زاڭ قابىلداندى: ىسكە اسىرىلۋى قالاي؟

ەلىمىزدە جاڭا جول قوزعالىسى تۋرالى زاڭىمىزدىڭ ومىرىمىزگە ەنگەنىنە دە ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. ونىڭ كەيبىر وسال تۇستارى مەن باسىمدىقتارى تۋرالى قوعامدا كوپتەگەن پىكىر الماسۋلار بولدى. سوندىقتان ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ول زاڭنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى دا نازاردان تىس قالماعانى انىق بايقالادى. سونىڭ ءبىر كورىنىسىندەي, كەشە ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. بۇل پارلامەنت سەناتىنىڭ باستاماسىمەن وتكەن ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وتىرىستا كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك اقىلباي قاتىسۋشىلارعا زاڭعا حالىقارالىق كونۆەنتسيالاردىڭ مىندەتتى تالاپتارى, بۇۇ-نىڭ كەلىسىمدەرى مەن ۇسىنىمدارى, سونداي-اق, شەتەلدەردىڭ زەرتتەۋ تاجىريبەلەرى نەگىز بولعانىن باسا ايتتى. ءوز سوزىندە ول كەزدەسۋدىڭ ماقساتىن جانە جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. بۇدان كەيىن دەپۋتات ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» دامۋ باعدارلاماسىندا جولداردىڭ قازاقستاننىڭ «ءومىر جولى» دەپ ايتىلعاندىعىنا باسا نازار اۋداردى. كولىك جەلىسىن دامىتۋ, جاڭا ماگيسترالدى قۇرۋ, ەلىمىز ارقىلى جۇك اعىنى ءترانزيتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جولداردا قاۋىپسىز جاعدايدى قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى. دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەرىك بيسەنقۇلوۆ تا ءسوز سويلەدى. ول زاڭنامانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وسى سالادا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ىسكە اسۋىن قامتاماسىز ەتۋدە پىكىر الماستىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول وسى باعىتتا زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن جانە وزەكتى پروبلەمالاردى انىقتاۋ – وسى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ مىندەتى دەدى. بۇدان كەيىن ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ي. لەپەحا بايانداما جاساپ, ول ەلىمىزدىڭ اۆتوموبيل پاركىنىڭ قارقىندى ءوسىپ, ياعني بۇگىنگى كۇندە 4,5 ملن. كولىككە كوبەيۋىنە بايلانىستى جول قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارىنىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, بايانداماشى اتالعان زاڭدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار مەن قول جەتكىزگەن وڭ ناتيجەلەر تۋرالى دەپۋتاتتارعا تولىققاندى اقپارات بەردى. ماسەلەن, ءىىم جول قوزعالىسى سالا­سىنداعى زاڭنامانىڭ نەگىزگى وزگەرىستەرى بويىنشا حالىققا باق ارقىلى كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق, زاڭ ماتىندەرى ءىىم-ءنىڭ جانە وڭىرلىك ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ورنالاستىرىلدى. 2014 جىلعى 13 قاراشاداعى جاڭا جول قوزعالىسى ەرەجەسى مەن كولىك قۇرالدارىن پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ جونىندەگى نەگىزگى باعىتتار ازىرلەنىپ, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. جۇرگىزۋشى كۋالىگى مەن كولىك قۇ­رالدارىن تىركەۋ تۋرالى كۋالىك بلانك­تەرىنىڭ جاڭا ۇلگىلەرى, پايدالانىلاتىن جولداردىڭ قاتەرلىلىك دارەجەسىن باعا­لاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە جۇرگىزۋ ەرە­جەلەرى, جۇرگىزۋشىنىڭ كولىك قۇرالىن دايىنداۋ بويىنشا كاسىبي بىرلەستىكتەردى اككرەديتتەۋ ەرەجەسى, بىلىكتىلىك كوميس­سياسىنىڭ قىزمەتىن قالىپتاستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ ەرەجەسىن, كولىك قۇرالدارىنا جۇرگىزۋشىلەردى دايىنداۋ بويىنشا وقىتۋ پروتسەسىندە وندىرىستىك وقىتۋ جانە كولىك جۇرگىزۋدى وقىتۋ شەڭبەرىنە وقىتۋشى بولۋعا ۇمىتكەرلەردى اتتەستاتتاۋ­دى جۇرگىزۋ ەرەجەسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەن كورىنەدى. سونىمەن قاتار, باياندامادا جول قوز­عالىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جاۋاپ­كەر­­شىلىگىن كۇشەيتۋ بويىنشا قولدا­نىلا­تىن شارالار جول قوزعالىسى قاۋىپ­­­سىزدىگىنە وڭ اسەر ەتكەنى ايتىلدى. سوڭ­عى 3 جىلدىڭ ىشىندە العاش رەت 2014 جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەس­پۋب­ليكادا جكو سانى 12,8 پايىزعا (23 359-دان 20 378-گە), قازا بولعان ازاماتتار سانى 14,9 پايىزعا ( 3 037 – دەن 2 585-كە) جانە جاراقات العاندار سانى 13,2 پايىزعا ( 29 872-دەن 25 942-گە) ازايعان. بۇل كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا تاجىريبەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەنىپ, ول ودان ءارى جەتىلدىرىلۋ ءۇشىن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن بولدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەت : http://anatili.kz