حالىق دەپۋتاتتارعا 965 وزەكتى ماسەلە ايتقان
الدىمەن دەپۋتاتتار سالىق كودەكسىنە كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەگەن زاڭنىڭ جوباسى مەن قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداپ, قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندەگى قاۋلىسىن بەكىتتى.
بۇل جولعى جالپى وتىرىستىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا ولاردىڭ وڭىرلەرگە شىعۋ بارىسىندا كەلىپ تۇسكەن ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاراۋ ناتيجەلەرى تالقىلاندى. مۇنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆ باياندادى.
ءسوز باسىندا ۆيتسە-پرەمەر مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان نەگىزگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدا ۇكىمەتپەن تىعىز جانە جۇيەلى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ كەلە جاتقان پارلامەنتكە العىسىن جەتكىزدى.
– وسى جىلى سايلاۋشىلار تاراپىنان ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن قامتيتىن 965 وزەكتى ماسەلە كوتەرىلدى. وتىنىشتەردىڭ شامامەن جارتىسى (454 ءوتىنىش نەمەسە 47 پايىزى) ناقتى سەكتورعا قاتىستى. حالىق تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس, تابيعي رەسۋرستار, ەكولوگيا جانە كولىك سالالارىنداعى ماسەلەلەر كوتەرىلدى, – دەدى قانات الدابەرگەن ۇلى.
ق.بوزىمباەۆ سۇراقتاردىڭ 31 پايىزى دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى سىندى الەۋمەتتىك سالاعا تيەسىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– 125 سۇراق مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن قارجى-ەكونوميكالىق ماسەلەنى قامتيدى. 87 سۇراق كۇشتىك قۇرىلىمدارعا قاتىستى. وعان جەكە قۇراممەن تولىقتىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا, سونداي-اق وتكىزۋ بەكەتتەرى مەن مەملەكەتتىك شەكارانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى كىرەدى. وتىنىشتەردىڭ قۇرىلىمى ەكونوميكانى جانە الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ بويىنشا مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعانىن كورسەتەدى, – دەي كەلە ۇكىمەتتىڭ جىل بويى اتقارعان جۇمىسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى.
قىسقاسى, سوزىندە حالىق كوتەرگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان شارالار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ شىققان ق.بوزىمباەۆ پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بارلىق مىندەتتەر ورىندالاتىنىن ايتتى.
ق.بوزىمباەۆتىڭ بايانداماسىنان سوڭ ماجىلىسمەندەر حالىق كوتەرگەن ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ۇكىمەت مۇشەلەرىنە 30-عا جۋىق سۇراق قويدى. سۇراق-جاۋاپ ءبولىمى نەگىزىنەن الەۋمەتتىك ء(بىلىم, مەديتسينا) جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا قاتىستى ءوربىدى.
سۇراق-جاۋاپ بولىمىنەن سوڭ ماجىلىستەگى فراكتسيا جەتەكشىلەرى دە دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى بارىسىندا ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاراۋ ناتيجەلەرى تۋرالى ءسوز سويلەدى.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ قورىتىندىسى رەتىندە ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ تا ءسوز سويلەپ, وتىرىستا كوپ سۇراق قويىلىپ, كوپ ۇسىنىس ايتىلعانىن, ولار ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانعانىن جەتكىزدى. دەگەنمەن ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن ءبىراز جاۋاپ ماردىمسىز بولعانىن اتاپ ايتتى.
– ناقتى سۇراقتارعا كوبىنە سىرعىتپا, جالپىلاما جاۋاپ بەرىلدى. ناقتى ىستەردى كورسەتە المادى. ول تۋرالى جاڭا فراكتسيا جەتەكشىلەرى ءوز سوزدەرىن دە سىنعا الدى. قانات الدابەرگەن ۇلى, بۇل سۇراقتىڭ ءبارىن ءبىز وڭىرلەرگە بارىپ كەلگەننەن كەيىن, كۇزدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعانبىز. وڭىرلەردەگى تۇرعىنداردىڭ مىڭداعان تالاپ-تىلەگى مەن سۇراعىنا, وكىنىشكە قاراي, ماردىمدى جاۋاپ العان جوقپىز. كەلەسى جىلدىڭ باسىندا تاعى دا كەزدەسۋ بولادى, ول كەزدە ناقتى ناتيجەلەر كۇتەمىز, – دەدى ەرلان جاقان ۇلى.
