سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
كەلەلى كەلىسسوزدەر
رەسمي ساپارىن يمپەراتور نارۋحيتومەن كەزدەسۋدەن باستاعان قازاقستان پرەزيدەنتى جاپونيا ەلىنىڭ قوناقجايلىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى كۇنشىعىس ەلىنىڭ ءتارتىبى مەن تاباندىلىعىن اۋەلدەن ۇلگى تۇتاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ەكى ەلدى ءوزارا قۇرمەت پەن ءتۇرلى سالاداعى تابىستى ىقپالداستىققا نەگىزدەلگەن بايىرعى دوستىق قاتىناستار بىرىكتىرەتىنىن جەتكىزدى.
يمپەراتور نارۋحيتو پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساپارى جاپونيا مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىس تاريحىندا ەلەۋلى ۋاقيعا رەتىندە قالاتىنىن جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى مەن يمپەراتور ءوزارا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى جونىندە پىكىر الماستى.
بۇدان سوڭ توكيو قالاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتى سالتاناتتى قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى. قۇرمەت قاراۋىلى ساپ تۇزەپ, قوس ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇراندارى شىرقالدى. قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ باستىعى راپورت بەرگەننەن كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى ساناە تاكايچي ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى.
سودان سوڭ پرەمەر-مينيستر وفيسىندە قازاق-جاپون كەلىسسوزدەرى باستالدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان دەلەگاتسياسىنا قوناقجايلىق كورسەتكەن ساناە تاكايچيگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– بۇل ساپار – شىن مانىندە, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا كەزەڭى. ءبىز جاپونيانى ارقاشان ازياداعى ۋاقىت تەزىنەن وتكەن سەنىمدى سەرىكتەسىمىز دەپ سانايمىز. بۇگىنگى جاپونيا – عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دانالىق پەن بىرەگەي ءداستۇردى زاماناۋي يننوۆاتسيامەن ۇيلەسىمدى جاراستىرعان, دامىعان مەملەكەت. ءسىزدىڭ پاراساتتى ءارى مىقتى باسشىلىعىڭىزبەن ەلىڭىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءرولىن ودان ءارى نىعايتاتىن اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز جاپونيانى الىستاعى كورشىمىز, دەگەنمەن جاقىن ءارى سەنىمدى دوسىمىز دەپ ءجيى ايتامىز. ءوزارا بايلانىستارىمىزدىڭ تاريحى – تەرەڭدە. بۇعان دەيىن ءسىزدىڭ ەلىڭىزگە ءتورت رەت كەلگەن ەدىم. بۇل – مەنىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى العاشقى ساپارىم. قازاق-جاپون قارىم-قاتىناسىنىڭ بەرىك ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى قالىپتاسقان. ءوزىڭىز ايتقانداي, 2004 جىلى جاپونيانىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كاۆاگۋچي حانىممەن بىرگە «ورتالىق ازيا + جاپونيا» فورماتىنا باستاماشى بولدىق. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى دەڭگەيىندەگى العاشقى كەزدەسۋ استانادا ءوتتى. بۇگىندە مۇنداي كەزدەسۋلەردىڭ كەڭىنەن تانىلعانى سونشالىق, ءىرى مەملەكەتتەردىڭ كوبى «ورتالىق ازيا پليۋس» پلاتفورماسىن قۇپتايدى. بىراق جاپونيا بۇل ديالوگ الاڭىنىڭ العاشقى باستاماشىسى جانە نەگىزىن قالاۋشى بولىپ قالا بەرەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي ساپارى ەكى ەلدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– سىزبەن جۇزدەسكەنىمە قۋانىشتىمىن. وسىدان 21 جىل بۇرىن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ «ورتالىق ازيا + جاپونيا» فورماتىنداعى العاشقى جيىنى وتكەن ەدى. وعان ءوزىڭىز توراعالىق ەتتىڭىز. بۇگىن, مىنە, «ورتالىق ازيا + جاپونيا» فورماتىنداعى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىنە پرەزيدەنت لاۋازىمىندا قاتىسقالى وتىرسىز. قازاقستاندى زاڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلگەن ەركىن ءارى اشىق الەمدىك ءتارتىپتى نىعايتۋ ىسىندە ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرامىز. ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن سىزبەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا نيەتتىمىز, – دەدى ساناە تاكايچي.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, كولىك-لوگيستيكالىق, ەنەرگەتيكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى بايلانىستاردى دامىتۋ كەلەشەگى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاندى.
