بۇگىندە كوپشىلىك «ChatGPT», «Gemini», «Claude» سەكىلدى جاھاندىق جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن پايدالانادى. بۇل – ءسوزسىز قۋاتتى قۇرالدار. الايدا ولاردىڭ بىزگە بەرەتىن جاۋاپتارى كوبىنە جالپىلاما. سەبەبى مۇنداي مودەلدەر بۇكىل ينتەرنەت كەڭىستىگىندەگى دەرەكتەرگە سۇيەنىپ ۇيرەتىلگەن. ال سول دەرەكتەر اراسىندا قازاقتىڭ ءتىلى, مادەنيەتى, تاريحى مەن مەنتاليتەتى ستاتيستيكالىق كورسەتكىش رەتىندە عانا قابىلدانادى. سوندىقتان مۇنداي جۇيەلەرگە بولمىسىمىزعا قاتىستى سۇراق قويساق, ءۇستىرت جاۋاپ بەرەدى.
ء«بىز ءبىر عانا ءونىم ەمەس, تولىققاندى جاساندى ينتەللەكت ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىردىق. بۇل جۇيەلەر ءبىزدى تۇسىنەدى, ەستيدى, ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ تىلىمىزدە سويلەيدى. بۇل ەكوجۇيەنىڭ وزەگى – «Oylan». «Oylan» ۇلتتىق دنق-مەن جاسالعان جاساندى ينتەللەكت جۇيەسى دەپ ايتۋعا بولادى. شەتەلدىك مودەلدەر قازاقستان زاڭدارى تۋرالى مالىمەت بەرىپ, ۇلتتىق ويىندارىمىزدى سيپاتتاپ بەرۋى مۇمكىن. الايدا «Oylan» سول اقپاراتتى قازاقى دۇنيەتانىممەن, مادەني كونتەكسپەن جانە ۇلتتىق مەنتاليتەتپەن بايلانىستىرا وتىرىپ تۇسىندىرەدى. وعان قازاق ادەبيەتى, ءداستۇرى, قوعامنىڭ جازىلماعان قاعيدالارى ۇيرەتىلگەن. «Oylan»-مەن تىلدەسۋ – ءوزىڭدى جاقسىراق تۇسىنەتىن وتانداسىڭمەن اڭگىمەلەسكەندەي اسەر قالدىرادى», دەيدى «ISSAI» مامانى ءامينا بايكەنوۆا.
دەگەنمەن ينتەللەكت ماتىنمەن عانا شەكتەلمەيدى. ول بەينە ارقىلى دا كورىنەدى. وسى باعىتتا «Beynele» جۇيەسى ازىرلەنگەن. باتىستىڭ بەينەگەنەراتسيا قۇرالدارى ازيانى ءبىرتۇتاس, جالپىلاما كەڭىستىك رەتىندە بەينەلەسە, «Beynele» ەلىمىزدى ءوزىمىز قالاي كورەتىن بولساق, سولاي كورسەتەدى. بۇل جۇيە قاراپايىم ويۋ مەن ساكرالدى ورنەكتىڭ ايىرماسىن اجىراتىپ, ۇلتتىق رامىزدەردىڭ ءمانىن تانيدى. وسى تۇرعىدان العاندا, «Beynele» – ەلىمىزدىڭ ۆيزۋالدى دەربەستىگىن قالىپتاستىراتىن قۇرال.
حالىقارالىق كەڭىستىكتە ەركىن ءارى كەدەرگىسىز بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن «MangiSoz» جانە «TilSync» جۇيەلەرى ازىرلەنىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلدى. «MangiSoz» ءماتىندى دىبىسقا, دىبىستى ماتىنگە اينالدىراتىن جۇيە. باعدارلاما قازاق ءتىلىنىڭ اۋەزىن, سويلەۋ ىرعاعىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقشا ءدال دىبىستايدى. ال «TilSync» اۋدارما جۇمىسىن مۇمكىندىگىنشە جەدەلدەتەدى. بۇنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ءدال سول ساتتە اۋدارما جاسايتىنىندا. جۇيەنى حالىقارالىق ءىس-شارالار, رەسمي كەزدەسۋلەر مەن كوپتىلدى ورتادا ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيا قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا ابدەن بولادى.
