ساياسات • 23 جەلتوقسان, 2025

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: جاڭا مىندەتتەر مەن مۇمكىندىكتەر

60 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق كەڭەستىڭ (جەەك) كەزەكتى وتىرىسىنا قاتىستى.

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: جاڭا مىندەتتەر مەن مۇمكىندىكتەر

سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ

كەزدەسۋگە قازاقستان پرە­زي­دەنتىمەن بىرگە رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, ارمەنيا رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمي­نيسترى نيكول پاشينيان, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونو­ميكا­لىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى.

كەڭەس وتىرىسىندا ەۋرا­زيا­لىق ەكونوميكالىق وداق جۇمىسىنىڭ كەلەسى جىلى اتقاراتىن نەگىزگى مىندەتتەرى مەن باعىتتارى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار جيىنعا قاتى­سۋشىلار ەاەو-نىڭ قازىرگى قىزمەتىنە بايلانىستى بىرقاتار ماسەلە جونىندە پىكىر الماستى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوناق­جاي­­لىلىق تانىتىپ, ءىس-شارانى جو­عارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعا­نى ءۇشىن پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتينگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سون­داي-اق جاڭا جىل قارسا­ڭىن­دا پەتەربۋرگتەگى ءداستۇرلى كەز­دەسۋ جىلدى قورتىندىلاپ, ال­داعى كۇنگە جوسپار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت بيىل ەۋرازيا­لىق ەكو­نوميكالىق وداق ءۇشىن مەرەي­لى جىل بولعانىن ەسكە سالدى. ۇيىم دامۋدىڭ ەكىنشى ون­جىل­­دىعىنا باتىل قادام باستى. وسى كەزەڭ ىشىندە ءوزارا ساۋدا-cات­­تىق تۇراقتى تۇردە ءوسىپ, ءىرى ينف­­را­­قۇ­رىلىم جوبالارى تابىستى جۇ­ز­ەگە استى جانە ونەركاسىپ كووپە­­­را­تسياسىنىڭ اياسى كەڭەيە ءتۇستى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ كەيىنگى جىلدار­داعى جاھاندىق دۇربەلەڭدەرگە قاراماستان, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى باسەڭدەمەگەنىنە توقتالدى.

«بيىل ەاەو-عا مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ جيىنتىق ءىجو كولەمى 2 پايىزعا ۇلعايماق. الداعى ەكى جىلدا ءىجو ءوسىمى تۇراقتى بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعالى بەرى ۇيىم ەلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە سالعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 20 ملرد دوللاردان استى. قازاقستانعا كەلگەن ينۆەستيتسيا جەتى ەسەدەي ءوستى (2015 جىلى 600 ملن دوللار, 2024 جىلى – 4 ملرد دوللار). ونەركاسىپ ءونىمى 29 پايىزعا ارتىپ, 1,5 ترلن دوللاردى قۇرادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەاەو-نىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىندادى.

«الەم جاپپاي تسيفرلىق ترانسفور­ما­تسيا مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باستى. ۋاقىت اعىمىنان قالماي, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەاەو-عا مۇشە ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىن. جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن ەاەو قىزمەتىنە ەنگىزە باستاۋدى ۇسى­نامىز. اتاپ ايتقاندا, مۇنداي جۇيە­لەردى ساۋدا اعىنىن جوسپارلاۋعا جانە كەدەن­دىك باج سالىعىنىڭ ىقپالىن باعالا­ۋعا قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بولادى. كەلەسى جىلى قازاقستان ۇيىمعا توراعا­لىعى اياسىندا ءداستۇرلى ەۋرازيا ەكونومي­كالىق فورۋمىن وتكىزەدى. وسى جيىندا ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندە جاسان­دى ين­تەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدا­لا­نۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداۋعا بولار ەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

د

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەاەو الەمدەگى ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكا تورابى بولا الادى.

«بىرلەستىك قۇرامىنداعى مەملەكەت­تەردىڭ اۋماعى ارقىلى باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا, سولتۇستىك – وڭتۇستىك, ترانس­كاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى سەكىلدى نەگىزگى دالىزدەر وتەدى. قازاقستان شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە (رەسەي فەدەراتسياسىندا, قىتايدا, ازەربايجاندا جانە باسقا دا ەلدەردە) حالىقارالىق مۋلتيمودالدى لوگيستيكا ورتالىقتارى مەن تەرمينالدار جەلىسىن (رۋمىنيا مەن ماجارستاندا) دامىتۋدى بەلسەندى قولعا الدى. سەرىكتەستەرىمىزدى ساۋدا-ساتتىقتى جانداندىرىپ, جۇك تاسىمالى شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن ۇيىمعا مۇشە وزگە مەملەكەتتەردى دە وسى ىسكە اتسالىسۋعا شاقىرامىز», دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ كاسپي جاعالاۋىنداعى تەڭىز ينفراقۇرى­لىمى ارقىلى ىنتىماقتاستىقتىڭ تىڭ مۇم­كىندىكتەرىنە جول اشىلاتىنىن جەت­ك­ىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كاسپي تەڭىزىن­دەگى نەگىزگى پورتتاردا ورنالاسقان زاما­ناۋي كونتەينەر حابتارى ۇدايى ۇلعا­يىپ كەلە جاتقان جۇك تاسىمالىنا قىز­مەت كورسەتە الادى. بۇل رەتتە ول ۇيىمعا مۇ­شە ەلدەردىڭ ترانزيت الەۋەتىن نىعايتۋعا سەر­پىن بەرەتىن كەمە قاتىناسى تۋرالى كەلىسىم­نىڭ كۇشىنە ەنۋىن جەدەلدەتۋگە شاقىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, الەمدە سۇرانىسقا يە, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم شىعارۋعا باعدارلانعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون.

