قىزىلجار جۇرتىنىڭ رۋحاني كوشباسشىسى

تەرىسكەيدەگى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى – «سولتۇستىك قازاقستان» وبلىستىق گازەتىنىڭ العاشقى ءنومىرى وقىرمان قولىنا تيگەنىنە 95 جىل تولىپ وتىر. باسىلىم 1920 جىلى رەسەي كوم­مۋنيستىك پارتياسى (بول­­شەۆيكتىك) ءسىبىر بيۋروسى مەن اقمولا گۋبەر­نيالىق رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ ورگانى رەتىندە ومبى قالاسىندا «كەدەي ءسوزى» اتاۋىمەن دۇنيەگە كەل­گەن بولاتىن. ال 1921 جىلعى 7 ناۋرىزدان باستاپ ركپ(ب) اق­مولا گۋبەرنيالىق كوميتەتى مەن گۋب­رەۆ­كومنىڭ ورگانى رەتىندە گۋبەرنيا ورتالىعى بولىپ بەلگىلەنگەن پەت­روپاۆل قالاسىندا «بوستاندىق تۋى» اتاۋىمەن شىعارىلعان. 1928 جىلعى 14 قاراشادا – «كەڭەس اۋىلى», 1932 جىلعى 1 مامىردا «لەنين تۋى» دەپ وزگەرتىلگەن. 1993 جىلعى 1 جەل­توقساندا قازىرگى اتاۋىنا يە بولدى. «گازەتىمىزدىڭ ىرگەسىن قالاعان الاش ارىستارىنىڭ العا قويعان ماقساتى قانداي ەدى؟» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويلانساق, ماعجان جۇماباەۆتىڭ «كەدەي سوزىندە» جاريالانعان «اۆتو­­­نوميا كىمدىكى؟» اتتى ماقالاسى كوپ جايدان حابار بەرگەندەي. «بوستاندىق – ەلدىكى! اۆتونوميا – ەلدىكى!.. ايلى, كۇن­دى, قاندى, وتتى تاريحى بار; كەڭ, باي, تەرەڭ ءتىلى, ادەبيەتى بار; باسقا­لارعا ۇيلەسپەيتىن تورەسى, شارۋا­سى بار – قازاقتىكى. جۇزدەگەن جىلدار ورىس اقسۇيەكتەرى مەن باي­لارىنىڭ تەپكى­سىندە ەلدىگىن ۇمىتپاعان الاش­تىكى», – دەپ تولعانعان ۇلى اقىننىڭ ازات­تىق تۋرالى اسىل ارمانى, اسقار مۇراتى ارادا عاسىرعا جاقىن ۋا­قىت وتسە دە, كوكەيكەستىلىگىن جو­عالتپاي, بۇگىندە ەلباسىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىمەن استاسىپ جاتىر ەمەس پە؟! ءويت­كەنى, گازەت قىزمەتكەرلەرى اۋەلدەن ءادىل­دىك پەن تەڭدىكتى تۋ ەتىپ ۇستا­نىپ, حالقى­مىزدىڭ ىرگەلى ەل بولۋى جو­لىن­دا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدى وزدە­رى­نىڭ باستى ماقساتى ەتكەنى امبەگە ايان. گا­زەتتىڭ ەكىنشى اتاۋى «بوستان­دىق تۋى» بولعاندىعى دا وسىنى اڭعارت­قان­داي. قاراشاڭىراعىمىزدا تۇتاس تۇرىك الەمىنىڭ جارىق جۇلدىزى ماعجان جۇ­ماباەۆ, اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى, جالىندى پۋب­­ليتسيست سماعۇل سادۋاقاسوۆ, سونداي-اق قوشكە كەمەڭگەروۆ, ءسابيت مۇقا­نوۆ, جاقان سىزدىقوۆ, ءماجيت ءداۋ­لەتباەۆ, ەلجاس بەكەنوۆ, شاح­مەت قۇسا­يىنوۆ, ءالجاپپار ابىشەۆ, ءابدىل­دا تاجىباەۆ, ديحان ابىلەۆ, سەيىت­­جان وماروۆ, جيەنعالي تىلەپ­بەرگە­نوۆ, جۇماعالي ساين, اسقار توق­ما­عام­بە­توۆ, ءابدىراحمان ايسا­رين, عالىم مال­دىباەۆ, سافۋان شايمەر­­دەنوۆ سىن­دى اتاق-داڭقى الىس­قا جايىل­عان قالام­گەرلەر قىزمەت ەتكەن­دىگىن ايرىق­شا ماقتان تۇتامىز. ولار­دىڭ ءىزىن باسقان كەيىنگى بۋىن وكىل­دەرى دە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇلتتىق قۇن­دى­لىقتارىمىزدى, انا ءتىلىمىز بەن اتا سالت-داستۇرلەرىمىزدى ءدارىپ­تەۋگە ءمۇم­كىندىگىنشە كوڭىل بولگەن. الايدا, «قىزىل يمپەريانىڭ» ءمۇد­دەسىن كوزدەگەن كوممۋنيستىك بيلىك ۇلى ماعجاننىڭ وشپەس رۋحى سەزىل­گەن, قازاقشىل باسىلىمنىڭ شا­ڭىراعىن 1963 جىلى جاۋىپ تىن­عاندىعى تاريحتان بەلگىلى. بۇل تىڭ ولكەسىن رەسەيگە قوسۋ تۋرالى ويىن اشىق ايتقان كەڭەس وداعىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى نيكيتا حرۋششەۆتىڭ تۇسى ەدى. بيىل دۇنيەگە كەلگەنىنە 100 جىل تولعالى وتىرعان اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ باسىن بايگەگە تىككەن قاھارماندىعىنىڭ ارقاسىندا قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعى ساقتالىپ قالعانى ءمالىم. سوندىق­تان دا گازەتىمىزدىڭ 1966 جىلى قايتادان اشىلۋىن, ەڭ الدىمەن, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى – جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ, ەسىل ەردىڭ الدىن­دا تاعزىم ەتۋگە ءتيىسپىز. وسى رەتتە كەزىندە قىزىلجار وڭىرىندە باس­شىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ارداق­تى ازامات ەسىمى جاقىندا ۇكى­مەت قاۋلىسىمەن پەتروپاۆل قالا­سىنداعى №20 قازاق ورتا مەكتەبىنە بەرىلگەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. گازەت ۇجىمى قاشاندا ماعجان باستاعان الاش ارىستارىنىڭ ۇلى ىسىنە ادالدىعىن ساقتاپ, ۇلت مۇددەسىنە ايانباي قىزمەت ەتىپ, قىزىلجار جۇرتىنىڭ رۋحاني كوش­باسشىسى رەتىندە تانى­لىپ كەلەدى. بۇگىندە الدىڭعى تول­قىن قالام­گەرلەر وزدەرىنىڭ ءبىر كەزدەگى بىلىكتى باسشىلارى, ۇلاعاتتى ۇستازدارى جانە دارىندى ارىپتەستەرى بولعان ءۋاپ راحىمجانوۆ, باقىت مۇستافين, مۇحامەدقالي نۇرعوجين, ءراشيد بادىرلەنوۆ, سەرىك حاسەنوۆ, مالىك مۇقانوۆ, اماندىق ءابجانوۆ, مە­رەكە تۇرالين, ءامىر قوجاحمەتوۆ, قايىربەك بايمۇقانوۆ, ەربول شايمەردەنوۆ, قۇرمان رامازانوۆ, روزا مولداقوۆا جانە باسقالاردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ وتىرادى. الدىمىزدا جۇرگەن ارداگەر اعا­لارىمىز سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى­ وجان قالي, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى جۋرناليستەرى مۇرات نۇرمۇقانوۆ, اسكەر ابىلقايىروۆ, اماندىق جانتەمىروۆ جانە بەل­گىلى ساتيريك-جازۋشى جولامان شاحانوۆتىڭ ورىندارى – ءاردايىم قاراشاڭىراعىمىزدىڭ تورىندە. ال ءبىر توپ اعا ارىپتەسىمىز زەينەتكەر