ەنەرگيا يمپورتى ازايىپ, ەكونوميكا ۇتتى
تاڭ الاكەۋىمدە مينسك شاھارىنا بارىپ قوندىق. ماقسات – بەلارۋس ەلىنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جەتىستىكتىگىن زەردەلەۋ. ورمانى سىڭسىعان ەلدە جاز ايلارىنىڭ وزىندە اسپانى ۇنەمى بۇلتتانىپ, كۇننىڭ كوزى تىم سيرەك شىعادى ەكەن. اپتاسىنا ءبىر-ەكى رەت, بىرەر ساعاتقا كۇن شىقسا سونىڭ ءوزى مول ولجا كورىنەدى. ەكپىندەي سوققان جەل دە بايقالمايدى. سوندىقتان ەنەرگيا وندىرۋدە كۇن پانەلى مەن جەلدەن قايىر جوق. قاس قىلعاندا ىلعالى شامادان تىس باتپاقتى جەردە اەس-كە وتىن قىلارلىق ۋران كوزدەرى دە تابىلماعان. بەلارۋس ەلى سوندا دا جاسىل ەنەرگيا قاتارىنداعى زاماناۋي اەس سالۋعا بەل بۋدى.
مۇنداعى ايتپاعىمىز – ءبىزدىڭ ەلدەگى جارقىراعان كۇن مەن سىپىرا سوققان جەل ۇلكەن ولجا. بىراق ىرگەلى كاسىپورىنداردى ۇزدىكسىز ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋگە كۇن مەن جەلدىڭ قۋاتى ءالى دارمەنسىز. ونى كۇن مەن جەلگە قول سوزعان, دامىعان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ مىسالىنان دا كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان اەس قۇرىلىسىن قولعا الۋعا قاتىستى ەلىمىزدە جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ءوتتى. ونى حالىق قولدادى. سودان بەرى ىلگەرىندى ەلدەردىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي اەس-ءىن, ونداعى زاماناۋي تەحنولوگيا مەن وزىق رەاكتورلاردى زەرتتەپ, زەردەلەۋ ءىس-شاراسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. سەبەبى «قازىر ادامنىڭ اتومسىز كۇنى جوق». بۇل ءسوزدى رەفەرەندۋم كەزىندە ەلدەگى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى سايابەك ساحيەۆتەن ەستىگەن ەدىك.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ اەس قۇرىلىسىنا دەگەن ىقىلاسى مەن دايىندىق شارالارىن قالت جىبەرمەي باقىلاپ وتىرعان بەلارۋستىق سالا ماماندارى كوپ ارتىقشىلىعىمىزدى الدىمىزعا تارتتى. ەلىمىزدىڭ ۋران قورى مەن ونى يگەرىپ, ءتىپتى اەس وتىنىن بايىتۋ ىسىندەگى جەتىستىگىمىزدى جاقسى بىلەدى ەكەن. قازاقستاننىڭ اتوم سالاسىندا ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن عالىمدارى مەن ماماندارىنىڭ ءبىلىم-بىلىگىن جوعارى باعالايتىندارىن دا ءبىلدىردى.
بەلارۋس ەلىنىڭ ەنەرگەتيكالىق تاريحىندا جاڭا ءداۋىر 2008 جىلى باستالعان. رەسپۋبليكاداعى تۇڭعىش ۇلتتىق اتوم ەنەرگەتيكاسى جوباسى ەلدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتى مەن ەنەرگەتيكالىق ەگەمەندىگىنىڭ نەگىزىنە اينالدى. «روساتوم» كورپوراتسياسىمەن سەرىكتەستىكتە سالىنعان بەلاەس (بەلارۋس حالقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن جاقسى كورىپ كەتكەنى سونداي, بەلاەس دەپ ەركەلەتكەندەي كەيىپتە اتايدى ەكەن) تەك وندىرىستىك نىسان عانا ەمەس, تۇتاس ايماقتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرگەن ستراتەگيالىق جوبا. ءارى ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى مەن ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ باستى فاكتورى.