كەلىسسوز قورىتىندىسى بويىنشا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پرەمەر-مينيستر ساناە تاكايچي بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادى. ەكى ەلدىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى 14 ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتقا قول قويدى.
پارلامەنتارالىق ديالوگ تەرەڭدەي ءتۇستى
وسى كۇنى سالتاناتتى قارسى الۋ راسىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ توشياكي ەندو باستاعان جاپونيا پارلامەنتىنىڭ قازاقستانمەن دوستىق ليگاسى مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى دوستىق ليگاسىنىڭ قىزمەتىنە جوعارى باعا بەرىپ, ونى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە قاراستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ەلىمىز توكيومەن جان-جاقتى ىقپالداستىقتى ودان ءارى ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرەدى. پارلامەنتارالىق ديالوگ تەرەڭدەي ءتۇستى. ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بايلانىستار تۇراقتى تۇردە جالعاسۋدا. ساۋدا-ەكونوميكا جانە ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى ەكىجاقتى قاتىناستارىمىز تىڭ سەرپىنمەن دامىپ كەلەدى. جاپونيا قازاقستانداعى ءىرى ينۆەستوردىڭ قاتارىنا كىرەدى. بىلتىر تاۋار اينالىمى 2 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل – جاپونيانىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن جالپى ساۋدا كولەمىنىڭ 70 پايىزىنان استامى دەگەن ءسوز. سونداي-اق كولىك-لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا سالالاردا ناقتى جوبالار بار. ءبىز بۇگىن يمپەراتور نارۋحيتومەن كەزدەسۋدە مەديتسينا سالاسى, سۋ ماسەلەسى بويىنشا پىكىر الماستىق. شىن مانىندە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى زور. مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىسىمىز تەرەڭنەن تامىر تارتادى. ەكى ەل ءبىلىم جانە عىلىم, مادەنيەت پەن ونەر, سپورت جانە تۋريزم سالالارىندا ءوزارا تىعىز ىقپالداستىق ورناتتى. بيىل وساكادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كورمە اياسىندا قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, عۇلاما ويشىلى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولۋىن اتاپ وتتىك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى قازاقستان مەن جاپونيانىڭ ۇستانىمدارى ورتاق ەكەنىنە توقتالدى.
– ءبىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانە باسقا دا حالىقارالىق قۇرىلىمدار اياسىندا بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىر-ءبىرىمىزدى ۇنەمى قولداپ كەلەمىز. قازاقستان ايماقارالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ماڭىزدى تەتىگى سانالاتىن «ورتالىق ازيا + جاپونيا» سامميتىنە ايرىقشا ءمان بەرەدى. پرەمەر-مينيستر ساناە تاكايچي حانىممەن وتەتىن كەزدەسۋدە بىرقاتار ماسەلەنى تالقىلايمىز. بۇل كەلىسسوزدەر ساياسي ديالوگتى تەرەڭدەتىپ, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق الىس-بەرىستى جانداندىرۋعا جول اشادى. حالىقتارىمىز ءوسىپ-وركەندەپ, ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىمىز نىعايا بەرەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەيدجي دجينگۋ عيباداتحاناسىن ارالاپ كوردى
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاپونياعا رەسمي ساپارى بارىسىندا توكيوداعى مەيدجي دجينگۋ سينتو عيباداتحاناسىنا باردى.
1920 جىلى سالىنعان كەشەن يمپەراتورلىق كيەلى ورىن سانالادى. ونىڭ اۋماعىندا 120 مىڭعا جۋىق اعاش پەن جاسىل جەلەگى بار ساياباق ورنالاسقان. عيباداتحانا تۇبەگەيلى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ ارقىلى جاپونيانى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ بىرىنە اينالدىرعان يمپەراتور مەيدجيگە ارنالعان.
كەشەنمەن تانىسقان سوڭ مەملەكەت باسشىسى قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا جازبا قالدىردى.
«مەيدجي دجينگۋ – بەرەكەلى بىرلىك پەن ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ سيمۆولى. جاپون حالقى ءۇشىن وسى قاسيەتتى عيباداتحانانىڭ تاريحي ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. كۇنشىعىس ەلى ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن!» دەپ جازدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وتانداستارمەن ديدارلاستى
مەملەكەت باسشىسى قازىرگى ۋاقىتتا جاپونيادا ءبىلىم الىپ, ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاقستان ازاماتتارىمەن كەزدەستى.