سونداي-اق پالاتا سپيكەرى وڭىرلەردە ماسەلە كوپ ەكەنى كۇنى كەشە وتكەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ ديالوگ-پلاتفورماسىندا دا بايقالعانىن اتاپ ءوتتى.
– ديالوگ-پلاتفورمادا قانشاما ماسەلە كوتەرىلدى. تۇستەن كەيىنگى 6 سەكتسيانىڭ وزىندە تاعى دا 100-دەن اسا ماسەلە ورتاعا سالىندى. مەملەكەت باسشىسى سول جەردە وسى ماسەلەلەردىڭ كوبىنىڭ جۇيەلى شەشىمىن ۇسىندى, ناقتى تاپسىرمالار بەردى. بۇل ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولادى, – دەگەن ە.قوشانوۆ اكىمدەر كوتەرگەن ماسەلەلەر مەن وڭىرلەردەن جينالعان تالاپ-تىلەكتەر ءبىر-بىرىمەن بىتە قايناسىپ جاتقانىن ايتتى.
جاڭا تسيفرلىق كودەكس قابىلداندى
وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ورەس حالىقارالىق دامۋ قورى اراسىنداعى جەكە سەكتورداعى وپەراتسيالاردى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. ونى ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين تانىستىردى.
جالپى, ورەس قورى 5 جىلدا قازاقستانداعى جوبالارعا 400 ملن دوللارعا دەيىن قاراجات بولەتىن بولدى. بۇل كەشە ءماجىلىس راتيفيكاتسيالاعان نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدە كورسەتىلگەن. كەلىسىمدە قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت كەپىلدىگىن تالاپ ەتپەي, 2,5–5 پايىز مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرۋى كوزدەلگەن.
سونداي-اق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ورەس قورىنا ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ, كولىك ينفراقۇرىلىمى, قارجى, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ, تەلەكوممۋنيكاتسيا, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سالالارداعى ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتتارىنىڭ بولىگى رەتىندە ەلىمىزگە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى كەزەكتى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا تسيفرلىق كودەكستىڭ جوباسىن تانىستىردى. دەپۋتات ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ءۇش زاڭ جوباسىنا ورتاق بايانداما جاسادى.
– مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە تسيفرلىق ەل قۇرۋ مىندەتىن قويدى. ونىڭ قۇقىقتىق نەگىزىنە تسيفرلىق كودەكس اينالادى. كودەكس تسيفرلىق مەملەكەتتىڭ ارحيتەكتۋراسى مەن دەرەكتەردى رەتتەۋدەن باستاپ تسيفرلىق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا جانە كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە دەيىنگى تسيفرلىق قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ بارلىق نەگىزگى سالالارىن قامتيدى, – دەدى بايانداماشى.
سونداي-اق ول بۇگىندە ەلىمىز تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى بىرقاتار حالىقارالىق باستامالاردى قولدايتىنىن جانە ولاردىڭ باستاماشىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بەتىن تولىق تۇمشالاعاندارعا دا جاۋاپكەرشىلىك بار
دەپۋتاتتار قابىلداعان «قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» جاڭا زاڭ بويىنشا ەندى قوعامدىق ورىنداردا بەتتى جاۋىپ تۇراتىن كيىم كيگەنى ءۇشىن جازا قولدانىلماق. بۇل تۋرالى دەپۋتات ماگەررام ماگەرراموۆ زاڭ جوباسىن تانىستارعان بايانداماسىندا اتاپ ءوتتى.
وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن «قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» جاڭا زاڭدى ءماجىلىس ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. زاڭدا قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى جۇيەسى كەڭەيتىلىپ, پروفيلاكتيكا سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 13-تەن 26-عا دەيىن ارتادى.
سونىمەن قاتار پروفيلاكتيكا مودەلىنىڭ ءوزى قايتا قارالادى. ەندى وعان جالپى, جەكە جانە ارنايى شارالار ەنگىزىلەدى. اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردە قوعامدىق ورىنداردا بەتتى جاۋىپ تۇراتىن, تانۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن كيىم (نيقاب) كيگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جازا قاراستىرىلعان.
زاڭعا قايشى كونتەنتتى جاريالاعاندار مەن تاراتقاندارعا, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ سەبەبىن جويۋ تۋرالى نۇسقاۋلارىن قاساقانا ورىنداماعاندارعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلەدى. تابيعي جانە تەحنوگەندىك توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ازاماتتىق قورعانىس شارالارىن ورىنداماعانى ءۇشىن مەملەكەتتىك لاۋازىمدى تۇلعالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا جاڭا جاۋاپكەرشىلىك تۇرلەرىن كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ەندى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مۇنداي ادامداردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا قۇقىلى.
ءماجىلىس كۋلۋارىندا جوعارىدا اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ ازىرلەنۋىنە اتسالىسقان دەپۋتاتتاردىڭ ءبىرى ءۇنزيلا شاپاققا جولىعىپ, زاڭنىڭ كەيبىر تۇستارىن ناقتىلاپ بەرۋىن سۇرادىق.
– بۇعان دەيىن قوعامدىق ورىنداردا ازاماتتاردىڭ بەت-ءجۇزىن تولىق جابۋعا شەكتەۋ قويىلعانىمەن, جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلماعان ەدى. ەگەر ادامنىڭ بەت-ءجۇزى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىندەي دەڭگەيدە جابىق بولسا, الدىمەن ەسكەرتۋ جاسالادى, ال قايتالانسا – ون ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. مۇندا ماسەلە ءدىني جامىلعىعا تىيىم سالۋدا ەمەس, ادامدى يدەنتيفيكاتسيالاۋعا مۇمكىندىك قاراستىرۋىندا بولىپ وتىر, – دەيدى دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى, قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى زاڭنىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – ءتۇرلى سالاداعى نورمالاردى ءبىر جۇيەگە كەلتىرىپ, مەملەكەت ساياساتىن بىرەگەيلەندىرۋ. بۇعان دەيىن پروفيلاكتيكا ماسەلەسىندە نەگىزىنەن مەكتەپ پەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا عانا جۇكتەمە ءتۇسىپ كەلسە, ەندى باسقا دا الەۋمەتتىك سۋبەكتىلەردىڭ قاتىسۋى زاڭدى تۇردە بەكىتىلدى.
سونداي-اق ءۇ.شاپاق قوعامدىق ورىندار دا ناقتى ايقىندالعانىن ايتتى. ياعني ولار – كينوتەاترلار, سپورتتىق ارەنالار, كونتسەرت زالدارى سياقتى باقىلاۋ جۇرگىزىلەتىن جابىق كەڭىستىكتەر. ال تروتۋارلار مەن اشىق الاڭدار, سكۆەر, اللەيالار بۇل ساناتقا كىرمەيدى.
ەلدى الاڭداتقان ەلەكتر ساموكات
جالپى وتىرىستا قابىلدانعان جوعارىدا اتالعان جاڭا زاڭعا سايكەس, ەلەكتر ساموكاتتى پايدالانۋعا قاتىستى ەرەجە دە كۇشەيەدى.