ءاۋ باستان-اق بەلارۋس ۇكىمەتى جوبانىڭ باستى ماقساتى رەتىندە ەنەرگەتيكالىق ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋدى, تابيعي گازعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋدى ءارى ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋدى العا قويعان ەدى. بۇگىندە بۇل مىندەتتەر تولىق ورىندالعان.
بەلاەس-ءتىڭ ەكى ەنەرگوبلوگى بار. جالپى قۋاتى 2400 مۆت بولاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى. بۇل ەلدىڭ ىشكى قاجەتىنىڭ 40 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. ستانسا جىل سايىن 17,7 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعات ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرىپ وتىر. ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكا 5 ميلليارد تەكشە مەتر تابيعي گازدى ۇنەمدەيدى. بۇل ەل بيۋدجەتىنە ميللياردتاعان دوللار پايدا ءارى ايتارلىقتاي ەكولوگيالىق تيىمدىلىك اكەلەدى.
اەس قۇرىلىسى ەل پرەزيدەنتىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا جۇزەگە اسقان. الەكساندر لۋكاشەنكو ستانسا قۇرىلىسىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە بىرنەشە رەت نىسانعا بارىپ, جۇمىستىڭ اشىق ءارى قاۋىپسىز جۇرگىزىلۋىن تالاپ ەتكەن. ول وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا ءتورتىنشى مارتە كەلىپ, جوبانىڭ تولىق اياقتالعانىن كورىپ, ەلگە سۇيىنشىلەدى. ء«بىزدىڭ ماقسات – تەك ستانسا سالۋ ەمەس, ءوزىمىزدىڭ كادرلىق ءارى تەحنولوگيالىق قۇزىرەتىمىزدى قالىپتاستىرۋ ەدى. ءبىز بۇل مىندەتتى ورىندادىق», دەدى ول.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, اتوم ستانساسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ەل ەكونوميكاسى مەن سولتۇستىك-باتىس ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك تىنىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بۇل تۇرعىدا, «تازا ەنەرگياسىز بولاشاق جوق, ەلەكتر قۋاتىنسىز دامۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى ول. ال بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور كارانكەۆيچتىڭ سوزىنە سەنسەك, «بەلاەس – سەنىمدى ءارى قاۋىپسىز نىسان. ول ەكونوميكانى تۇراقتى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتىپ, ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمىن جاڭا ساپاعا كوتەردى».
مۇنداعى رەاكتور كورپۋسى مەن بارلىق نەگىزگى جابدىق گەرمەتيكالىق تەمىربەتون كونتاينمەنتپەن قورعالعان. ول ۇشاق قۇلاۋ, جەر سىلكىنىسى, جارىلىس نەمەسە داۋىل سياقتى سىرتقى فاكتورلارعا توتەپ بەرە الادى. بۇعان قوسا, اەس «بالقىما تۇتقىش» قۇرىلعىسىمەن جابدىقتالعان, بۇل يادرولىق وتىننىڭ بالقۋى جاعدايىندا راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ سىرتقا تارالۋىن بولدىرمايدى.
«اۋقىمدى جوبا رەسەيدىڭ اەس-2006 تيپىندەگى ۆۆەر-1200 رەاكتورلارىنا نەگىزدەلگەن زاماناۋي نىسان. بۇل – قازىر الەمدە ەڭ قاۋىپسىز ءارى ءتيىمدى دەپ تانىلعان تەحنولوگيانىڭ ءبىرى. قاۋىپسىزدىك ستاندارتتارى بويىنشا الەمدىك ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ستانسادا بەلسەندى ءارى ءپاسسيۆتى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى كەشەندى تۇردە ۇيلەسىممەن جۇمىس ىستەيدى. وندا ءتورت دەڭگەيلى قورعانىس جۇيەسى (وتىن تۇيىرشىكتەرى, وتىن قابىقشاسى, اينالىم تىزبەگى مەن تەمىربەتون وقشاۋلاۋ قابىعى) يادرولىق ماتەريالدىڭ قورشاعان ورتاعا تارالۋىنا جول بەرمەيدى. بۇعان قوسا وسى جۇيەلەر ستانسانى ۇشاق اپاتى, جارىلىس, جەر سىلكىنىسى سياقتى سىرتقى فاكتورلاردان قورعايدى», دەدى بەلاەس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بوريس پارامونوۆ.
اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىگىنىڭ (اەحا-ماگاتە) ساراپشىلارى بەلاەس-ءتى حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق ساي, «اشىق ءارى قاۋىپسىز اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ۇلگىسى», دەپ باعالادى.
اتوم ەنەرگياسى – كومىرسۋتەك رەسۋرستارىن الماستىراتىن تازا ەنەرگيا كوزى. «بەلاەس ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ەلدىڭ كومىرقىشقىل گاز شىعارىندىلارى جىل سايىن 7 ميلليون تونناعا ازايعان. بۇل كورسەتكىش بەلارۋستىڭ پاريج كليماتتىق كەلىسىمىنە سايكەس قابىلداعان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا ءارى كومىرتەكتى بەيتاراپ ەكونوميكاعا كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا ستانسادا سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋ مەن جىلۋدى قايتا وڭدەۋ جۇيەلەرى ەنگىزىلگەن», دەدى بەلاەس-ءتىڭ وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي گورين.
كادرلىق الەۋەت – اتوم جوباسىنىڭ نەگىزى
اەس-ءتىڭ تابىستى جۇمىسىنىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – ادام كاپيتالى. 2008 جىلدان بەرى بەلارۋس پەن رەسەيدىڭ وقۋ ورىندارىندا 1000-نان استام ينجەنەر مەن تەحنيك ماماندار دايارلاندى. بەلاەس-ءتىڭ وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعىندا جىل سايىن 1500-گە جۋىق مامان بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى. مۇندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي تولىق ماسشتابتى ترەناجەرلەر مەن زاماناۋي وقۋ قۇرالدارى بار. ولار ارقىلى وپەراتورلار كەز كەلگەن توتەنشە جاعدايدى مودەلدەۋ مەن باسقارۋ داعدىلارىن مەڭگەرەدى. ءسويتىپ, قىزمەتكەرلەر شىنايى جاعدايعا بارىنشا ۇقساس ترەناجەرلەردە تاجىريبەدەن وتەدى.
2009 جىلى اشىلعان اتوم ەنەرگەتيكاسى اقپارات ورتالىعى حالىق پەن باق وكىلدەرىنە تۇراقتى تۇردە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ويتكەنى بەلاەس ءوز قىزمەتىندە اشىقتىق پەن حالىقپەن ءوزارا سەنىمدى بايلانىس ۇستانىمدارىن العا شىعارعان. ناتيجەسىندە, قوعاممەن بايلانىس پەن اشىق كوممۋنيكاتسيانىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. ون بەس جىلدا ورتالىققا 30 مىڭنان استام ادام كەلىپ, اەس جۇمىسىنىڭ قىر-سىرىمەن تانىسقان. بۇل اشىقتىق ساياساتى قوعام تاراپىنان سەنىم مەن قولداۋدى ارتتىرعان.
ستانسا بەلارۋس ەلىنىڭ سولتۇستىك-باتىس شەكاراسىندا گرودنو وبلىسىنىڭ وستروۆەتس قالاسىنان 18 شاقىرىم جەردە. ول ەل استاناسى مينسك قالاسىنان 150, ال ليتۆا استاناسى ۆيلنيۋستەن 40 شاقىرىم جەردە ورىن تەپكەن. بۇل قالا بۇگىندە ەلدەگى ەڭ قارقىندى دامىپ جاتقان ايماقتىڭ ءبىرى. 2012 جىلى قالا مارتەبەسىن العان ەلدى مەكەن ون بەس جىلدا زاماناۋي ينفراقۇرىلىمى بار ەنەرگەتيكتەر قالاسىنا اينالدى. مۇندا جاڭا تۇرعىن ۇيلەر, مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, مادەنيەت پەن سپورت ورتالىقتارى بوي كوتەردى. قالا حالقى قازىر 15 مىڭ ادامنان استى, ال الداعى جىلدارى 15,5 مىڭعا جەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
جالپى, قالا ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2 ميلليارد رۋبلدەن اسىپ, 2,7 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ستانسا ىسكە قوسىلعالى بەرى گرودنو وبلىسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1,3 ەسەگە ارتقان.
