاڭداۋدان باس تارتىپ, قىتاي ونىمدەرىنە نازارى اۋدى دەۋ دۇرىس ەمەس. سونىمەن قاتار قىتايلىق برەندتەر ەل نارىعىن «جاۋلاپ الدى» دەگەن سەنىم دە جالعان. ەۋرو­پالىق اۆتووندىرۋشىلەر سوعىس­تىڭ اسەرىنەن ءوز پوزيتسياسىنان ايىرىلىپ قالدى. تيىسىنشە, وسى بوس ورىنعا قىتايلىق برەندتەر جايعاستى», دەدى ساراپشى.

قىتاي اۆتووندىرۋشىلەرى ساتىپ الۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى نە اۆتونەسيە راسىمدەيتىنىن, نە ءبولىپ تولەۋ ارقىلى ساتىپ الاتىنىن ەسكەرىپ وتىر. وسىعان وراي ولار جەرگىلىكتى بانكتەرمەن بەلسەندى تۇردە ىنتىماقتاسىپ, جەكە نەسيە باعدارلامالارىن قۇرىپ جاتىر. Kolesa.kz پلاتفورماسى جاڭا اۆتوكولىكتەر ءبولىمى­نىڭ باسشىسى ەربول شومبينەۆ قىتاي­لىق برەندتەردىڭ باس­قا باسە­كە­لەستەرىنە قاراعاندا تو­مەن پايىزدىق مول­شەرلەمەلەر ۇسىناتىنىن ايتادى.

«ۇسىنىلعان باستاپقى جارنالارى كوپ جاعدايدا بار بول­عانى 5–10%, ءتىپتى كەيدە 0%-دى قۇ­راي­دى. بۇل قىتايلىق برەندتەرگە ساتۋ كولەمىن جىلدام وسىرۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. سونداي-اق نەسيە بەرۋدەن بولەك, اۆتوكولىك­تىڭ باعا­سى دا ماڭىزدى ءرول اتقارا­دى. قىتاي كولىكتەرى ەۋروپا­لىق كولىك­تەرگە قاراعاندا, ادەتتە, ار­زانىراق ءارى سونىڭ وزىندە باي جابدىقتالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى», دەيدى ە.شومبينەۆ.

ەلەكترموبيل ەلىمىزدە شىعارىلۋى مۇمكىن

2026 جىلى الماتى مەن قوستاناي قالالارىندا ەلەكتر­مو­بيل­دەردى ءوندىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ساپار­بەكوۆ «كۋرسيۆ» سايتىنا بەرگەن جاۋا­بىندا ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, كەلەسى جىلى ەلدە ىشكى نارىقتاعى سۇرانىسقا بايلانىستى 10 مىڭ ەلەكترموبيلگە دەيىن جينالۋى مۇمكىن. ۆيتسە-مينيستر ناقتى مودەلدەردى اتاعان جوق, دەگەنمەن بۇل جەردە ءسوز كوبىنە قىتاي ەلەكتركارلارى تۋرالى بولىپ وتىر.

ەسكە سالايىق, بيىل وتان­دىق تۇتىنۋشىلار رەسپۋبليكا­عا ەلەكترموبيلدەردى باجسىز اكەلۋگە ارنالعان كۆوتانى مەرزىمىنەن بۇرىن تولىق پايدالاندى. بۇل كۆوتا ەاوە جەڭىل­دەتىلگەن كەدەندىك رەجىمى اياسىندا جۇزەگە استى. مەملەكەتتىك كىرىس­تەر كوميتەتى قىركۇيەك ايىن­دا كۆوتا ءليميتىنىڭ جاقىن ارادا اياقتالاتىنىن ەسكەرتكەنمەن, قازاقستاندىقتار جاپپاي ەلەكترموبيلدەردى ەلگە اكەلۋگە تىرىسىپ باقتى. ناتيجەسىندە, كوپتەگەن تۇتىنۋشى جەڭىلدەتىلگەن رەجىم مۇمكىندىگىن پايدالانا المادى. ولار اۆتوكولىك قۇنىنىڭ 15%-ىن قۇرايتىن كەدەندىك باجدى تولەۋگە ءماجبۇر بولدى. كەيىنىرەك بەلگىلى بولعانداي, كەلەسى جىلى ەلىمىزگە مۇنداي كۆوتا بەرىلمەيتىن بولدى. دەمەك ەندى شەت مەملەكەتتەردەن ەلەكترموبيل اكەلەتىن­دەر بۇرىنعىداي ءتيىستى تولەمدەردى جاساۋعا مىندەتتى.

دەگەنمەن و.ساپاربەكوۆ مۇن­داي جاعداي ەلدە ەلەكتر­موبيلدەر ءوندىرىسىن اشۋعا مۇم­كىن­دىك تۋدىرادى دەپ سانايدى. ەڭ الدىمەن, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە ءىرى قالالاردا عانا ەمەس, قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردە جانە اۆتوتراسسالاردا ەلەكترموبيلدەرگە ارنالعان قۋاتتاۋ قۇرىلعىلارىن قۇرۋ ىشكى سۇرانىسقا تىكەلەي اسەر ەتەدى.

جەڭىل ماشينا باعاسى قىمباتتايدى

2026 جىلى 1 قاڭتاردان باس­تاپ ەلىمىزدە ققس 12%-دان 16%-عا وسەدى. بۇل سايكەسىنشە يمپورت­­تىق اۆتوكولىكتەر باعاسى­نىڭ قىم­باتتاۋىنا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ ۇلعايۋى ۋتيليزاتسيالىق الىم مەن تىركەۋ تولەمدەرىنىڭ وسۋىنە اكەلەدى. اۆتونارىق ساراپشىسى ارتۋر ميسكاريان كەلەسى جىلعى نارىق جاعدايى مولشەرلەمە دەڭگەيى­نە, نارىقتى رەتتەۋ تاسىلدەرىنە بايلانىستى قالىپ­تاساتىنىن ايتادى.

«نەگىزىنەن, قازىرگى الەمدىك نارىق جاعدايى 2026 جىلى الەم­دىك اۆتوكولىك ساتىلىمى 2018 جىلعى, ياعني پاندەمياعا دەيىنگى كەزەڭدەگى دەڭگەيگە جاقىنداۋى ابدەن ىقتيمال ەكەنىن كورسەتە­دى. اۆتوكولىككە سۇرانىس بارلىق ەلدە ءوسىپ جاتىر. الايدا قازىر ءبىزدىڭ ەلدە قانداي دا ءبىر قات­تى تاپشىلىق فاكتورى جوق. سايكەسىنشە, تۇتىنۋشىلارعا قولايلى جاعداي قۇرىلىپ جاتىر. سەبەبى تاڭداۋ مۇمكىندىگى كەڭ, كۇتۋ مەرزىمى از, باعا تۇراقتى. بىراق اۆتوكولىك باعاسى ارزاندايدى دەۋگە بولمايدى. دەگەنمەن نارىقتا قىسقا مەرزىمگە ارنالعان ءتيىمدى ۇسىنىستاردى پايدالانىپ, جاڭا كولىك ساتىپ الۋعا بولادى», دەيدى ساراپشى.

داۋلەت جادىراسىن,

جۋرناليست