«ەۋرازيا دامۋ بانكى ساراپشىلارى­نىڭ ەسەبىنە سايكەس, ەاەو ەلدەرىنىڭ ونەركاسىپ تاۋارلارىن شىعارۋ جانە ەكسپورتتاۋ بويىنشا قوسىمشا مۇم­كىن­دىگى 67 ملرد دوللارعا باعالانا­دى. وسى الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانساق, تۇپكى ناتيجەسى 500 ملرد دوللارعا جەتۋى ىقتيمال. اتالعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل ورايدا سەرپىندى يننوۆاتسيالىق جوبالارعا ينۆەستيتسيا قۇيعان ءجون», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى ءوزارا ساۋدا-ساتتىق­تاعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى تولىق­تاي جوياتىن ۋاقىت كەلگەنىن مالىمدەدى.

«ازاماتتاردىڭ ەركىن قوزعالۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيتىن قولدان جاسالعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاپ, شەكاراداعى جۇك كولىكتەرىنىڭ ۇزىن-سونار كەزەگىن جويۋ قاجەت. كەدەندىك رەتتەۋ جانە (كولىك, سانيتارلىق, ۆەتەرينارلىق, فيتوسا­نيتارلىق) مەملەكەتتىك قاداعالاۋ شارالارى ۇيىم ىشىندەگى كەيبىر شەشىمدەردى وتكىزۋ قۇرالى رەتىندە قولدانىلماۋ­عا ءتيىس. ەاەو قۇرىلعالى بەرى كەدەر­گى­سىز ساۋ­دا ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءبىرشاما قۇجات قابىلداندى. ەندى وسى ورتاق مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ساقتاپ, ءوزارا الىس-بەرىس پەن بارىس-كەلىسكە «تۇساۋ بولاتىن تۇيتكىلدەردى» ۋاقتىلى شەشىپ وتىرۋ كەرەك. كوميسسيا كەدەرگىلەردى شۇعىل انىقتاۋ ءۇشىن ەاەو-عا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ زاڭنامالىق باستامالارىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن جاساندى ينتەل­لەكت تەحنولوگياسىن قوسۋ مۇمكىندىگىن قاراس­­تىرعانى ءجون. كەدەرگىسىز نارىق پەن تاۋار­لاردىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتا­ماسىز ەتۋ باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس. ازامات­تار مەن بيزنەس ينتەگراتسيانىڭ ناقتى پاي­داسىن كورۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدى بەلسەندى قولعا العان دۇرىس دەپ سانايدى.

«بيىل موڭعوليامەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمگە, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن ەكونوميكا­لىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇگىن يندونەزيامەن وسىنداي مامىلە جاسالادى. ءبىز مۇنى قۇپتايمىز. بۇل – بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ەلەۋلى ناتيجەسى. ءارى وزگە ەلدەردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ساۋدا بايلانىس­تارىن تەرەڭدەتۋگە قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. تاياۋ كەلەشەكتە ەاەو-نىڭ جاھاندىق وڭتۇستىك, اراب ەلدەرىمەن, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىمەن ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار شىۇ, اسەان سەكىلدى باسقا دا ماڭىزدى ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىققا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, مەملەكەتتەر الدىندا سالماقتى شەشىم مەن ۇيلەسىمدى ارەكەتتى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى مىندەتتەر تۇرعانىنا نازار اۋداردى.

پرەزيدەنت كەلەسى جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورگاندارىنا توراعالىق ەتۋ ميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا وتەتىنىن ەسكە سالدى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز جاڭا تابىسقا قول جەتكىزىپ, بىرلەستىك ەلدەرىنىڭ يگىلىگىن ەسەلەۋ ءۇشىن ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزۋگە نيەتتى ەكەنىن ايتتى. پرەزيدەنت جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەلەسى وتىرىسى 28–29 مامىردا استانادا وتەتىنىن جەتكىزدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇيىم توراعاسى مىندەتىن تابىستى اتقارعانى ءۇشىن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكوعا العىس ايتتى.

سونىمەن قاتار سامميتكە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, سونداي-اق يندونەزيانىڭ, يراننىڭ جانە كۋبانىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار قۇجات قابىلداندى. 

سوڭعى جاڭالىقتار

«سپارتاك» تاعى دا جەڭىلدى

سپورت • بۇگىن, 11:55

بۇگىن اۋا رايى قانداي بولادى؟

اۋا رايى • بۇگىن, 10:42

جاڭا جوبا – قوعام تالقىسىندا

رەفورما • بۇگىن, 09:20