اتانسا دا, وتكىر قالامدارىن قولدارىنان تاستاماي, وندىرتە جازىپ, قالتقىسىز قىزمەت ىستەپ ءجۇر. ولاردىڭ ىشىندە بەلگىلى جۋرناليست, جازۋشى, قوعام قايراتكەرى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى جاراسباي ءسۇ­لەيمەنوۆتىڭ ورنى ەرەكشە. ۇجىم­نىڭ ءبىرىنشى باسشىسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى وتپەلى كەزەڭدە رەداكتسيادا قوردالانىپ قالعان كوكەيكەستى ماسەلەلەردى تاباندىلىقپەن شەشىپ, دارىندى جاس­تاردى قىزمەتكە تارتىپ, باسىلىمدى شىعارماشىلىق جاڭا بيىككە كوتەرە بىلگەن جاراسباي قابدوللا ۇلى كەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. حالىق قالاۋلىسى بولا ءجۇرىپ, نەلەر كوكەيكەستى ماسەلەلەردى وزىنە ءتان جۋرناليستىك وتكىرلىكپەن قوزعاپ, ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىلعان اعا ارىپتەسىمىز سودان سوڭ بىرنەشە جىل «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن دە ابىرويمەن اتقاردى. ال, بىلتىر «قىزىلجارىم!» دەپ سوق­قان جۇرەك قالاۋىمەن تۋعان ءوڭى­رىنە ورالىپ, ءوزىنىڭ ۇشقان ۇياسى – «سول­تۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداك­تورلىعى قىزمەتىن قاي­تادان قولىنا الدى. بۇگىندە باسىلىمىمىزدىڭ شىعارماشىلىق تىڭ ىزدەنىستەرمەن تانىلۋىنا تىكەلەي ۇيىتقى بولىپ ءجۇر. مايتالمان جۋرناليست, بەلگىلى اقىن بولات قوجاحمەتوۆ جەتپىستىڭ اۋىلىنا جاقىنداپ قالسا دا, «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتى شەف-رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە جاس جۋرناليستەردىڭ شەبەرلىكتەرىن جەتىلدىرۋگە ايانباي اتسالىسۋدا. نۇرسايىن ءشارىپ, توقتار زىكىرين, زەينوللا اكىمجانوۆ سىندى ولەڭ سوزگە دە, قارا سوزگە دە قامشى سالدىرمايتىن جۋرناليست, اقىن اعالارىمىز جاستارمەن جارىسا جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان زاراپ قۇسايىنوۆ, قوشان قالي, ءلايلا جانىسوۆا, گۇلگۇل تولەشەۆا, الما ءجۇسىپوۆا سىندى جۋرناليستەر ەڭبەگى ءارتۇرلى دەڭگەيدە ءادىل باعاسىن الدى. ال ءىزباسار كەيىنگى بۋىننىڭ ىشىندە ارايلىم بەيسەنباەۆا, جادىرا قانافينا, قانات اتامانوۆ, نۇرگۇل وقاشەۆا سىندى العىر دا ىزدەنىمپاز جاستار ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قى­زىل­جار وڭىرىندە انا تىلىمىزگە قۇر­مەت پەن قۇلشىنىستىڭ ارتۋى­نىڭ ارقاسىندا «سولتۇستىك قازاق­ستان» گازە­تىنىڭ تارالىمى ەكى ەسەدەن استام ءوسىپ, بۇگىندە 10 مىڭ دانادان اس­تى. بۇ­عان قوسا, كاسىپورىن ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى – «سول­تۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ شەف-رەداكتورى روزا شاكەنوۆانىڭ كوپ كۇش-جىگەر