جاڭا زاڭدا جول قاۋىپسىزدىگىن جاقسارتۋعا جانە ەلەكتر ساموكاتتارىن جالعا بەرۋ وپەراتورلارىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ۇسىنىلدى. ەندى جالعا بەرەتىن زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءاربىر ەلەكتر ساموكاتقا قاتىستى ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ ەنگىزىلمەك. سونداي-اق مۇنداي ساموكاتتاردى تىركەۋ جانە تىركەۋ نومىرلەرىن بەرۋ ءتارتىبى بەلگىلەنەدى. جالعا بەرۋشىلەر جۇرگىزۋشى كۋالىگى جوق نەمەسە ودان ايىرىلعان ادامعا ەلەكتر ساموكاتتى باسقارۋعا رۇقسات بەرگەنى ءۇشىن جاۋاپتى بولادى.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى دەپۋتات ءۇ.شاپاقتى تاعى دا سوزگە تارتتىق.
– ەلەكتر ساموكاتتاردى پايدالانۋ ماسەلەسى قوعامدا كەڭ تالقىلانىپ جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا ءبىز ساموكاتتاردىڭ جاياۋ جۇرگىنشىلەر جۇرەتىن ورىندارعا كىرۋىنە رۇقسات بەرمەي كەلەمىز. ەگەر رۇقسات بەرسە, سوعان ساي ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەلۋى كەرەك. نەگىزىندە ماسەلە – ساموكات قوزعالىسىنا بايلانىستى جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتىلاۋ. ەگەر ەلەكتر ساموكات قوزعالىسىنا جول اشىلاتىن بولسا, وندا ونى جالعا بەرەتىن كومپانيالار ازاماتتىق-قۇقىقتىق ساقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. بۇل – باسقارۋشى كومپانيانىڭ ءوز موينىنا الاتىن جاۋاپكەرشىلىگى. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت – ءسوز ويىنشىق نەمەسە بالالارعا ارنالعان قاراپايىم ساموكاتتار تۋرالى ەمەس, تەك ەلەكتر ساموكاتتار تۋرالى بولىپ وتىر. قوعام مۇنى شاتاستىرماۋى كەرەك. ەڭ ۇلكەن تالقىلاۋ تۋعىزعان جاڭالىقتىڭ ءبىرى – اۆتوموبيل جۇرگىزۋشىسى مەن ەلەكتر ساموكات جۇرگىزۋشىسىنىڭ بەلگىلى دەڭگەيدە تەڭەستىرىلۋى. بۇل – زاڭدا كورسەتىلگەن نورمالارعا سايكەس قابىلدانعان شەشىم. ەلەكتر ساموكات جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشى رەتىندە تانىلعاندىقتان, وعان دا كولىك قۇرالدارى ءۇشىن قولدانىلاتىن تالاپتار قويىلادى. پىكىرتالاس بارىسىندا دەپۋتاتتار جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جۇكتەلۋى, قاۋىپسىزدىك, باقىلاۋ مۇمكىندىكتەرى بويىنشا سۇراقتار قويدى. بۇل ماسەلەلەر ۆەدومستۆولىق اكتىلەر ارقىلى رەتتەلەدى, ال ۇكىمەت وزىنە ءتيىستى مىندەتتەمەلەردى الدى, – دەيدى ءۇ.شاپاق.
دەگەنمەن بۇل ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىلدى دەگەن ءسوز ەمەس. الدا سەناتتىڭ قاراۋى بار. جوعارى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ دا ەلەكتر ساموكاتتارعا قاتىستى ءبىراز ماسەلە كوتەرىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. بىزدىڭشە, بۇل تۇرعىدا ءالى ءبىراز تالقىلاۋ بولۋى مۇمكىن. سەبەبى ەلەكتر ساموكاتتارعا تروتۋارمەن جۇرۋگە ءالى ناقتى تىيىم سالىنبادى. ال كولىك جۇرەتىن جولداردا وزگە وڭىرلەر تۇرماق, استانانىڭ وزىندە ساموكاتتارعا ارنالعان ارنايى جولاق بەلگىلەنىپ, ءتيىستى جاعداي جاسالا قويعان جوق.
