ەرىكتى ەرەندەر

الداعى جىلدىڭ قوعامدىق كۇن تارتىبىندە ايرىقشا اتالاتىن ءبىر تاقىرىپ بار. 2026 جىل قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن بۇۇ دەڭگەيىندە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جولىنداعى حالىقارالىق ەرىكتىلەر جىلى دەپ جاريالاندى. بۇل شەشىم بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىمەن بەكىتىلىپ, مۇشە مەملەكەتتەرگە ورتاق ۇندەۋ رەتىندە قابىلداندى. ىجداعات ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتەن.

مەملەكەت باسشىسى بۇل باستامانى 2020 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-سەسسياسىندا رەسمي تۇردە ۇسىنعان بولاتىن. سول كەزدە ەرىكتىلىك الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىراتىن, ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى جۇيەلى ارناعا تۇسىرەتىن قۇرال رەتىندە اتالدى.

2026 جىلعا جوسپارلانعان بۇل باستاما ۆولونتەرلىك قوزعالىستى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا دامىتۋعا, حالىقارالىق تاجىريبەنى تارتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ىسكە قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. ناتيجە قانداي بولارى اتقارىلاتىن جۇمىس پەن ناقتى مازمۇنعا بايلانىستى. دەگەنمەن, ەرىكتىلىك تاقىرىبىنىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە كۇن تارتىبىنە شىعۋى قوعامداعى ازاماتتىق قاتىناستىڭ جاڭا فورمالارىن ىزدەۋگە نەگىز بولاتىنى انىق.

جاھاندىق كليمات

عالىمدار جاھاندىق جىلىنۋ ەندى بولاشاقتىڭ ەمەس, بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعىنا اينالعانىن اشىق ايتىپ ءجۇر. كۇرت وزگەرگىش اۋا رايى, سۋ تاپشىلىعى, ەكوجۇيەلەردىڭ السىرەۋى مەملەكەتتەردى ادەتكىدەي دەربەس ەمەس, بىرلەسكەن شەشىم قابىلداۋعا اكەلىپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا 2026 جىل كليمات ساياساتى ءۇشىن دە ماڭىزدى كەزەڭگە اينالماق.

سوعان وراي ەلىمىز 2026 جىلى ايماقتىق كليماتتىق سامميت وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل باستاما دا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 78-سەسسياسىندا جاريالانعان ۇسىنىسىنان باستاۋ الادى.

سامميتكە دايىندىق بارىسى 2024 جىلى باكۋدە وتكەن بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى كونفەرەنتسياسىندا تالقىلاندى. سول جەردە قازاقستان كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەستە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە نيەتتى ەكەنىن مالىمدەدى. نەگىزگى ماقسات – ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردى ءبىر الاڭعا جيناپ, ورتاق ستراتەگيالار مەن بەيىمدەلگىش شەشىمدەردى قاراستىرۋ. بۇل سامميت كليماتتىق سىن-قاتەرلەردى ءبىر ەلدىڭ اياسىندا ەمەس, وڭىرلىك دەڭگەيدە قاراۋعا تالپىنىستىڭ بەلگىسى رەتىندە باعالانادى. ەندى ناتيجەسى قابىلداناتىن ناقتى شەشىمدەر مەن ولاردىڭ ورىندالۋىنا بايلانىستى بولماق.

عالىمدار تورگە وزسىن

كەلەر جىلدىڭ كەلبەتىندە ءبىلىم مەن عىلىم تاقىرىبى دا ايقىنىراق كورىنە باستادى. «ورتالىق ازيا – قىتاي» ءىى سامميتىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوڭىر ەلدەرى مەن قىتاي اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ قارقىنىنا نازار اۋدارىپ, وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي زەرتتەۋلەر سالاسىندا دا تەرەڭدەي ءتۇسۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.

پرەزيدەنت قىتاي تاراپىنىڭ ورتالىق ازيامەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا اتاۋلى جىلدار وتكىزۋ باستاماسىن قولداي وتىرىپ, 2026 جىلدى ء«بىلىم بەرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر جىلى» دەپ جاريالاۋدى ۇسىندى.

بۇل باستاما ءبىلىم, عىلىم جانە اكادەميالىق الماسۋ باعىتىنداعى بايلانىستاردى جۇيەلەۋگە, ورتاق زەرتتەۋ جوبالارىن كەڭەيتۋگە جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا سەرپىن بەرۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار مادەني ورتالىقتار اشۋ, كرەاتيۆتى يندۋستريا مەن ءتۋريزمدى دامىتۋ سەكىلدى گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتىڭ وزگە باعىتتارىمەن ساباقتاسىپ, ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ مازمۇنىن بايىتا ءتۇسۋى ىقتيمال.

سالىق پەن حالىق

2026 جىلدان باستاپ سالىق جۇيەسى وزگەرىپ, ونىڭ اسەرىن ەڭ الدىمەن قاراپايىم تۇتىنۋشى سەزىنۋى مۇمكىن. جاڭا سالىق كودەكسى ەسەپ-قيساپتى جەڭىلدەتۋدى, قاعازباستىلىقتى ازايتۋدى ماقسات ەتەدى. بىراق بۇل وزگەرىستەردىڭ ەكىنشى قىرى دا بار. قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ 16 پايىزعا دەيىن ءوسۋى نارىقتاعى باعاعا ىقپال ەتپەي قويمايدى. ءدارى-دارمەك پەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار قىزمەتتەرگە جەڭىلدىك قاراستىرىلعانىمەن, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن كوپتەگەن تاۋاردىڭ باعاسى بىرتىندەپ جوعارىلاۋى ىقتيمال.

ەكونوميست الماس چۋكين بۇل جاعدايدى قاراپايىم تىلمەن بىلاي تۇسىندىرەدى: «1 قاڭتاردان باستاپ ققس ءتورت پايىزعا وسەدى, سوعان بايلانىستى تاۋارلار قىمباتتاي باستايدى. ارينە, ءبارى بىردەن ءتورت پايىزعا كوتەرىلمەيدى. سەبەبى دۇكەن سورەلەرىندە بۇرىنعى باعامەن الىنعان تاۋارلار بار, بۇل پروتسەسس بىرنەشە ايعا سوزىلادى. بىراق جىل سوڭىندا ادامدار «ەرتەڭ قىمباتتايدى» دەپ, ازىق-ت ۇلىكتى, تۇرمىستىق زاتتاردى الدىن الا الىپ قويۋى مۇمكىن. ال ودان كەيىن حالىقتىڭ ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى تومەندەيدى».

ياعني, سالىقتاعى وزگەرىس ءبىر كۇندە بايقالمايدى, بىراق ۋاقىت وتە قالتاعا سالماق سالا باستايدى. الدىمەن باعا جايلاپ كوتەرىلەدى, كەيىن ادامدار ۇنەمدەۋگە كوشەدى. مەملەكەت ءۇشىن بۇل رەفورما بيۋدجەتتى تۇراقتاندىرۋدى كوزدەسە, قاراپايىم حالىق ءۇشىن 2026 جىل شىعىن مەن تابىستى قايتا تارازىلايتىن, كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە ەسەپپەن جۇرەتىن كەزەڭگە اينالۋى ىقتيمال.

بىراق سالىقتىق ءتارتىپتىڭ اشىق ءارى تۇسىنىكتى بولۋى بيزنەستىڭ كولەڭكەدەن شىعۋىنا, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا جول اشۋى مۇمكىن. ال ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدە بۇل وزگەرىستەر ەكونوميكاداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاپ, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋىنا نەگىز بولادى.