سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
كەزدەسۋگە قازاقستان پرەزيدەنتىمەن بىرگە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى.
كەڭەس وتىرىسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جۇمىسىنىڭ كەلەسى جىلى اتقاراتىن نەگىزگى مىندەتتەرى مەن باعىتتارى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار جيىنعا قاتىسۋشىلار ەاەو-نىڭ قازىرگى قىزمەتىنە بايلانىستى بىرقاتار ماسەلە جونىندە پىكىر الماستى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوناقجايلىلىق تانىتىپ, ءىس-شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتينگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونداي-اق جاڭا جىل قارساڭىندا پەتەربۋرگتەگى ءداستۇرلى كەزدەسۋ جىلدى قورتىندىلاپ, الداعى كۇنگە جوسپار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت بيىل ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءۇشىن مەرەيلى جىل بولعانىن ەسكە سالدى. ۇيىم دامۋدىڭ ەكىنشى ونجىلدىعىنا باتىل قادام باستى. وسى كەزەڭ ىشىندە ءوزارا ساۋدا-cاتتىق تۇراقتى تۇردە ءوسىپ, ءىرى ينفراقۇرىلىم جوبالارى تابىستى جۇزەگە استى جانە ونەركاسىپ كووپەراتسياسىنىڭ اياسى كەڭەيە ءتۇستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەيىنگى جىلدارداعى جاھاندىق دۇربەلەڭدەرگە قاراماستان, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى باسەڭدەمەگەنىنە توقتالدى.
«بيىل ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جيىنتىق ءىجو كولەمى 2 پايىزعا ۇلعايماق. الداعى ەكى جىلدا ءىجو ءوسىمى تۇراقتى بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعالى بەرى ۇيىم ەلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە سالعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 20 ملرد دوللاردان استى. قازاقستانعا كەلگەن ينۆەستيتسيا جەتى ەسەدەي ءوستى (2015 جىلى 600 ملن دوللار, 2024 جىلى – 4 ملرد دوللار). ونەركاسىپ ءونىمى 29 پايىزعا ارتىپ, 1,5 ترلن دوللاردى قۇرادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەاەو-نىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىندادى.
«الەم جاپپاي تسيفرلىق ترانسفورماتسيا مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باستى. ۋاقىت اعىمىنان قالماي, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەاەو-عا مۇشە ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىن. جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن ەاەو قىزمەتىنە ەنگىزە باستاۋدى ۇسىنامىز. اتاپ ايتقاندا, مۇنداي جۇيەلەردى ساۋدا اعىنىن جوسپارلاۋعا جانە كەدەندىك باج سالىعىنىڭ ىقپالىن باعالاۋعا قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بولادى. كەلەسى جىلى قازاقستان ۇيىمعا توراعالىعى اياسىندا ءداستۇرلى ەۋرازيا ەكونوميكالىق فورۋمىن وتكىزەدى. وسى جيىندا ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندە جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداۋعا بولار ەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەاەو الەمدەگى ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكا تورابى بولا الادى.
«بىرلەستىك قۇرامىنداعى مەملەكەتتەردىڭ اۋماعى ارقىلى باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا, سولتۇستىك – وڭتۇستىك, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى سەكىلدى نەگىزگى دالىزدەر وتەدى. قازاقستان شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە (رەسەي فەدەراتسياسىندا, قىتايدا, ازەربايجاندا جانە باسقا دا ەلدەردە) حالىقارالىق مۋلتيمودالدى لوگيستيكا ورتالىقتارى مەن تەرمينالدار جەلىسىن (رۋمىنيا مەن ماجارستاندا) دامىتۋدى بەلسەندى قولعا الدى. سەرىكتەستەرىمىزدى ساۋدا-ساتتىقتى جانداندىرىپ, جۇك تاسىمالى شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن ۇيىمعا مۇشە وزگە مەملەكەتتەردى دە وسى ىسكە اتسالىسۋعا شاقىرامىز», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ كاسپي جاعالاۋىنداعى تەڭىز ينفراقۇرىلىمى ارقىلى ىنتىماقتاستىقتىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىنە جول اشىلاتىنىن جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كاسپي تەڭىزىندەگى نەگىزگى پورتتاردا ورنالاسقان زاماناۋي كونتەينەر حابتارى ۇدايى ۇلعايىپ كەلە جاتقان جۇك تاسىمالىنا قىزمەت كورسەتە الادى. بۇل رەتتە ول ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ترانزيت الەۋەتىن نىعايتۋعا سەرپىن بەرەتىن كەمە قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمنىڭ كۇشىنە ەنۋىن جەدەلدەتۋگە شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, الەمدە سۇرانىسقا يە, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم شىعارۋعا باعدارلانعان جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون.