پرەزيدەنت جاپونيا سياقتى دامىعان ەلدىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
– بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىز. جاپون تاراپى دا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. بۇگىن پرەمەر-مينيسترمەن كەزدەسەمىن. ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ كەلەشەگى زور بولاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, قازاقستان ءوز دامۋىندا جاڭا كەزەڭگە قادام باستى. بيىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 6 پايىزدان استى. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. دەگەنمەن مۇنىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايدى. ينفلياتسيانى تومەندەتۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ قاجەت. قازاقستان كەلەشەكتە تسيفرلىق ەلگە اينالۋى كەرەك. الدىمىزدا وسىنداي ۇلكەن ماقساتتار تۇر, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وتانداستارىمىز اراسىنان Ritsumeikan ازيا – تىنىق مۇحيتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پروفەسسور سەرىك مەيىرمانوۆ, ARIA Consulting نەگىزىن قالاۋشى ارايلىم حاسان, Showa جانە Juntendo مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ دوتسەنتى ابدىبەك قاليبەك, «Ailia» كومپانياسىندا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىمەن اينالىساتىن ينجەنەر ەلدار تولەۋباي ءسوز سويلەپ, وزدەرىنىڭ كۇنشىعىس ەلىندەگى جەتىستىكتەرىمەن ءبولىستى.
پرەزيدەنت جاپونيادا تۇرىپ جاتقان قازاقستاندىقتارعا تابىس تىلەدى.
بۇعان قوسا پرەزيدەنت توكيودا كاسىپقوي سۋموشى ەرسىن بالتاعۇلمەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىسى جاپونيادا ءبىلىم الىپ, ون جىلدان بەرى ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا كوش باسىنان كورىنىپ جۇرگەن ەرسىن بالتاعۇلدى قازاقستاندىقتار ماقتان تۇتاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار يمپەراتور نارۋحيتومەن كەزدەسۋدە بالۋاننىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعانىن ايتتى.
قازاقستاندىق سپورتشىنىڭ لاقاپ اتى – كيمبوزان. بۇل – اتاقتى باپكەر ءارى ءتول سۋمو مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, وياكاتا كيسەنىڭ تۋعان جەرى كۋماموتو پرەفەكتۋراسىنداعى تاۋدىڭ اتاۋى.
«Rakuten» كومپانياسىنىڭ باسشىسىن قابىلدادى
جاپونياداعى رەسمي ساپارى اياسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ «Rakuten Group» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, باسقارما توراعاسى جانە باس ديرەكتورى حيروشي ميكيتانيمەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىسى Rakuten توبىنىڭ الەمدەگى ەڭ وزىق جاھاندىق تسيفرلىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋدا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تەحنولوگيالىق دامۋ مەن تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقان قازاقستان كومپانيا تاجىريبەسىنە زور قىزىعۋشىلىق تانىتادى. پرەزيدەنت ەلىمىزدە العاش رەت جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, ءبىرىنشى ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلعانىن, ەلەكتروندىق ۇكىمەت قىزمەتى مەن تسيفرلىق ەكوجۇيە جەتىلدىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى «Rakuten» كومپانياسىنىڭ قازاقستانداعى قىزمەت اياسىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ نيەتىن قۇپتادى. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىز كومپانيانىڭ قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىن ەمدەۋگە ارنالعان بيوتەحنولوگيا سالاسىنداعى ازىرلەمەلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتادى.
حيروشي ميكيتاني قاسىم-جومارت توقاەۆقا كومپانيا جۇمىسىنا وڭ باعا بەرگەنى ءۇشىن العىس ايتىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋ زور مارتەبە ەكەنىنە توقتالدى. ول ەلىمىزدە تسيفرلىق باستامالاردى دامىتۋدىڭ جوعارى قارقىنىن اتاپ ءوتىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى ينۆەستيتسيا تارتىلعانىنا نازار اۋداردى.
«Rakuten Group» – حيروشي ميكيتاني 1997 جىلى نەگىزىن قالاعان جاپوندىق تەحنولوگيا كونگلومەراتى. كومپانيا ەلەكتروندى كوممەرتسيا, ءموبيلدى بايلانىس, قارجى تەحنولوگيالارى, تسيفرلىق كونتەنت, مەدياقىزمەت جانە باسقا دا ونلاين سەرۆيستەردى قامتيتىن تۇتاس تسيفرلىق ەكوجۇيەنى دامىتادى. Rakuten 30-دان اسا ەلمەن جانە وڭىرمەن حالىقارالىق سەرىكتەستىك ورناتقان.