وستروۆەتس قالاسىنان وقشاۋ, توڭىرەكتەن بيىكتەۋ جاسىل كەڭىستىكتە ادەمى ورنالاسقان بەلاەس سىرت كورىنىسىمەن دە كوز تارتادى. قۇرىلىس ارحيتەكتۋراسى مەن ءتۇس-بوياۋى ۇلتتىڭ ەستەتيكالىق تانىم, تالعامىن كورسەتىپ تۇرعانداي اسەرگە بولەيدى. ۋكراين ۇلتتىق كيىم ورنەگىنە قاراعاندا, ىشكى بەزبەنى نازىكتىگىمەن ءارى تىعىزدىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن بەلارۋس ۇلتتىق كيىم كەستەسىنىڭ ەلەمەنتتەرىمەن ايقىن بەزەندىرىلگەن ەكى الىپ مۇنارا راسىندا دا كورىكتى كەيپىمەن كوز تارتادى. اەس-ءتىڭ قوس مۇناراسىنان بۋداقتاپ اۋەگە كوتەرىلگەن قالىڭ بۋعا تاڭدانا قاراعان بىزگە, «ەكولوگيالىق تازا بۇل بۋ اسپاندا جاڭبىرعا اينالىپ, جەرگە جاڭبىر بولىپ قايتا جاۋادى. ءسويتىپ, اسىراۋشىمىز جەر-انانى ىلعالداندىرادى», دەپ ازىلدەدى قازاق جۋرناليستەرىنە ستانسا بويىنشا ەكسكۋرسيا جاساپ جۇرگەن بوريس پارامونوۆ.
بەلاەس ۇجىمى – ەلدەگى ەڭ الەۋەتتى كادرلىق قۇرامنىڭ ءبىرى. بارلىق قىزمەتكەر تۇرعىن ۇيمەن, الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرمەن, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ستانسادا پسيحوفيزيولوگيالىق قامتاماسىز ەتۋ زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى. ول ۇجىمداعى قولايلى پسيحولوگيالىق احۋالدى ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇعان قوسا, كاسىپورىننىڭ كاسىپوداق ۇيىمى مادەني, سپورتتىق, قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىن جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرادى.
بەلاەس حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. اەحا مەن WANO (اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىق) ساراپشىلارى ستانسانىڭ قاۋىپسىزدىك ءاۋديتىن مەزگىلىمەن وتكىزىپ, پەرسونالدى سەرتيفيكاتتاۋ باعدارلامالارىن تاپتىشتەپ وتىرادى. بۇعان قوسا بەلارۋس تمد ەلدەرىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى بەيبىت اتوم باعدارلاماسىنا بەلسەندى قاتىسۋشى. بۇل سەرىكتەستىك اتوم تەحنولوگياسىن دامىتۋدا تاجىريبە الماسۋعا, پەرسونال دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جول اشتى.
«بەلارۋسكايا اەس» مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي بابوۆيچ, «بەلاەس – ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن ەنەرگيا تەڭگەرىمىنىڭ جاڭا فاكتورى. بۇل جوبا تەك ەلەكتر قۋاتىن عانا ەمەس, تەحنولوگيالىق ءارى ينتەللەكتۋالدىق قۋاتتى دا ارتتىرىپ, عىلىمدى دامىتۋعا سەرپىن بەردى» دەسە, «روساتوم» باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچەۆ «بەلارۋس قاۋىپسىز اتوم ەنەرگەتيكاسىن ءساتتى يگەرگەن مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – تمد كەڭىستىگىندەگى ەڭ تابىستى ەنەرگەتيكالىق جوبا», دەدى.
راسىندا اەس – ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگى مەن تەحنولوگيالىق بولاشاعىنىڭ كەپىلى. تازا ەنەرگيا كوزىن دامىتۋ ارقىلى بەلارۋس ءوزىنىڭ ەكولوگيالىق ءارى ستراتەگيالىق مىندەتتەرىن قاتار ورىنداپ وتىر. ستانسا ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى, ال وستروۆەتس – جاڭا يندۋستريالىق ءداۋىردىڭ بەل ورتاسىندا.