«ەۋرازيا دامۋ بانكى ساراپشىلارىنىڭ ەسەبىنە سايكەس, ەاەو ەلدەرىنىڭ ونەركاسىپ تاۋارلارىن شىعارۋ جانە ەكسپورتتاۋ بويىنشا قوسىمشا مۇمكىندىگى 67 ملرد دوللارعا باعالانادى. وسى الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانساق, تۇپكى ناتيجەسى 500 ملرد دوللارعا جەتۋى ىقتيمال. اتالعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل ورايدا سەرپىندى يننوۆاتسيالىق جوبالارعا ينۆەستيتسيا قۇيعان ءجون», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتاعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى تولىقتاي جوياتىن ۋاقىت كەلگەنىن مالىمدەدى.
«ازاماتتاردىڭ ەركىن قوزعالۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيتىن قولدان جاسالعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاپ, شەكاراداعى جۇك كولىكتەرىنىڭ ۇزىن-سونار كەزەگىن جويۋ قاجەت. كەدەندىك رەتتەۋ جانە (كولىك, سانيتارلىق, ۆەتەرينارلىق, فيتوسانيتارلىق) مەملەكەتتىك قاداعالاۋ شارالارى ۇيىم ىشىندەگى كەيبىر شەشىمدەردى وتكىزۋ قۇرالى رەتىندە قولدانىلماۋعا ءتيىس. ەاەو قۇرىلعالى بەرى كەدەرگىسىز ساۋدا ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءبىرشاما قۇجات قابىلداندى. ەندى وسى ورتاق مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ساقتاپ, ءوزارا الىس-بەرىس پەن بارىس-كەلىسكە «تۇساۋ بولاتىن تۇيتكىلدەردى» ۋاقتىلى شەشىپ وتىرۋ كەرەك. كوميسسيا كەدەرگىلەردى شۇعىل انىقتاۋ ءۇشىن ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭنامالىق باستامالارىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن قوسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعانى ءجون. كەدەرگىسىز نارىق پەن تاۋارلاردىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس. ازاماتتار مەن بيزنەس ينتەگراتسيانىڭ ناقتى پايداسىن كورۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدى بەلسەندى قولعا العان دۇرىس دەپ سانايدى.
«بيىل موڭعوليامەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمگە, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇگىن يندونەزيامەن وسىنداي مامىلە جاسالادى. ءبىز مۇنى قۇپتايمىز. بۇل – بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ەلەۋلى ناتيجەسى. ءارى وزگە ەلدەردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ساۋدا بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋگە قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. تاياۋ كەلەشەكتە ەاەو-نىڭ جاھاندىق وڭتۇستىك, اراب ەلدەرىمەن, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىمەن ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار شىۇ, اسەان سەكىلدى باسقا دا ماڭىزدى ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىققا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, مەملەكەتتەر الدىندا سالماقتى شەشىم مەن ۇيلەسىمدى ارەكەتتى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى مىندەتتەر تۇرعانىنا نازار اۋداردى.
پرەزيدەنت كەلەسى جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورگاندارىنا توراعالىق ەتۋ ميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا وتەتىنىن ەسكە سالدى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز جاڭا تابىسقا قول جەتكىزىپ, بىرلەستىك ەلدەرىنىڭ يگىلىگىن ەسەلەۋ ءۇشىن ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزۋگە نيەتتى ەكەنىن ايتتى. پرەزيدەنت جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەلەسى وتىرىسى 28–29 مامىردا استانادا وتەتىنىن جەتكىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇيىم توراعاسى مىندەتىن تابىستى اتقارعانى ءۇشىن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكوعا العىس ايتتى.
سونىمەن قاتار سامميتكە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, سونداي-اق يندونەزيانىڭ, يراننىڭ جانە كۋبانىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىن قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار قۇجات قابىلداندى.