سونىمەن قاتار وتاندىق جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن دامىتۋداعى نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگى. قاۋىپسىزدىكسىز تەحنولوگيانىڭ تولىققاندى ءارى ۇزاقمەرزىمدى تيىمدىلىگى بولمايدى. قازىرگى تاڭدا شەتەلدىك جاساندى ينتەللەكت سەرۆيستەرىن قولدانۋ بارىسىندا پايدالانۋشىنىڭ ويى, جۇمىس ستراتەگياسى جانە ىشكى دەرەكتەرى ەل اۋماعىنان تىس سەرۆەرلەرگە جىبەرىلەدى. مۇنداي جاعدايدا اقپاراتتىڭ قايدا ساقتالاتىنى, قالاي وڭدەلەتىنى جانە كىمنىڭ قولىندا بولاتىنى ءاردايىم اشىق ايتىلا بەرمەيدى. وسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن «Mangitas» جۇيەسى ازىرلەنگەن. «Mangitas» – بارلىق وتاندىق جاساندى ينتەللەكت ءونىمىن ينتەرنەتكە قوسپاي-اق, تولىق جابىق جەلىدە ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اۆتونومدى جي سەرۆەر. جۇيە بۇلتتى سەرۆيستەرگە تاۋەلدى ەمەس ءارى بارلىق دەرەكتىڭ پايدالانۋشىنىڭ ءوز باقىلاۋىندا ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«ISSAI» ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى حۋسەين اتاكان ۆارولدىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەت جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋەتىن ەرتە كەزدەن-اق باعالاپ, جۇيەلى جۇمىسقا كىرىسكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە جاھاندىق تەحنولوگيالىق باسەكەدە قازاقستان دا ءوز ونىمدەرىن ۇسىنىپ وتىر.
«بۇدان ون جىل بۇرىن جاساندى ينتەللەكت تيۋرينگ تەستىنەن وتەدى, كۇردەلى ماتەماتيكالىق ەسەپتەردى شەشەدى نەمەسە اۆتوكولىكتى وزدىگىنەن جۇرگىزەدى دەگەن ويلار فيلوسوفتار مەن فانتاست-جازۋشىلاردىڭ ويى عانا ەدى. بۇگىندە بۇل بولجامداردىڭ بارلىعى شىندىققا اينالدى. قازىر ونەر تۋىندىلارىن جاساپ, مۋزىكا جازاتىن جاساندى ينتەللەكت ەشكىمدى تاڭعالدىرمايدى. كەيدە ءتىپتى جي جاساعان بەينە مەن شىنايى سۋرەتتىڭ ايىرماسىن اجىراتۋ قيىن. الايدا وسى تەحنولوگيالاردى كىم جاساپ جاتىر دەگەن سۇراققا كەلگەندە, نازار ەكى ءىرى ورتالىققا – اقش پەن قىتايعا اۋادى. الەمدىك باسەكەنى العا جىلجىتىپ وتىرعان بۇل الپاۋىت كومپانيالار نەگىزىنەن ءىرى ەكونوميكالار مەن ۇستەم تىلدەرگە باسىمدىق بەرەدى. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ەل مەن ءتىل تەحنولوگيالىق تۇرعىدان تاۋەلدى كۇيدە قالىپ وتىر. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋدىڭ ءبىر ۇلگىسى رەتىندە Nazarbayev ءUniversىty جانىنداعى اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنىڭ (ISSAI) تاجىريبەسىن اتاۋعا بولادى. گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت باسەكەسى باستالعان ساتتە ينستيتۋت دايىن بولدى. كوماندا كوپتۇيىندى سۋپەرەسەپتەۋ كلاستەرلەرىن مەڭگەرىپ, 150 ميلليارد توكەننەن تۇراتىن اۋقىمدى دەرەك قورىن جينادى. ناتيجەسىندە, ارىپتەستەردىڭ قولداۋىمەن قازاق تىلىندەگى ءىرى تىلدىك مودەل جاسالدى. بۇل مودەل – تسيفرلىق رەسۋرسى از تىلدەر ءۇشىن جاسالعان العاشقى جوعارى ءونىمدى جۇيەلەردىڭ ءبىرى», دەدى ول.
بۇگىنگە دەيىن باعدارلامالار 138 مىڭنان استام رەت جۇكتەلىپتى. زەرتتەۋشىلەر, ستارتاپشىلار, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەكە كومپانيالار تاراپىنان سۇرانىس ارتقان.