بوريس پارامونوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەلاەس – ەلدىڭ يندۋستريالىق ءارى ەنەرگەتيكالىق ساياساتىنىڭ ستراتەگيالىق ەلەمەنتى. ستانسانىڭ ىسكە قوسىلۋى ىشكى نارىقتاعى ەنەرگيا باعاسىن تۇراقتاندىرىپ, ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتتى. ەلەكتر قۋاتىنىڭ ەلدەن ارتىلعانىن بولاشاقتا ليتۆا, لاتۆيا, پولشا نارىعىنا ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى. سونداي-اق بەلارۋس بۇل تاجىريبەنى تمد مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ءبولىسىپ, ايماقتىق ەنەرگەتيكالىق ينتەگراتسيانى دامىتۋعا مۇددەلى. بىلگەنگە بەلاەس – ۇلتتىق ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاعان تاريحي جوبا. ول ەكونوميكالىق تيىمدىلىك, ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك پەن تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىكتى قاتار قامتاماسىز ەتىپ تۇر.
بۇعان قوسا اەس-ءتىڭ بولۋى – كولىك ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىن پايدالانۋدى ىنتالاندىردى. بەلارۋس ەلىندە ەلەكترموبيلدەرگە كوشۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا ارنايى باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ياعني جانارمايدان ەنەرگيامەن جۇرەتىن كولىكتەرگە اۋىسۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بۇگىندە ەلەكتردەن قۋات الاتىن جەلى قۇرىلعان كورىنەدى. وسى باستامانى حالىق تا قولداپ, ەلەكترمەن جۇرەتىن كولىككە اۋىسۋعا دايىن. بەلارۋستا ەلەكتر كولىكپەن جۇرەتىندەر سانى 15 مىڭعا جۋىقتاپ قالعان. ەلەكتر كولىكتى پايدالانعاندار ءوسىمى بىلتىر 200 پايىزعا جەتكەن ەكەن. بيىل دا وسى كورسەتكىش بولادى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر. ەلدە قوعامدىق كولىكتى توققا كوشىرۋ بويىنشا جەكە جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
«ەنەرگيا – مەملەكەت تىرەگى. ال بەلاەس – بۇل بولاشاعىمىزدىڭ ىرگەتاسى», دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى. راسىندا وزىق جوبا – وسى ويدىڭ ايقىن دالەلى. بۇگىندە ول ەلدىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋى مەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ رامىزىنە اينالعان.
كەيبىر ادامدار اراسىندا «اەس سالىنسا, قورشاعان ورتاعا راديواكتيۆتى قالدىقتار تاراتىلادى» دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان. بەلارۋس ساپارىندا ولاي ەمەس ەكەنىنە تاعى ءبىر رەت كوزىمىز جەتتى. كەرىسىنشە اەس سالۋ تابيعي سۋ ايدىندارىنا زيان كەلتىرمەيدى, الەمدىك تاجىريبە سونى دالەلدەگەن. كەرىسىنشە سالقىنداتقىش توعانداردا بالىقتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن وسىرۋگە بولادى. راديواكتيۆتى قالدىقتار دا ەشقانداي قاۋىپ توندىرمەيدى. ولار ارنايى زاۋىتتاردا وڭدەلىپ, جابىق قويمالاردا ساقتالادى. ءبىر اەس 60 جىلدا نەبارى 50 تەكشە مەتر قالدىق شىعارادى. زاماناۋي ستانسالاردا اپاتتىڭ الدىن الاتىن قورعانىش جۇيەلەرى تولىق قاراستىرىلعان. سوندىقتان اەس-ءتىڭ قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەرى بولمايتىنى قاتاڭ نورماتيۆتەرمەن رەتتەلەدى. دەمەك ورىنسىز ۇرەيگە ۇرىنۋدىڭ ءجونى جوق.
استانا – مينسك – وستروۆەتس – مينسك – استانا
