الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز جولدار – يسلانديادا. ەۋروپالىق وداقتىڭ رەسمي ستاتيستيكالىق مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اتالعان ەلدە 2023 جىلى ءار 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 2,1 ادام جول اپاتىنان قازا تاپقان. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, گەرمانيادا بۇل كورسەتكىش 3,4, فرانتسيادا 4,8 بولسا, ەلىمىزدە 2024 جىلى 12,2 ادامدى قۇرادى.
ال ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە اكادەميك ن.باتپەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس بەكارىسوۆ بىلتىر ەلىمىزدە 2 452 ادام جول-كولىك اپاتىنان قازا بولعانىن ايتتى.
«وكىنىشكە قاراي, جول اپاتىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم بويىنشا قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) مۇشە ەلدەردەن ارتتا قالىپ وتىر. جاپونيادا بۇل كورسەتكىش ەڭ تومەن دەڭگەيدە, ەۋروپا ەلدەرىندە دە جاعداي سالىستىرمالى تۇردە الدەقايدا جاقسى», دەدى و.بەكارىسوۆ.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, جول-كولىك وقيعاسىنىڭ سالدارىنان 2022 جىلى – 2 425 ادام, 2023 جىلى – 2 543, وتكەن جىلى 2 579 ادام قازا تاپقان. ال بيىل 10 ايدا تىركەلگەن 29 مىڭنان استام جول-كولىك وقيعاسىنان 1 912 ادام جان تاپسىرعان.
و.بەكارىسوۆتىڭ ايتۋىنشا ەلىمىزدەگى جول اپاتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارى مەن الماتى, جامبىل, اقتوبە وبلىستارىندا ورىن العان. 2015 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا ەلدەگى جول-كولىك وقيعالارى بىرتىندەپ ازايعانىمەن, 2020–2023 جىلدارى قايتا وسكەن.
ەۋروپالىق وداق مالىمەتىنشە, 382 مىڭ حالىق تۇراتىن يسلانديادا 13 مىڭ شاقىرىم جول بار. ماسەلەن, رەسەيدە 1,5 ملن (حالىق سانى 146 ملن), اقش-تا 7 ملن شاقىرىم (حالىق سانى 333 ملن), ال ەلىمىزدە جالپى قولدانىستاعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جەلىسى 96 مىڭنان استام شاقىرىمدى قامتيدى, ونىڭ كوپشىلىگى قايتا جاڭعىرتۋ مەن جوندەۋگە مۇقتاج. سونداي-اق ەلىمىز ارقىلى جالپى ۇزىندىعى 23 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن بەس حالىقارالىق اۆتوموبيل باعىتى وتەدى. ارينە, مىسال ەتىپ وتىرعان يسلانديادا حالىق سانى دا, جولدار دا, كولىكتەر دە الدەقايدا از.
بىزدەگى سەكىلدى كولىكتى جىلدامدىقتان اسىرىپ ايداپ, قارسى بەتكە شىعىپ كەتەر بولسا قاي جول دا قاۋىپتى. باق-تاعى يسلانديا تۋرالى جازىلعان بىرنەشە ماقالانى ساراپتاي كەلە ۇققانىمىز, ەلدەگى كولىك قوزعالىسى بىرقالىپتى, كوپ جولاقتى ماگيسترالدار نەمەسە كۇردەلى جول ايرىقتارى جوق, اۆتوموبيل جولدارىندا ماكسيمالدى جىلدامدىق 90 كم/ساعات, قالالاردا 30-50 كم/ساعاتتى قۇرايدى. جولدارىنىڭ ساپاسى جوعارى, بۇكىل ەل ارقىلى وتەتىن اينالما جول جوعارى ساپالى اسفالتتان جاسالعان. ۇلكەن شۇڭقىرلار سيرەك كەزدەسەدى, ويتكەنى ولار پايدا بولىسىمەن تەز جوندەلىپ, قالپىنا كەلتىرىلەدى. بارلىق جول بويىنا بەلگى قويىلعان. ءتىپتى كەدىر-بۇدىر جولدىڭ باستالاتىنى تۋرالى بەلگى بار. جالپى, يسلانديا – كۇردەلى رەلەفتى تاۋلى ەل. سوندىقتان بۇل ەلدە بىزدە وتە سيرەك كەزدەسەتىن بىرنەشە جول بەلگىسى بار.
يسلانديادا ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزۋگە جول بەرىلمەيدى. ەلدە زاڭ وتە قاتال. ماسەلەن, قانداعى الكوگولدىڭ شەگى – 0,02 پروميل بولسا, كولىك قۇرالىن باسقارۋعا بولمايدى. ال سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, ەلىمىزدە جۇرگىزۋشىنىڭ الكوگول نە پسيحوتروپتى زات قابىلداعانىن انىقتاۋ ماقساتىندا وتكىزىلەتىن مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ ەرەجەسىندە الكوگولدىڭ قانداعى مولشەرىنە قاتىستى كەستەدە الكوگول مولشەرى 0,5-تەن اسپاۋ قاجەت. ياعني الكوتەستەر 0,5 پروميللەگە دەيىنگى مولشەر كورسەتسە, جۇرگىزۋشى ماس ەمەس دەگەندى بىلدىرەدى.
ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزگەندەرگە ءىرى كولەمدە 60 مىڭنان 320 مىڭ يسلاند كروناسىنا دەيىن (264 000-نان 1 435 823 تەڭگەگە دەيىن) ايىپپۇل سالىنادى. ەلدە جول-كولىك ەرەجەسىن بۇزعاندارعا اۆتوماتتى تۇردە ايىپپۇل سالاتىن كوپتەگەن كامەرا ورناتىلعان. سونىمەن قاتار بارلىق ايىپپۇل اۆتوبۋستارعا نەمەسە تىركەمەلەرى بار كولىكتەرگە قاتىستى بولسا, 20 پايىزعا ارتىق تولەيدى.
