رومان الەمنىڭ 70-تەن استام تىلىنە اۋدارىلىپ, ونىڭ جەلىسىمەن 15 فيلم ءتۇسىرىلدى. ءحايديدىڭ الەمدىك داڭقى الدىمەن اقش-تا باستالىپ, كەيىن جاپونياعا دەيىن جەتتى. بىلايشا ايتقاندا, ول لەزدە-اق الەمدىك شىعارماعا اينالدى. 1880 جىلى جارىق كورگەن روماننىڭ العاشقى تومى شۆەيتساريا مەن گەرمانيادا زور قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, اۆتور يوحاننا ءسپيريدىڭ ەسىمىن كەڭىنەن تانىمال ەتتى. ءبىر جىلدان كەيىن كىتاپتىڭ ەكىنشى تومى جاريالاندى.
2023 جىلى حايدي مەن يوحاننا سپيري مۇراسىنا قاتىستى ەكى تسيۋريح ءارحيۆى يۋنەسكو-نىڭ «الەم جادى» تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇل شەشىم روماننىڭ 140 جىل بويى ۇزدىكسىز وقىلىپ كەلە جاتقانىن جانە الەمدىك مادەني مۇراعا قوسقان ۇلەسىن ايعاقتايدى. رومانداعى وقيعا ءحايديدىڭ تۋىسى دەتەرىڭ ونى تاۋ بوكتەرىندە تۇراتىن قاتال مىنەزدى اتاسىنا اپارىپ تاستاۋىنان باستالادى. دەتە – XIX عاسىرداعى كوپتەگەن شۆەيتساريالىقتار سەكىلدى كۇنكورىس قامىمەن فرانكفۋرتقا كەتكەن ميگرانت كەيىپكەر. 1850-1888 جىلدارى كەدەيلىككە بايلانىستى شامامەن 330 مىڭ شۆەيتساريالىق شەتەل اسقان, ولاردىڭ باسىم بولىگى اقش-تى بەتكە العان.
شىعارما اۆتورى – يوحاننا سپيري
حايدي تاۋ ومىرىنە تەز بەيىمدەلىپ, تابيعاتقا جاقىندىعى جانە اقكوڭىلدىگى ارقىلى اتاسىنىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ الادى. بىراق ءبىر كۇنى دەتە قايتا ورالىپ, ونى وزىمەن بىرگە فرانكفۋرتقا الىپ كەتەدى. قالاداعى باي وتباسىندا قامالىپ قالعان حايدي ساعىنىشتان اۋىرىپ قالادى. دارىگەردىڭ كەڭەسىمەن ءالپىسى تاۋىنا قايتا ورالادى.
ء«حايديدىڭ» اقش-تاعى تانىمالدىعى 1884 جىلدان باستالدى. جازۋشىنىڭ كوزى تىرىسىندە رومانىنىڭ ءۇش ءتۇرلى اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسى جارىق كورگەن. 1936 جىلعا قاراي تەك اقش-تا 20 ميلليون داناسى ساتىلعان. ەكرانداعى العاشقى نۇسقا – 1920 جىلى شىققان ءۇنسىز فيلم. 1937 جىلى گولليۆۋد تۇسىرگەن جاڭا نۇسقادا ء«حايديدى» ايگىلى اكتريسا شيرلي تەمپل سومدادى. ءفيلمنىڭ تابىسى شۆەيتساريانى امەريكاندىق كورەرمەنگە «الپىلىك جۇماق» رەتىندە تانىتتى.
ال جاپونيادا «حايدي» رومانى 1920 جىلدان باستاپ تانىمال بولدى. روماننىڭ 300-دەن استام جاپون تىلىندەگى اۋدارماسى جارىق كوردى.1974 جىلى يسساو تاكاحاتا تۇسىرگەن «الپىلىك قىز حايدي» اتتى انيماتسيالىق سەريال جاپونيادا عانا ەمەس, ەۋروپادا دا ۇلكەن تابىسقا قول جەتكىزدى. رەجيسسەر شىعارما جازىلعان جەرگە ارنايى بارىپ, ءالپى تابيعاتىنان شابىت العان. بۇگىندە ياماناسي اۋماعىنداعى «حايدي اۋىلى» جىل سايىن ميلليونداعان ساياحاتشىنى قابىلدايدى. ءبىر شىعارما ءبىر مەملەكەتتىڭ مادەنيەتىن الەمگە تانىستىرۋعا تۇرتكى بولعانىن بۇكىل الەم جاقسى بىلەدى. ادەبيەتتىڭ كۇشى دەگەن وسى شىعار.