جۇمساۋىنىڭ جانە «قازكونتەنت» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جاسالىپ, قالىپتاستىرىلعان سايتىمىزدىڭ اي سايىنعى تۇراق­تى وقىرماندارىنىڭ سانى قازىر 19 مىڭنان اسىپ, بۇل ءجونى­نەن وبلىستىق قازاقتىلدى باسىلىم­دار­دىڭ الدىڭعى لەگىنەن كورىندىك. بۇل دا شىعارماشىلىق ۇجىمعا ورتاق جەتىستىك. ويتكەنى, وقىرمان گازەت بەتىنەن دە, سايتىمىزدان دا قىز­عىلىقتى دۇنيە ىزدەيتىنى داۋسىز. گازەتتى شىعارۋشى «قىزىلجار-اقپارات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى رەتىندە وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ شى­عارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ماسەلەسىنە قامقورلىقپەن كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەرىك حامزا ۇلىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا «سولتۇستىك قازاقستانعا» جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى كەمى­تىلمەي, جۋرناليستەردىڭ ەڭبەكاقىسى ءوسىرىلىپ, رەداكتسيانىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالۋى دا جىلدان-جىلعا جاقسارتىلۋ ۇستىندە. 95 جىلدىق – رەداكتسيانىڭ شى­عارماشىلىق ۇجىمى مەن قالىڭ وقىرمان قاۋىم ءۇشىن ايتۋلى وقيعا ەكەندىگى انىق. سوعان وراي باسى­لى­مىمىزدىڭ ايشىقتى بەلەسىن وقىر­ماندارمەن كەزدەسۋلەر سياقتى شارا­لار ارقىلى اتاپ ءوتۋدى ءجون كوردىك. «سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى» دەگەندەي, گازەتىمىزدىڭ جەتىستىگى دە, كەمىستىگى دە ءسوز بولا­تىن مۇنداي باسقوسۋلاردى الدا­عى ۋاقىتتا جالعاستىراتىن بولامىز. سونداي-اق, «سولتۇستىك قازاق­ستاندا» ءار جىلدارى ءارتۇرلى قىز­مەت اتقارعان, بۇگىندە ارامىزدا جوق ارىپتەستەرىمىزدىڭ سوڭدارىندا قالعان شىعارماشىلىق مۇرالارىن جانە ولار جايلى ەستەلىكتەردى جي­ناستىرىپ, كىتاپ شىعارۋدى ۇي­عاردىق. «بىزدەردى ىزدەيتۇعىن جان بولسا ەگەر, شاڭ باسقان ارحيۆ­تەردەن تابىلارمىز...» – دەپ, ۇلى مۇقاعالي اقىن جازعانداي, ومىردەن وتكەن ارىپتەستەرىمىزدىڭ مىناۋ كوز قيمايتىن جالعان دۇنيەگە ىڭكار نازىك جاندارى مەن «ەلىم!» دەپ سوققان جۇرەكتەرىنىڭ لۇپىلدەرى سەزىلەتىن شىعارمالارىن ىزدەستىرىپ تاۋىپ, ءبىر كىتاپ ەتىپ شىعارۋ – ولاردىڭ الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىمىزدى وتەۋدىڭ باستاماسى عانا. ويتكەنى, اللا تاعالا قولدارىنا قاسيەتتى قالام ۇستاتىپ, بۇل دۇنيەدە ءادىل­­­دىك پەن شىندىقتىڭ جارشىلارى ەتىپ جاراتقان ارداقتى ءارىپ­تەس­تەرىمىزدىڭ ارقايسىسىنا ءبىر-ءبىر كىتاپ ارناساق تا, ارتىق ەمەس. كارىباي مۇسىرمان, «قىزىلجار – اقپارات» جشس ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى. پەتروپاۆل.