بۇل ەلدەگى اينالما جول – نەگىزگى تۋريستىك باعىت. ونىمەن ءجۇرىپ, ەلدىڭ باستى كورىكتى جەرلەرىن كورۋگە بولادى, سوندىقتان بيلىك وعان ءجىتى نازار اۋدارادى. ءىرى قالالار مەن قالاارالىق ماگيسترالداردان تىس جەرلەردە كوپتەگەن اسفالتسىز جولدار بار, ونىمەن اۆتوموبيلدەر دە جۇرەدى. اسفالتسىز جولدارداعى جىلدامدىق شەگى 80 كم/ساع, بىراق جۇرگىزۋشىلەر كوبىنەسە باياۋ جىلجيدى. جالپى, يسلانديا جولدارى وتە جوعارى جىلدامدىقپەن جۇرۋگە ارنالماعان. ونىڭ ۇستىنە ەل بيلىگى ادام ولىمىنە اكەپ سوقتىراتىن جول-كولىك وقيعالارىنا وتە مۇقيات, ءاربىر وقيعانىڭ سەبەبىن مۇقيات زەرتتەيدى. ماسەلەن, 2024 جىلدىڭ العاشقى 17 كۇنىندە يسلانديادا جول-كولىك وقيعاسىنان بەس ادام قازا تاپقان. بۇل – 1977 جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى ءولىم كورسەتكىشى. يسلانديا كولىك باسقارماسىنىڭ كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى ديرەكتورى تورحيلدۋر ەليناردوتتير سوڭعى 10 جىلدا جول-كولىك وقيعالارى سمارتفوندار مەن ەلەكتر سكۋتەرلەرىنىڭ كەسىرىنەن بولاتىنىن ايتادى.
قىسقاشا ايتقاندا, يسلانديانىڭ جول قاۋىپسىزدىگى بىرنەشە فاكتوردىڭ ناتيجەسى – حالىق سانىنىڭ ازدىعى, جوعارى ايىپپۇل, باياۋ قوزعالىس پەن جوعارى ساپالى ينفراقۇرىلىم. يسلانديالىقتاردىڭ وزدەرى دە كولىكتى اسا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇرگىزۋگە ماشىقتانعان, جىلدامدىقتى ارتتىرۋدان, ىشىمدىك ءىشىپ كولىك جۇرگىزۋدەن اۋلاق بولۋعا تىرىسادى.
شۆەتسيانىڭ ۇلتتىق اۆتوموبيل قاۋىمداستىعى (Riksförbundet M Sverige) جاريالاعان بايانداماعا سايكەس, سونداي-اق ەڭ قاۋىپسىز جولدار بويىنشا الەمدە نيدەرلاند كوش باستاپ تۇر, ودان كەيىن نورۆەگيا, شۆەتسيا مەن
ەستونيا.
ال «World Population Review» ازىرلەگەن جول ساپاسىنىڭ يندەكسىنە زەر سالساق, (Quality Road Index – QRI) جول ساپاسىنىڭ يندەكسى (6,45) سينگاپۋردا ەڭ جوعارى. ودان سوڭ شۆەيتساريا, گونكونگ, پورتۋگاليا بار. سونداي-اق بۇل رەيتينگكە جاپونيا, فرانتسيا, ءباا, اۋستريا كىرەدى. الەمدەگى ەڭ كوپ جول اقش-قا تيەسىلى بولعانىمەن, جول ساپاسى بويىنشا ەڭ جوعارى رەيتينگكە يە ەمەس. ماۆريتانيا الەمدەگى جول ساپاسىنىڭ ەڭ تومەن يندەكسىنە يە, ونىڭ رەيتينگى نەبارى 2,03, ودان ءسال جوعارى گايتي (2,05), انگولا (2,08) مەن كونگو (2,09) تۇر. سونداي-اق موزامبيك, نيگەريا مەن لەسوتو ەڭ تومەنگى ورىنعا جايعاسقان.
«World Population Review» ساراپشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا, ەل جولدارىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ كەزىندە ءىرى قالالار اراسىنداعى جول ءجۇرۋ ۋاقىتىنا نەگىزدەلگەن ورتاشا جىلدامدىق كورسەتكىشىن ەسكەرۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا اقش جۇرگىزۋشىلەرى كوش باستاپ, ودان سوڭ كانادا, ساۋد ارابياسى مەن پورتۋگاليا ورنالاسادى.
ورتاشا جىلدامدىق كورسەتكىشى ەڭ تومەن ەل قازىرگى ۋاقىتتا بۋتان بولىپ تۇر. نەپال مەن شىعىس تيموردىڭ ورتاشا جىلدامدىعى بۋتانعا قاراعاندا ءسال جاقسىراق, 40-ورىندا كەلەدى. بانگلادەش, گايتي, نيكاراگۋا – ورتاشا جىلدامدىق كورسەتكىشى ەڭ تومەن ەلدەر قاتارىندا.
جول ساپاسى بارلىق ەلدەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. سوندىقتان ەڭ قاۋىپسىز جولدارى بار ەلدى انىقتاپ, ونى عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەۋ قازىرگى كەزدە وزەكتى بولىپ تۇرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى. جالپى, QRI رەيتينگى مەن جول ساپاسىنىڭ يندەكسى جىل سايىن 144 ەلدىڭ بيزنەس كوشباسشىلارى قاتىسقان دۇنيە جۇزىندەگى جولدار تۋرالى پىكىرلەرىمەن (ساۋالناما جۇرگىزىلەدى) انىقتالادى.
